Қазақстанда міндетті автосақтандыру - КҚИ АҚЖ бойынша есептеу тәртібі өзгеруі мүмкін. Сақтандыру компаниялары әр жүргізушінің тәуекелін жеке бағалап, полис құнын соған қарай белгілеуге мүмкіндік алады. Бұл нарық үшін маңызды өзгеріс болуы ықтимал: сақтандырушылар клиент үшін белсендірек күреседі, ал көлік иелері өздерінің сақтандыру тарихына мұқият қарай бастайды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Көлік құралдары иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру ұзақ уақыттан бері сақтандыру нарығындағы ең күрделі мәселелердің бірі болып отыр. Ресми түрде мұндай полис әр жүргізушіде болуы керек. Бірақ іс жүзінде жүйе көлік иелері күткендей әрдайым тиімді жұмыс істей бермейді.
Сақтандыру компаниялары үшін КҚИ АҚЖ әлі де шығыны көп өнім саналады: жиналған сақтандыру сыйлықақылары көбіне төлемдерді толық жабуға жетпейді. Соның салдарынан сақтандырушылар бұл өнімді белсенді сатуға, клиенттерге полис мерзімінің аяқталатынын ескертуге, сервисті жақсартуға немесе өнімді дамытуға аса ынталы болмайды.
Бұл мәселе тек бизнеске ғана қатысты емес. Оның салдарын жүргізушілер де көреді. Егер жол-көлік оқиғасына кінәлі адамда міндетті сақтандыру полисі болмаса, зардап шеккен жүргізуші сақтандыру компаниясы арқылы төлем ала алмауы мүмкін. Ал төлем берілген күннің өзінде оның мөлшері барлық шығынды жаппауы ықтимал, өйткені есептеу кезінде көліктің тозуы ескеріледі.
ҚР ІІМ деректері бойынша, 2026 жылғы сәуірде міндетті автосақтандырусыз жүрген жүргізушілерге қатысты 5 мыңнан астам жағдай анықталған. Бұл проблеманың жүйелі сипат алғанын көрсетеді.
Полис құны неге өзгеруі мүмкін
Freedom Insurance сақтандыру компаниясының басқарма төрағасы Азамат Керімбаевтың айтуынша, жақын уақытта КҚИ АҚЖ құнын есептеу тәртібіне өзгерістер енгізу жоспарланып отыр. Негізгі өзгерістердің бірі - жүргізушінің апаттылық деңгейін ескеретін «бонус-малус» жүйесіндегі тарифтерді қайта қарау.
Қазіргі жүйеде кластар арасындағы тариф өзгерісі 0,5 қадаммен жүреді. Жаңа тәсілде бұл қадамды 0,3-ке дейін азайту көзделіп отыр. Мұның нәтижесінде әртүрлі кластардағы полис құны өзгереді және міндетті автосақтандырудың шығындылығын азайтуға мүмкіндік береді.
Өзгерісті әсіресе «бонус-малус» жүйесіндегі 13-кластағы жүргізушілер сезінуі мүмкін. Бұл Қазақстандағы ең кең таралған класс: елдегі жүргізушілердің жартысына жуығы осы санатта. Қазір олар полис үшін ең төмен баға төлейді.
суретті Роман Дементьев түсірген
«Бұл мәселені шешу үшін жақын уақытта КҚИ АҚЖ құнын есептеу тәртібіне өзгерістер қабылданады. Атап айтқанда, «бонус-малус» кластарындағы тариф мөлшерлері қайта қаралады», - деді Азамат Керімбаев.
Оның айтуынша, 13-кластағы жүргізушілердің кінәсінен болатын сақтандыру жағдайлары бойынша жиналған сыйлықақылар төлемдерді жабуға жиі жетпейді. Сондықтан нарық міндетті сақтандырудың тұрақты түрде шығын әкелетін өнім болып қалмауы үшін тарифтерді қайта қарауға мәжбүр.
Неге 13-класс та тәуекелді саналады
Бір қарағанда, 13-класс мінсіз сақтандыру тарихы бар жүргізушілерге арналғандай көрінуі мүмкін. Бірақ шын мәнінде жағдай күрделірек.
Бұл класқа ұзақ уақыт бойы сақтандырылып жүрген көлік иелері кіреді. Жүргізуші бұрын 13-класта болуы, кейін жол-көлік оқиғасына түсіп, класы төмендеуі мүмкін. Одан кейін ол көлігін жөндетіп, қайта сақтандырылады, бірнеше жыл апатсыз жүріп, қайтадан 13-класқа көтеріледі.
Сонымен қатар бұрын жол-көлік оқиғасына түспеген жүргізушінің болашақта да апатқа ұшырамайтынына ешкім кепілдік бере алмайды. Сондықтан сақтандыру тарихы жақсы көрінетін ең жоғары кластың өзі нарық үшін шығынды болуы мүмкін.
«Жалпы, тарифтер барлық класта өзгереді, бірақ 13-класс мұны басқаларға қарағанда көбірек сезінеді. Жүйе ұзақ уақыт бойы осы кластағы жүргізушілер айтарлықтай бөлігін толық төлемейтіндей құрылған еді. Енді бұл теңсіздік түзетіледі», - деп түсіндірді Керімбаев.
Сақтандырушылар бағаны жеке белгілей алады
Екінші маңызды өзгеріс - сақтандыру компаниялары әр жүргізуші бойынша тәуекелді өздері бағалап, полис құнын көтеруге немесе төмендетуге мүмкіндік алады.
Ол үшін сақтандырушыларға «бонус-малус» класына плюс-минус 10% аралығында, сондай-ақ өңірлік тарифтерге де плюс-минус 10% аралығында қосымша коэффициент қолдануға рұқсат беріледі. Нәтижесінде компанияларда полис бағасын шамамен минус 18%-дан плюс 20%-ға дейін өзгертуге мүмкіндік беретін дәліз пайда болады.
Бұл КҚИ АҚЖ құны енді бәріне бірдей ортақ әрі «жалпақ» болмайтынын білдіреді. Бағаға жүргізуші мен көлікке қатысты жеке параметрлер әсер етуі мүмкін: апаттылық, жүргізушілік өтіл, жас, көліктің шығарылған жылы, жол ережесін бұзу тарихы және басқа да факторлар.
суретті Роман Дементьев түсірген
«Әр жүргізуші өзінің жеке параметрлері мен алып келетін тәуекеліне қарай полис құнына жеңілдік немесе үстеме алады. Бұл әділетті. Көлікті ұқыпты жүргізсең - аз төлейсің», - деді Freedom Insurance басшысы.
Іс жүзінде бұл автосақтандырудағы скоринг жүйесін білдіреді. Сақтандыру компаниялары тәуекелді бағалаудың өз модельдерін қолдана алады. Бір компания бірнеше негізгі параметрді ғана ескерсе, екіншісі әлдеқайда күрделі скоринг жүйесін құруы мүмкін.
Бұл жүргізушілерге не береді
Ұқыпты жүргізушілер үшін жаңа жүйе тиімді болуы мүмкін. Егер адамның сақтандыру тарихы жақсы болса, ол жол ережесін бұзбаса, полисті уақытында рәсімдесе және жол-көлік оқиғасына сирек түссе, мұндай клиент сақтандыру компаниялары үшін тартымды болады.
Бұл жеңілдіктердің, арнайы ұсыныстардың, бонустардың және сапалы сервистің пайда болуына жол ашуы мүмкін. Сақтандырушылар тек бағамен ғана емес, рәсімдеудің ыңғайлылығымен, төлем жылдамдығымен, цифрлық сервистерімен және клиентке деген қарым-қатынасымен де бәсекелесе бастайды.
Ал апаттылық деңгейі жоғары жүргізушілер үшін жағдай басқаша болуы мүмкін. Егер деректер адамның жол ережесін жиі бұзатынын, жол-көлік оқиғасына түскенін немесе жоғары тәуекел тудыратынын көрсетсе, ол үшін полис қымбаттауы ықтимал.
Мұндай тәсіл жүйені әділеттірек етеді: жолда аз тәуекел тудыратындар аз төлейді, ал тәуекелі жоғары жүргізушілер көбірек төлейді.
Енді сақтандыру компаниясын таңдау маңызды болады
Бұрын көптеген көлік иелері міндетті сақтандыруға формалды түрде қарайтын: бастысы - полис болса жеткілікті, қай компаниядан алғаны аса маңызды емес. Бірақ өзгерістерден кейін сақтандырушыны таңдау саналы шешімге айналуы мүмкін.
Себебі компаниялар жүргізушілерді әртүрлі бағалай бастайды. Бір көлік иесі әр сақтандыру компаниясынан әртүрлі ұсыныс алуы мүмкін. Бір жерде баға төмен болады, басқа жерде жоғары болуы мүмкін, ал үшінші компанияда сервис сапасы жақсырақ болуы ықтимал.
Сонымен қатар тікелей реттеу құқығы да маңызды болып қала береді. Бұл - жол-көлік оқиғасында зардап шеккен адам кінәлінің сақтандырушысына емес, өзінің сақтандыру компаниясына жүгінетін жағдай. Мұндай кезде таңдалған компанияның жұмыс сапасы төлем алудың қаншалықты ыңғайлы болатынына тікелей әсер етеді.
«Жүргізушілер полис бағасына ғана емес, сақтандыру компаниясының сервисіне де назар аударуы керек», - деді Керімбаев.
Бұл нарыққа қалай әсер етеді
Реформаның басты әсері - міндетті автосақтандыру сақтандыру компаниялары аса құлықсыз қарайтын өнім болудан шығуы мүмкін.
Егер тарифтер нақты тәуекел деңгейіне жақындай түссе, сақтандырушылар үшін КҚИ АҚЖ-ны дамыту экономикалық тұрғыдан мағыналы болады. Компаниялар клиенттерді белсендірек тартып, сервисті жақсартып, цифрлық құралдарды енгізіп, жақсы тарихы бар жүргізушілер үшін күресе бастайды.
Бұл міндетті автосақтандыру нарығын жандандыруы ықтимал. Бәсеке жай ғана полис рәсімдеуден клиент үшін толыққанды күреске ауысады.
Жүргізуші туралы деректермен жұмыс істей алатын, тәуекелді дәл бағалайтын және клиентке қолайлы баға ғана емес, түсінікті, жылдам әрі сенімді сервис ұсына алатын компаниялар ұтады.
Жүргізушілерді ұқыпты жүруге ынталандырады
Жаңа жүйенің тағы бір маңызды әсері бар - жолдағы тәртіп. Егер жүргізуші жол ережесін бұзу, апатқа түсу және тәуекелді мінез-құлық полис бағасына тікелей әсер ететінін түсінсе, оның көлікті абайлап жүргізуге қосымша ынтасы пайда болады.
Ұзақ мерзімде бұл жол-көлік оқиғаларының азаюына да әсер етуі мүмкін. Сақтандыру бағасы жүргізушінің нақты мінез-құлқымен неғұрлым тығыз байланысты болса, ережені сақтауға ынта да соғұрлым жоғары болады.
Қазақстан үшін бұл өте маңызды. Міндетті автосақтандыру тек тексеріс кезінде көрсетілетін формалды құжат емес, жол қозғалысына қатысушыларды қорғайтын нақты құралға айналуы керек.
Нәтижесінде не өзгереді
КҚИ АҚЖ-ның жаңа моделі нарықты әділеттірек әрі бәсекелі ете алады. Ұқыпты жүргізушілер аз төлеуге мүмкіндік алады, тәуекелі жоғары жүргізушілер көбірек төлейді, ал сақтандыру компаниялары өнімнің шығындылығын нақтырақ басқара алады.
Көлік иелері үшін негізгі қорытынды қарапайым: сақтандыру тарихының маңызы артады. Полисті уақытында рәсімдеу, көлікті ұқыпты жүргізу, жиі жол ережесін бұзбау және жолда жауапкершілік таныту - енді қауіпсіздік мәселесі ғана емес, ақша үнемдеудің де жолы болуы мүмкін.
Қазақстандағы міндетті автосақтандыру біртіндеп формалды тәсілден жеке тәуекелді бағалауға көшіп келеді. Егер бұл жүйе дұрыс жұмыс істесе, ол сақтандыру нарығын ғана емес, жүргізушілердің жолдағы мінез-құлқын да өзгертуі мүмкін.
