Астанада өткен «Ulttyq ónim – 2026» көрмесінде бұл жолы тек отандық өнімдер емес, кәсіпкерлердің болашағына тікелей әсер ететін мәселе талқыланды.
Жүзден астам бизнес өкілі, министрлік қызметкерлері мен сарапшылар жаңа Салық кодексін енгізу бойынша көшпелі отырысқа жиналып, ашық форматта ең өткір сұрақтарды көтерді.
Кездесудің атмосферасы классикалық ресми жиыннан гөрі, кәсіпкерлердің «не болады енді?» деген нақты сауалдарына жауап іздеген үлкен пікірталас алаңына көбірек ұқсады. Себебі өзгеріс аз емес. Ал оның әсері – әрбір дүкенге, цехқа, кофеханаға, фермерге және жалдамалы қызметкерге тиеді.
«85 мың теңге жалақы көрсетіп, қалғанын қолма-қол беру» мәселесі қайта көтерілді
Талқылаудың ең қызу бөлігі 200-нысанға қатысты болды. Бұл — жұмысшылар үшін төленетін әлеуметтік және медициналық сақтандыру, зейнетақы аударымы мен салықтарды біріктіретін есеп.
Ұлттық экономика бірінші вице-министрі Азамат Әмрин нақты бір мәселеге тоқталды: Қазақстанда көптеген компаниялар қызметкердің нақты табысын емес, ең төменгі жалақыны ғана көрсетеді.
Ресми статистика бойынша, елдегі орташа жалақы 435 мың теңге. Бірақ кәсіпкерлердің 54 пайызы қызметкерлеріне 85 мың теңге ғана жалақы көрсетеді.
Бұл нені білдіреді?
Қарапайым тілмен айтқанда, адам бүгін жоғары жалақы алып жүргендей көрінгенімен, ертең жұмыссыз қалса немесе декретке шықса, мемлекет оған ресми құжаттағы төмен жалақыға қарап төлем есептейді. Соның салдарынан азаматтар ай сайын жүздеген мың табыс тапса да, кейін 50-60 мың теңге көлеміндегі жәрдемақымен қалады.
Шенеуніктердің айтуынша, мемлекет енді осы мәселеге қатаң қарай бастайды. Себебі бұл тек салық емес, адамдардың әлеуметтік қорғалуы туралы мәселе.
Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар неге бақылауға алынды?
Соңғы жылдары көптеген кәсіпкерлер қызметкерлерін штаттан шығарып, оларды «өзін-өзі жұмыспен қамтыған» ретінде рәсімдеуге көшкен. Себебі бұл форматта салық аз төленеді.
Алайда билік мұндай схемалардың көбейіп кеткенін ашық айтып отыр.
Салық консультанты Дмитрий Казанцев кәсіпкерлерге тікелей ескерту жасады: егер бизнес бұл режимді жаппай салықтан жалтару құралына айналдырса, мемлекет арнайы режимнің өзін қатаңдатуы мүмкін.
Яғни болашақта:
- B2B форматындағы жұмыстарға шектеу қойылуы;
- табыс лимитінің төмендеуі;
- рұқсат етілген қызмет түрлерінің қысқаруы ықтимал.
Қазір Қазақстанда өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған режимді 521 мың адам пайдаланады. Бірақ олардың тек 125 мыңы ғана ай сайын тұрақты түрде чек рәсімдейді.
Бұл мемлекеттің күдігін күшейтіп отыр.
Ескі салық кабинеті жабылады
Кәсіпкерлер арасында соңғы айларда ең көп сыналған тақырыптардың бірі — жаңа салық жүйесі.
Қаржы вице-министрі Әсет Тұрысовтың айтуынша, бұрын бөлек жұмыс істеген жеті жүйе енді бір платформаға біріктірілген. Бірақ өтпелі кезеңде ескі және жаңа кабинетті қатар қолдану көптеген техникалық сәйкессіздікке әкелген.
Шенеуніктер енді ескі жүйемен қоштасатын уақыт келгенін ашық айтты.
Яғни кәсіпкерлерге жаңа цифрлық форматқа бейімделуге тура келеді. Ал болашақтағы барлық жаңарту тек жаңа кабинет арқылы іске асады.
Министрлік сонымен қатар кәсіпкерлерге арналған бірыңғай call-орталық ашылатынын хабарлады.
«Таза парақ»: мемлекет 9,3 миллиард теңге айыппұлды кешірді
Кездесуде көпшілік біле бермейтін тағы бір маңызды тақырып қозғалды — «Таза парақ» бағдарламасы.
Бұл жоба арқылы микро және шағын бизнеске салық берешегін жабуға мүмкіндік берілген.
Нәтижесінде:
- 19 мыңға жуық кәсіпкер бағдарламаға қатысқан;
- 13 миллиард теңге негізгі қарыз өтелген;
- 9,3 миллиард теңге айыппұл мен өсімпұл есептен шығарылған.
Бірақ мәселенің ауқымы әлі де үлкен.
2026 жылдың басындағы мәлімет бойынша, Қазақстанда салық берешегі бар 157 мыңнан астам адам тіркелген. Жалпы қарыз көлемі — 1,1 триллион теңге.
Оның 801 миллиарды микро және шағын бизнеске тиесілі.
Енді жай ғана дүкен ашу жеткіліксіз
Жиында айтылған ең шынайы пікірлердің бірі «Атамекен» ҰКП өкілі әрі кәсіпкер Гүлбану Майғаринадан шықты.
Оның сөзінше, Қазақстандағы көптеген кәсіпкерлер әлі күнге дейін бизнесті ескі модельмен жүргізеді: дүкен ашу, тауар қою, клиент өзі келеді деп күту.
Бірақ нарық өзгерген.
Сауалнама нәтижесі бойынша, микро және шағын бизнестің 68 пайызы маркетингсіз жұмыс істейді.
Яғни:
- клиент қайдан келетінін талдамайды;
- цифрлық құрал қолданбайды;
- дерекпен жұмыс істемейді;
- әлеуметтік желіні тиімді пайдалана алмайды.
Қазір бизнесте «сезіммен басқару» емес, нақты цифрмен басқару кезеңі басталғаны ашық айтылды.
Мемлекет пен бизнес арасындағы жаңа диалог басталды ма?
Бұл кездесудің басты ерекшелігі — кәсіпкерлер министрлік өкілдеріне сұрақты тікелей қойды. Ал шенеуніктер бұрынғыдай ресми баяндамамен шектелмей, нақты жауап беруге тырысты.
Жаңа Салық кодексі әлі талқыланып жатыр. Бірақ бір нәрсе анық: мемлекет көлеңкелі айналымды азайтып, барлық процесті цифрландыруға белсенді кірісті.
Ал бизнеске енді тек салық төлеу емес, бүкіл жұмыс моделін өзгертуге тура келуі мүмкін.
Себебі жаңа кезеңде жеңетіндер — «қағаз жүзіндегі» емес, шын мәнінде жүйелі жұмыс істейтін компаниялар болмақ.
