Қазақстанда соңғы жылдардағы ең ауқымды амнистиялардың бірі дайындалып жатыр.
Егер заң жобасы қабылданса, мыңдаған сотталғанның жазасы жеңілдеп, миллионға жуық әкімшілік айыппұл кешірілуі мүмкін. Алайда бұл рақымшылық бәріне бірдей берілмейді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Мәжіліс қарауындағы жаңа заң жобасы қылмыстық және әкімшілік амнистияны қатар қамтиды. Ішкі істер министрлігінің мәліметінше, бұл бастама Конституцияның қабылданғанына байланысты қолға алынған және оның басты мақсаты – қоғамға қауіп төндірмейтін азаматтардың қалыпты өмірге қайта оралуына мүмкіндік беру.
Кімдер қылмыстық амнистияға ілігуі мүмкін?
ІІМ түсіндіруінше, амнистия ең алдымен қылмыстық теріс қылықтар мен онша ауыр емес қылмыстар жасаған адамдарға қатысты қолданылады.
Сондай-ақ ауырлығы орташа қылмыстар үшін сотталған азаматтар да амнистияға ілігуі мүмкін. Бірақ бұл үшін келтірілген залал толық өтелуі немесе мүлде болмауы қажет.
Бұдан бөлек, жекелеген санаттағы сотталғандарға жаза мерзімін қысқарту қарастырылған.
ІІМ дерегіне сәйкес, қылмыстық амнистия 15 мыңнан астам адамға әсер етуі мүмкін. Оның ішінде шамамен 1,5 мың адам түзеу мекемелерінен босап шығуы ықтимал.
"Қылмыстық амнистия шаралары 15 мыңнан астам адамға, соның ішінде түзеу мекемелеріндегі 1,5 мың сотталғанға қатысты болуы мүмкін. Заң жобасы белгіленген нормаларды сақтауға және заңға бағынатын өмір салтын ұстануға дайын екенін дәлелдеген азаматтарды қоғамға қайтаруға жағдай жасауға бағытталған", – деді ІІМ заң мен норма шығармашылығын үйлестіру департаменті бастығының орынбасары Ермек Шүлден.
Кімдерге рақымшылық жасалмайды?
Заң жобасында нақты шектеулер қарастырылған.
Амнистия келесі санаттағы адамдарға қолданылмайды:
- террористік қылмыс жасағандар;
- экстремистік әрекеттерге қатысқандар;
- сыбайлас жемқорлық қылмыстары үшін сотталғандар;
- ұйымдасқан қылмыстық топ құрамында әрекет еткендер;
- азаптау фактілері бойынша сотталғандар;
- жыныстық тиіспеушілікке қарсы қылмыс жасағандар;
- кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыс жасағандар;
- қылмысты қайталап жасаған рецидивистер.
Осылайша билік ауыр және қоғамға аса қауіпті қылмыстар үшін жауапкершіліктің бұлтартпастығы қағидатын сақтап қалмақ.
Қазақстан тарихындағы алғашқы әкімшілік амнистия
Заң жобасының ең қызықты тұстарының бірі – тәуелсіз Қазақстан тарихында алғаш рет әкімшілік амнистияның енгізілуі.
Бұл шара Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 263 бабын қамтиды және 15 мемлекеттік органның құзыретіне жататын құқық бұзушылықтарға қатысты болады.
Жобаға сәйкес азаматтар, жеке кәсіпкерлер, нотариустар, адвокаттар және жеке сот орындаушылары 2026 жылғы 17 наурыз сағат 24:00-ге дейін жасалған құқық бұзушылықтар бойынша төленбеген әкімшілік айыппұлдардан босатылуы мүмкін.
Мемлекет бұл арқылы халық пен бизнеске түсетін қаржылық жүктемені азайтуды көздеп отыр.
Тек ІІМ желісі бойынша ғана әкімшілік амнистия көлемі 17 миллиард теңгеден асатын шамамен 1 миллион айыппұлды қамтуы мүмкін.
Қандай айыппұлдар кешірілмейді?
Әкімшілік амнистия да барлық құқық бұзушылықтарға таралмайды.
Кешірім жасалмайтын жағдайлар қатарында:
- қару-жарақтың заңсыз айналымы;
- есірткінің заңсыз айналымы;
- мас күйінде көлік жүргізу;
- қарсы жолаққа шығу;
- жүргізуші куәлігінен айыруға әкелетін өрескел жол ережесін бұзу;
- қайталанған әкімшілік құқық бұзушылықтар;
- соттардың қарауындағы істер.
"Әкімшілік амнистия теңгерімді сипатқа ие және адамдардың өмірі мен қоғамдық тәртіпке қауіп төндіретін құқық бұзушылықтарға қолданылмайды", – деді Ермек Шүлден.
Бұл не үшін қажет?
Сарапшылардың пікірінше, амнистияның басты мақсаты – құқық бұзушылық жасағанымен, қоғамға елеулі қауіп төндірмейтін азаматтарға екінші мүмкіндік беру.
Мұндай тәжірибе көптеген елде қолданылады және әлеуметтік бейімделуге, еңбек нарығына қайта қосылуға әрі азаматтардың экономикалық белсенділігін арттыруға ықпал етеді.
Қазір заң жобасы Мәжілістің қарауында. Құжат қабылданған жағдайда Қазақстанда соңғы жылдардағы ең ірі құқықтық рақымшылық науқандарының бірі жүзеге асуы мүмкін.
