Қазақстанда билік шешімдеріне ықпал ететін жаңа қоғамдық алаң құрылмақ

Қазақстан Парламентінде елдің саяси және әкімшілік жүйесіне тікелей әсер етуі мүмкін үш ірі конституциялық заң жобасы қаралды, деп хабарлайды DKNews.kz.

Әңгіме «Қазақстан Халық Кеңесі туралы», «Астананың мәртебесі туралы» және «Әкімшілік-аумақтық құрылыс туралы» заңдар жайында болып отыр. Бұл құжаттар жай ғана техникалық өзгеріс емес — билік пен қоғам арасындағы байланысты, қалалардың даму логикасын және өңірлерді басқару жүйесін қайта қарауға бағытталған маңызды қадам ретінде бағаланып жатыр.

«Қазақстан Халық Кеңесі»: халықтың дауысы күшейе ме?

Парламенттегі ең көп талқыланған бастамалардың бірі — «Қазақстан Халық Кеңесі туралы» заң жобасы болды. Сенатор Нұртөре Жүсіптің айтуынша, жаңа орган қоғам мен билік арасындағы ашық диалог алаңына айналуы тиіс.

Қарапайым тілмен айтқанда, бұл құрылым азаматтардың мемлекеттік шешімдерге қатысу мүмкіндігін кеңейтуді көздейді. Яғни қоғамдық пікір енді тек әлеуметтік желілерде немесе митингілерде ғана емес, арнайы институционалдық деңгейде де ескерілуі мүмкін.

Заң жобасына сәйкес, Халық Кеңесі:

• мемлекеттік саясатқа қатысты ұсыныстар бере алады;
• қоғамдық талқылаулар ұйымдастырады;
• мемлекеттік органдармен тікелей жұмыс істейді;
• тіпті заң шығару бастамасын көтеруге және референдум өткізу мәселесін ұсынуға мүмкіндік алады.

Сенатордың сөзінше, кеңестің құрамына үкіметтік емес ұйым өкілдері, мәслихат депутаттары және этномәдени бірлестіктер кіреді. Бұл құрылымның «бәріне ортақ алаң» болуына басымдық беріліп отыр.

Сарапшылардың пікірінше, егер бұл механизм шын мәнінде ашық жұмыс істесе, қоғамдағы көптеген әлеуметтік шиеленісті ерте кезеңде талқылап, шешуге мүмкіндік туындауы ықтимал.

Астанаға ерекше мәртебе: мегаполис қандай болады?

Екінші маңызды құжат — «Қазақстан Республикасының астанасының мәртебесі туралы» заң жобасы. Бұл заң Астананың даму моделін түбегейлі жаңартуға бағытталған.

Сенатор Сүйіндік Алдашевтің айтуынша, Астана алдағы жылдары тек әкімшілік орталық емес, технологиялық және инновациялық хабқа айналуы керек.

Қазір елорда бірнеше үлкен мәселемен бетпе-бет келіп отыр:

• халық санының күрт өсуі;
• көлік кептелісі;
• құрылыс тығыздығының артуы;
• әлеуметтік инфрақұрылымға түсетін қысым.

Жаңа заң осы проблемаларды жүйелі түрде шешуге арналған. Құжатта:

• қала құрылысы саясатын реттеу;
• IT-индустрияны дамыту;
• инновациялық кластерлер құру;
• ғылымға негізделген өндірістерді қолдау сияқты бағыттар қамтылған.

Яғни билік Астананы тек «әдемі қала» емес, Орталық Азиядағы технологиялық орталықтардың біріне айналдыруды көздеп отыр.

2035 жылға дейінгі даму жоспары да осы мақсаттарға негізделген. Бұл жерде мәселе тек жаңа ғимараттар салуда емес, өмір сүруге ыңғайлы мегаполис қалыптастыруда болып тұр.

Ескі заңдар жаңа заманға сай келмей қалды

Парламентте қаралған үшінші заң жобасы — «Қазақстан Республикасының әкімшілік-аумақтық құрылысы туралы» құжат.

Сенатор Әли Бектаев қазіргі қолданыстағы заңның шамамен 30 жыл бұрын қабылданғанын және бүгінгі талаптарға толық жауап бере алмайтынын айтты.

Шын мәнінде, соңғы жылдары Қазақстанда:

• жаңа облыстар құрылды;
• ауылдардың мәртебесі өзгерді;
• урбанизация күшейді;
• халықтың көші-қоны артты.

Ал мұндай өзгерістерді ескі заң толық реттей алмай отыр.

Жаңа заң жобасы бойынша:

• елді мекендердің шекарасы нақты бас жоспар арқылы белгіленеді;
• барлық есепке алу жүйесі цифрландырылады;
• деректер бірыңғай ақпараттық жүйеге енгізіледі;
• Президенттен бастап жергілікті әкімдікке дейінгі өкілеттіктер нақты ажыратылады.

Бұл не береді?

Біріншіден, өңірлерді басқарудағы түсініксіздік азаяды.
Екіншіден, ауылдар мен қалалардың мәртебесін өзгерту процесі бақылауға алынады.
Үшіншіден, мемлекеттік қызмет көрсету сапасына әсер етуі мүмкін.

Әсіресе ауылдық аймақтар үшін бұл маңызды мәселе. Себебі инфрақұрылым, мектеп, аурухана, жол мәселесі көбіне әкімшілік мәртебеге байланысты шешіледі.

Бұл заңдар нені өзгертеді?

Қазір қоғамда «реформа көп, нәтиже қандай болады?» деген сұрақ жиі қойылады. Парламентте талқыланған бұл үш заң да бір нәрсені көрсетеді: мемлекет басқару жүйесін жаңа форматқа бейімдеуге тырысып жатыр.

Бір жағынан — халықпен диалог күшейтілмек.
Екінші жағынан — Астананың дамуы жаңа деңгейге шығарылмақ.
Үшінші бағытта — өңірлерді басқару жүйесі жаңартылмақ.

Алайда негізгі мәселе бұрынғыдай өзгерістердің қағаз жүзінде қалып қоймауында. Қоғам қазір нақты нәтиже күтеді: ашықтық, тиімді басқару және халық пікірінің шын мәнінде естілуі.

Ал жаңа заңдардың өмірде қалай жұмыс істейтіні — уақыттың еншісінде.