Қазақстанда 1 маусым – Халықаралық балаларды қорғау күні дәстүрлі түрде аталып өтеді. Бүгінде елде 6,9 миллионнан астам бала тұрады және олардың құқықтарын қорғау мемлекет жүргізіп отырған әлеуметтік саясаттың басты бағыттарының бірі саналады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Балаларды қолдау жұмыстары жаңа Конституцияда бекітілген қағидаттарға негізделген. Мемлекеттің негізгі мақсаты – әрбір баланың қауіпсіз ортада өсіп, сапалы білім алып, денсаулығын сақтап, өз қабілетін толық дамытуына жағдай жасау.
Осы бағыттағы негізгі стратегиялық құжат – Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың тапсырмасымен әзірленген және Үкімет бекіткен 2026–2030 жылдарға арналған «Қазақстан балалары» тұжырымдамасы.
Бағдарлама аясында 158 іс-шара жоспарланған. Оларды іске асыруға жалпы көлемі 1,3 трлн теңге қарастырылған.
Үш ауысымды мектептер саны азайды
Соңғы жылдары білім беру инфрақұрылымын жаңғыртуға ерекше назар аударылып келеді.
2020 жылдан бері елімізде:
- 1 200-ден астам мектеп салынды
- 1 миллионнан астам жаңа оқушы орны ашылды
- үш ауысымды мектептер саны төрт есеге қысқарды
Биыл қосымша 53 мың орынға арналған 96 жаңа мектеп пайдалануға беріледі.
Сонымен қатар алдағы үш жыл ішінде 1 300 мектепті жаңғырту жоспарланған. Оның ішінде 820 мектеп ауылдық жерлерде орналасқан.
2025 жылдан бері:
- 215 мектеп жаңартылды
- пәндік кабинеттер жаңғыртылды
- спорт залдары мен асханалар жөнделді
- қауіпсіздік жүйелері толық ауыстырылды
Балабақшаларға қолжетімділік артып келеді
Мектепке дейінгі білім беру саласында да ауқымды жұмыстар жүргізілуде.
Қазір Қазақстанда:
- 12 мыңнан астам мектепке дейінгі ұйым жұмыс істейді
- оның 5,3 мыңы мемлекеттік
- 6,6 мыңы жекеменшік ұйым
Бұл мекемелерде 1 миллионнан астам бала тәрбиеленіп жатыр.
2-6 жас аралығындағы балаларды мектепке дейінгі біліммен қамту деңгейі 70,9 пайызға жетті. Ал кезекте тұрған балалар арасында бұл көрсеткіш 96 пайызды құрайды.
Ваучерлік қаржыландыру кезекті қысқартты
Балабақшалардағы орын тапшылығын азайту үшін ваучерлік қаржыландыру жүйесі енгізілді.
Пилоттық жоба:
- 20 қалада
- 23 ауданда іске асырылуда
Жобаға:
- 6 мыңға жуық ұйым қатысуда
- 936 мыңнан астам ваучер берілді
Нәтижесінде балабақшалардағы кезек 2025 жылдан бері шамамен тоғыз есеге қысқарып, 160 мыңнан 18 мың балаға дейін төмендеді.
Балалар медицинасына бөлінетін қаржы екі еседен астам өсті
Балалар денсаулығын қорғау бағытындағы қаржыландыру соңғы бес жылда айтарлықтай артты.
Егер бұрын бұл салаға 264 млрд теңге бөлінсе, қазір көрсеткіш 585 млрд теңгеге жетті.
Балаларға көрсетілетін медициналық қызметтер:
- ТМККК аясында
- МӘМС жүйесі шеңберінде тегін ұсынылады
Соңғы жылдары енгізілген жаңа тәсілдердің қатарында:
- фетальды хирургия
- патронаждық қызмет
- неонатальды скрининг
- аудиологиялық тексерулер
- офтальмологиялық бақылау бар
Соның нәтижесінде тәуелсіздік жылдарының басымен салыстырғанда:
- нәресте өлімі 7,5 есеге азайды
- ана өлімі 6 есеге төмендеді
Әлеуметтік төлемдер көлемі ұлғайтылды
2026 жылы балалары бар отбасыларды қолдауға 974 млрд теңге бағытталады.
Бұл өткен жылмен салыстырғанда 19,1 пайызға көп.
Қаржы:
- бала тууға арналған жәрдемақыларға
- бала күтімі төлемдеріне
- көпбалалы отбасыларды қолдауға
- мүгедектігі бар балалар тәрбиелеп отырған отбасыларға арналған көмекке жұмсалады
Мысалы, төртінші және одан кейінгі балалар дүниеге келген кезде төленетін жәрдемақы көлемі 272 мың теңгеден асты.
«Ұлттық қор – балаларға» бағдарламасы қалай жұмыс істейді?
Президент бастамасымен іске қосылған «Ұлттық қор – балаларға» бағдарламасы балалардың қаржылық болашағын қамтамасыз етуге бағытталған.
Бағдарламаға сәйкес Ұлттық қордың инвестициялық табысының 50 пайызы балалардың арнайы жинақтау шоттарына аударылады.
2026 жылғы мәлімет бойынша:
- бағдарламаға 6,91 млн бала қатысуда
- бір балаға есептелген төлем көлемі 130,71 доллар болды
- үш жыл ішінде бағдарламаға 2,3 млрд доллар бөлінді
Қазіргі уақытта:
- 297 мыңнан астам өтінім мақұлданды
- тұрғын үй жағдайын жақсартуға 187 мыңнан астам өтінім мақұлданған
- білім алуға 110 мыңнан астам өтінім қолдау тапқан
Балалардың қауіпсіздігін қорғау күшейтілді
Балалардың құқықтарын қорғау мен қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері де ерекше бақылауда.
2025 жылдан бастап барлық мектептер мен колледждерде:
- «ДосболLIKE» бағдарламасы
- KiVa антибуллинг жүйесі енгізілді
Сонымен қатар:
- психологиялық қолдау орталықтары жұмыс істейді
- мектептегі тамақтану сапасына бақылау күшейтілді
- ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалардың құқықтарын қорғау шаралары кеңейтілді
2026 жылдан бастап балалар құқықтарының бұзылуына байланысты жауапкершілік те күшейтілді. Енді буллинг фактілерін елемеген немесе профилактикалық жұмыстарды тиісінше жүргізбеген жауапты тұлғалар заң алдында жеке жауап береді.
Бұл неге маңызды?
«Қазақстан балалары» тұжырымдамасы білім беру, денсаулық сақтау, әлеуметтік қорғау және қауіпсіздік салаларындағы барлық бастамаларды бір жүйеге біріктіреді.
Инфрақұрылымға салынатын инвестициялар, әлеуметтік төлемдер, цифрлық ваучерлер және «Ұлттық қор – балаларға» бағдарламасы балалардың әл-ауқатын арттыруға бағытталған ұзақмерзімді мемлекеттік саясаттың бір бөлігі болып табылады.
Мемлекет алдағы жылдары әрбір қазақстандық бала үшін қауіпсіз, жайлы және жан-жақты дамуға мүмкіндік беретін орта қалыптастыру жұмыстарын жалғастырады.
