Қазақстан экономикасы қаншалықты жылдам өсе алады? Елдің нақты мүмкіндігі қандай? Осы сұрақтарға нақтырақ жауап беруге мүмкіндік беретін маңызды құжат қабылданды.
Ұлттық экономика министрлігі әлеуетті жалпы ішкі өнімді (ЖІӨ) есептеу әдістемесін ресми түрде бекітті, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл қарапайым статистикалық жаңалық емес. Сарапшылардың айтуынша, жаңа тәсіл экономиканың шынайы әлеуетін бағалауға, өсімнің сапасын анықтауға және болашақтағы тәуекелдерді ертерек көруге мүмкіндік береді.
Әлеуетті ЖІӨ деген не?
Экономикада кейде өсім жоғары көрінгенімен, оның артында уақытша факторлар тұруы мүмкін. Ал әлеуетті ЖІӨ ел экономикасының инфляциялық қысымсыз, барлық өндірістік ресурстар тиімді пайдаланылған жағдайда қол жеткізе алатын ең жоғары өндіріс көлемін көрсетеді.
Басқаша айтқанда, бұл — экономиканың «табиғи жылдамдығы».
Егер нақты экономикалық өсім әлеуетті деңгейден айтарлықтай жоғары болса, инфляциялық қысым күшеюі мүмкін. Ал төмен болса, экономикадағы пайдаланылмай жатқан мүмкіндіктердің бар екенін көрсетеді.
Экономиканың шынайы мүмкіндігі қалай есептеледі?
Министрлік жаңа әдістемені әзірлеу кезінде халықаралық тәжірибеге сүйенген.
Есептеулерде әлемдік экономика ғылымында кеңінен қолданылатын Кобб-Дуглас өндірістік функциясы пайдаланылады. Бұл модель экономикалық өсімге әсер ететін негізгі факторлардың үлесін бағалауға мүмкіндік береді.
Атап айтқанда:
- жұмыспен қамтудың өсуі;
- инвестиция көлемі;
- негізгі капиталдың ұлғаюы;
- технологиялық даму және жиынтық факторлық өнімділік деңгейі ескеріледі.
Осының негізінде экономиканың ұзақ мерзімді өсу әлеуеті анықталады.
Неліктен бұл маңызды?
Соңғы жылдары әлемдік экономика құбылмалы кезеңді бастан өткеріп жатыр. Геосаяси тәуекелдер, инфляция, шикізат нарықтарындағы өзгерістер және технологиялық трансформация мемлекеттерді экономикалық саясатты дәлірек жоспарлауға мәжбүрлеуде.
Әлеуетті ЖІӨ көрсеткіші Үкіметке бірнеше маңызды бағыт бойынша шешім қабылдауға көмектеседі:
- экономиканың қызып кету тәуекелін бағалау;
- өсім сапасын анықтау;
- экономикалық цикл фазаларын белгілеу;
- макроэкономикалық болжамдардың дәлдігін арттыру;
- мемлекеттік саясаттың тиімділігін бағалау.
Сарапшылардың пікірінше, бұл көрсеткіш ел экономикасының бүгінгі жағдайын ғана емес, оның ертеңгі мүмкіндіктерін де түсінуге жол ашады.
Деректер қайдан алынады?
Есептеулер үшін Ұлттық статистика бюросының ресми деректері пайдаланылады.
Министрлік әлеуетті ЖІӨ бағалауын тоқсан сайын жүргізуді жоспарлап отыр. Бұл экономикадағы өзгерістерді тұрақты бақылап, трендтерді уақытылы анықтауға мүмкіндік береді.
Қазақстан үшін жаңа кезең
Әлемнің дамыған елдерінде әлеуетті ЖІӨ экономикалық саясаттың маңызды индикаторларының бірі саналады. Енді Қазақстан да осы тәжірибені жүйелі түрде қолдануға көшіп отыр.
Жаңа әдістеме ел экономикасының нақты мүмкіндігін тереңірек түсінуге, ұзақ мерзімді өсім көздерін анықтауға және мемлекеттік шешімдердің тиімділігін арттыруға бағытталған маңызды қадам болмақ.
Сарапшылардың бағалауынша, алдағы уақытта бұл көрсеткіш Қазақстан экономикасының даму сапасын бағалаудағы негізгі индикаторлардың біріне айналуы мүмкін.
