Үш айда Қазақстанда 800-ден астам киберқылмыс әшкереленді

Қазақстанда интернет-алаяқтық бұрынғыдан да қауіпті сипат алып барады. Біреу өзін банк қызметкері деп таныстырады, енді бірі полиция атынан хабарласады, деп хабарлайды DKNews.kz.

Кей жағдайда алаяқтар адамның жеке деректерін толық біліп отырып сөйлеседі. Ал кейбір қазақстандықтар бір ғана қоңыраудан кейін өмір бойы жинаған ақшасынан айырылып қалып жатыр.

Осыған байланысты биыл 1 ақпан мен 30 сәуір аралығында республика көлемінде «Anti-fraud» жедел-профилактикалық іс-шарасы өтті. Үш айға жуық уақыт ішінде құқық қорғау органдары 827 киберқылмысты анықтаған. Оның 585 ісі бойынша тергеу аяқталған.

Бұл туралы ҚР ІІМ Киберқылмысқа қарсы іс-қимыл департаментінің бастығы Жандос Сүйінбай мәлімдеді.

20 миллион теңге: қолма-қол ақшаға айналдырған топ ұсталды

Тергеу барысында алаяқтар ұрлаған ақшаны қолма-қол ақшаға айналдырып отырған ұйымдасқан қылмыстық топтың жұмысы тоқтатылған. Қазір олардың кемінде бес қылмыстық іске қатысы дәлелденіп отыр.

Алдын ала есеп бойынша келтірілген шығын — 20 миллион теңге.

Мұндай топтар әдетте «дроптар» арқылы жұмыс істейді. Яғни басқа адамдардың банктік карталарын пайдаланып, ұрланған ақшаны бірнеше шот арқылы айналдырып жібереді. Соның салдарынан қаражатты іздеу де, қайтару да қиындай түседі.

909 адам анықталды: арасында шетелдіктер де бар

ІІМ мәліметінше, киберқылмысқа қатысы бар 909 адам анықталған. Оның 12-сі — шетел азаматы.

88 күдікті қамауға алынған. Ал 600-ден астам адамға елден шықпау туралы бұлтартпау шарасы қолданылған.

Құқық қорғаушылардың айтуынша, қазіргі интернет-алаяқтық бұрынғыдай «жалғыз адам – бір схема» деңгейінен әлдеқашан өтіп кеткен. Қазір бұл – нақты бөлінген міндеттері бар тұтас инфрақұрылым.

Бірі SIM-карта рәсімдейді. Бірі жалған аккаунт ашады. Үшіншісі ақша шығарады. Ал негізгі ұйымдастырушылар көбіне шетелде отырады.

17 мыңнан астам зат тәркіленді

Операция барысында заңсыз айналымнан 17 мыңнан астам зат алынған. Оның ішінде:

• 5 SIM-box құрылғысы;
• 6200 SIM-карта;
• 358 банктік карта;
• 54 арнайы техникалық құрал;
• 13 мың контрафактілік өнім;
• бұрын ұрланған 132 телефон бар.

SIM-box деген не? Бұл — интернет арқылы мыңдаған қоңырау шалуға мүмкіндік беретін құрылғы. Алаяқтар оны шетелден отырып Қазақстан нөмірімен хабарласу үшін пайдаланады. Сол себепті қоңырау жергілікті нөмірден келгендей көрінеді.

«Активаторлар» қалай жұмыс істейді?

Тергеу кезінде 61 «активатордың» қызметі тоқтатылған. Олар SIM-карталар мен мессенджер аккаунттарын жаппай тіркеп, оны шетелдегі алаяқ call-орталықтарға сатып отырған.

Яғни Қазақстандағы қарапайым азамат рәсімдеген SIM-карта кейін халықаралық алаяқтық схемасында қолданылуы мүмкін.

Сонымен қатар екі ірі ақша аудару сервисінің жұмысы тоқтатылған. Тергеу мәліметінше, олар арқылы 500 миллион теңгеден астам қаражат шешіліп үлгерген.

916 миллион теңге: 600 адам алданып қалған

Іс-шара барысында көпэпизодты алаяқтықпен айналысқан бірнеше адам ұсталды.

Олардың екеуі ғана 600-ден астам қазақстандықты алдап, 916 миллион теңгені иемденген.

Мұндай схемалар көбіне:

• «жеңіл несие рәсімдеу»,
• «инвестициядан тез пайда табу»,
• «банк шотыңыз бұзылды»,
• «полициядан хабарласып тұрмыз»
  сияқты тәсілдер арқылы іске асады.

Мамандардың айтуынша, алаяқтар қазір психологиялық қысымды өте шебер қолданады. Адамды асықтырады, қорқытады немесе сенімге кіреді.

Қазақстанға арнайы келген шетелдіктер ұсталды

ІІМ дерегіне сәйкес, алаяқтық инфрақұрылымды ұйымдастыру үшін Қазақстанға әдейі келген үш шетел азаматы ұсталған.

Олар қылмыстық жолмен келген 100 миллион теңгеден астам қаражатты елден шығарып отырған.

Бұл киберқылмыстың халықаралық деңгейге шыққанын көрсетеді. Яғни кей жағдайда қоңырау бір елден шалынса, ақша екінші мемлекетке аударылып, үшінші елде шешіліп жатады.

«Сватинг»: жасөспірімдер де ұсталды

«Anti-fraud» операциясы аясында тағы бір қауіпті бағыт анықталған — сватинг.

14-17 жас аралығындағы төрт жасөспірім жалған терроризм туралы хабар таратқаны үшін ұсталды.

Тергеу мәліметіне сәйкес, олар:

• Астана,
• Шымкент,
• Тараз,
• Атырау,
• Ақтау,
• Алматы облысындағы
  20-дан астам сватинг фактісіне қатысы болуы мүмкін.

Сватинг деген не? Бұл — полицияға немесе арнайы қызметтерге жалған хабар беріп, адамдарды әдейі дүрліктіру.

Мысалы, «мектепте бомба бар» немесе «біреу қарумен жүр» деген секілді жалған ақпарат таратылады. Соның салдарынан ондаған шұғыл қызмет оқиға орнына шығып, тұрғындар эвакуацияланады.

Қазақстан заңнамасы бойынша мұндай әрекет үшін 14 жастан бастап қылмыстық жауапкершілік қарастырылған. Жаза ретінде:

• 5 жылға дейін бас бостандығынан айыру;
• немесе 5 мың АЕК-ке дейін айыппұл
  қарастырылған.

Оған қоса, жалған шақыртуға шыққан арнайы қызметтердің шығыны да өндіріледі.

Неге кибералаяқтық көбейіп кетті?

Сарапшылар мұны бірнеше фактормен байланыстырады:

• адамдардың қаржылық сауатының төмендігі;
• жеке деректердің интернетте көп таралуы;
• онлайн-банкингтің жаппай дамуы;
• мессенджерлер арқылы психологиялық манипуляцияның күшеюі.

Бүгінде алаяқтар тек технологиямен емес, адамның эмоциясымен жұмыс істейді. Сондықтан мамандар:

• банк кодын ешкімге айтпауға,
• белгісіз сілтемеге өтпеуге,
• «қауіпсіз шот» дегенге сенбеуге,
• қысым көрсеткен қоңырауды бірден тоқтатуға кеңес береді.

Өйткені бір ғана қоңырау миллиондаған шығынға әкелуі мүмкін.