Бүгінде балаларды телефоннан ажырату барған сайын қиындап барады. Мұны ата-аналар да, мұғалімдер де, оқушылардың мінез-құлқындағы өзгерісті күн сайын көріп жүрген ұстаздар да байқайды. Қысқа видеолар, ойындар, әлеуметтік желілер мен үздіксіз жаңарып отыратын мазмұн оқулықтан, тапсырмадан немесе ұзақ мәтіннен гөрі баланың назарын әлдеқайда тез тартып алады.
Соның салдарынан шынайы білім алу үшін аса қажет қабілет - зейін қою әлсірейді. Балаға жаңа ақпаратты терең түсіну, ойды ұзақ ұстап тұру, талдау жасау және бастаған ісін соңына дейін жеткізу қиындай түседі.
Гроссмейстер, Қазақстан шахмат федерациясының KazChess бірінші вице-президенті Дәрмен Сәдуақасовтың пікірінше, дәл осы себепті бүгінгі мектеп тек білім беріп қана қоймай, балаларды ойлануға да үйретуі керек.
Неге шахмат телефон дәуіріндегі маңызды жауапқа айналып отыр
Дәрмен Сәдуақасовтың айтуынша, клиптік ойлау білім беру жүйесі үшін нақты сын-қатерге айналды. Бала бәрі бірнеше секунд сайын ауысып отыратын жылдам мазмұнға үйренеді. Ал өмір, оқу және болашақ мамандық басқа қабілеттерді - зейін, төзім және шешім қабылдай білуді талап етеді.
Осы тұрғыдан алғанда, шахмат жай ойын емес, ойлауды шыңдайтын жаттығуға айналады.
“Шахмат - бұл тек ойын ғана емес. Бұл - ойлау, зейін қою және шешім қабылдау қабілеті. Ал дәл осы дағдылар бүгінде негізгі мәнге ие болып отыр”, - дейді Дәрмен Сәдуақасов.
Шахмат тақтасында бала жай ғана әрі қарай сырғытып өте алмайды. Ол тоқтап, тақтадағы жағдайды бағалауы, ықтимал қауіптерді есептеуі, салдарын болжауы және жүріс жасауы керек. Содан кейін өз шешімінің нәтижесін қабылдайды.
Қазір дәл осы дағды ерекше маңызды.
KazChess
Қазақстан мектептерде шахматты енгізу жоспарын қазірдің өзінде асыра орындады
2023 жылы Мемлекет басшысының тапсырмасымен Қазақстанда шахматты дамытудың кешенді жоспары әзірленіп, Үкімет қаулысымен бекітілді. Оның негізгі бағыттарының бірі - шахматты мектептерге енгізу болды.
Бастапқыда 2027 жылға қарай бағдарлама 1 400 мектепті қамтиды деп жоспарланған еді. Алайда қызығушылық күткеннен де жоғары болды.
Қазірдің өзінде бағдарламаға 1 500-ден астам мектеп қатысып отыр. Олардың басым бөлігі - ауыл мектептері.
Дәрмен Сәдуақасов үшін бұл өте маңызды мәселе. Оның пікірінше, сапалы шахмат білімі Қазақстандағы әр балаға қолжетімді болуы керек. Баланың үлкен қалада немесе шағын ауылда тұратыны маңызды емес.
Мұғалімдердің өздері де қызығушылық танытып отыр
Мектептерде шахматты дамыту үшін тек ойын ережесін білетін емес, оның білім берудегі маңызын түсінетін ұстаздар қажет.
Дәрмен Сәдуақасовтың айтуынша, мұғалімдердің қызығушылығы айтарлықтай артып келеді. Біліктілікті арттыру курстарында қазірдің өзінде 3 500-ден астам мұғалім оқытылды, ал ниет білдірушілер саны жыл сайын көбейіп жатыр.
Биыл тағы 2 000 мұғалімді даярлау жоспарланып отыр.
Бұл маңызды көрсеткіш: шахмат жай ғана қосымша жүктеме ретінде емес, балаларға нақты көмектесе алатын құрал ретінде қабылданып келеді.
KazChess
Жоғары оқу орындарында дипломы бар шахмат мұғалімдері дайындалып жатыр
Тағы бір маңызды қадам - бес педагогикалық жоғары оқу орнында Minor бағдарламасы бойынша дипломы бар шахмат мұғалімдерін даярлау ісінің басталуы.
Қазір бұл бағытта 200-ден астам студент білім алып жатыр. 2028 жылға қарай дипломы бар кемінде 1 000 түлек шығарылады деп күтілуде.
Бұл шахматтың уақытша бастама емес, біртіндеп білім беру жүйесінің бір бөлігіне айналып келе жатқанын көрсетеді.
Бағдарлама күшейтіледі
Дәрмен Сәдуақасов шахмат білімін одан әрі дамыту мәселесін оқу-ағарту министрі Жұлдыз Сүлейменовамен талқылады.
Кездесу қорытындысы бойынша бұл бағыт толық қолдау тапты. Қазақстан шахмат федерациясымен бірлесіп, Оқу-ағарту министрлігі жанынан жұмыс тобы құрылады. Ол бағдарламаны одан әрі дамытуға атсалысады.
Бұл маңызды белгі: мемлекет шахматты жай ғана спорттық пән емес, зияткер ұлт қалыптастыру құралы ретінде қарастырып отыр.
Шахмат - болашаққа салынған инвестиция
Біз болашақ дағдылары туралы жиі айтамыз - сыни ойлау, талдау қабілеті, зейін қою, шешім қабылдай білу. Бірақ бұл қасиеттерді тек ұранмен дамыту мүмкін емес.
Оларды жаттықтыру керек.
Шахмат дәл осындай мүмкіндік береді. Ол баланы асықпауға, бірнеше жүрісті алдын ала ойлауға, балама жолдарды көруге және салдарын түсінуге үйретеді.
Балалардың назарын экрандар жиі өзіне тартып алатын заманда мұндай қабілет ерекше құнды бола түседі.
KazChess
“Шахмат білім беру саласында шынымен қажет құралға айналып келеді. Бұл - зияткер ұлт қалыптастыруға қосқан үлесіміз”, - дейді Дәрмен Сәдуақасов.
