Қазақстан май өнімдері нарығында жаңа тарихи кезеңге қадам басты. Соңғы бірнеше жылда күнбағыс майын өндіру мен экспорттау көлемі бұрын-соңды болмаған деңгейге жетіп, ел агроөнеркәсіп кешенінің басты табыс тарихына айналды.
Енді сала өкілдері одан да биік мақсат қойып отыр – Қазақстанды күнбағыс майын экспорттайтын әлемдегі үздік үш мемлекеттің қатарына қосу, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл тақырыптар 5 маусымда Астанада өтетін FOC 2026: Fats and Oils Conference халықаралық конференциясының негізгі талқылау өзегіне айналмақ.
Майлы дақылдар Қазақстан экономикасының жаңа драйверіне айналды
Бірнеше жыл бұрын ғана астық экспорттаушы ел ретінде танылған Қазақстан бүгінде май өнімдері өндірісінде де қарқынды өсім көрсетіп отыр.
2025 жылдың қорытындысы бойынша елімізде май өнімдерінің өндірісі 1,57 миллион тоннадан асып, тарихи рекорд орнатты. Ал экспорттан түскен валюталық түсім 963 миллион АҚШ долларына жетті.
Салыстыру үшін айтсақ, 2021 жылы бұл көрсеткіш небәрі 240 миллион доллар болған. Яғни төрт жылдың ішінде экспорттық табыс төрт есеге жуық артты.
Сарапшылар мұны ауыл шаруашылығының шикізат сатудан өңделген өнім экспортына көшуінің нақты нәтижесі деп бағалайды.
Былтыр май өнімдері секторы Қазақстанның өңделген ауыл шаруашылығы экспорты бойынша барлық валюталық түсімінің 27 пайызын қамтамасыз етті.
Қазақстандық күнбағыс майы әлемдік нарықты жаулап келеді
Соңғы жылдары Қазақстанда өндірілген күнбағыс майына деген сұраныс сыртқы нарықтарда айтарлықтай өсті.
Қазір отандық өнім әлемнің 20-дан астам еліне экспортталады. Негізгі сатып алушылар қатарында Қытай, Орталық Азия елдері, Еуропалық одақ мемлекеттері, Иран және Ауғанстан бар.
Қазақстан өткен жылы күнбағыс майын экспорттау көлемі бойынша әлемде алтыншы орынға көтерілді. Ал Қытай нарығында екінші ірі жеткізуші атанды.
Бұдан бөлек, республика Өзбекстан мен Тәжікстан нарығында өсімдік майларын жеткізу бойынша абсолютті көшбасшы болып отыр. Бұл елдердегі қазақстандық өнімнің үлесі 90 пайыздан асады.
Сондай-ақ Қазақстан Орталық Азиядағы күнбағыс күнжарасына деген сұранысты толық қамтамасыз етіп келеді және Еуропалық одаққа жеткізуші жетекші үш елдің қатарына енген.
Импорт азайды, отандық өндіріс күшейді
Саладағы тағы бір маңызды өзгеріс – ішкі нарықтың өз өнімдерімен қамтылуы.
2025 жылы Қазақстанда күнбағыс майын өндіру көлемі 752 мың тоннадан асты. Бұл 2021 жылмен салыстырғанда 2,3 есе көп.
Сонымен қатар соңғы төрт жыл ішінде импорттың үлесі екі есе қысқарып, 18 пайызға дейін төмендеді. Ал 2015–2021 жылдары бұл көрсеткіш шамамен 39 пайыз деңгейінде болған.
Бұл тенденция отандық қайта өңдеу кәсіпорындарының қуаты артып, ішкі нарықтағы бәсекеге қабілеттіліктің күшейгенін көрсетеді.
Астанадағы халықаралық форумда не талқыланады?
FOC 2026 конференциясына Қазақстанның барлық негізгі май өңдеу кәсіпорындарының жетекшілері, мемлекеттік органдар, қаржы ұйымдары, агрохолдингтер, логистикалық компаниялар және халықаралық сарапшылар қатысады.
Форумға жалпы саны 330-дан астам делегат жиналады.
Қатысушылар географиясы да кең. АҚШ, Қытай, Еуропа мемлекеттері, Балтық елдері, Таяу Шығыс және Орталық Азияны қоса алғанда, 18 елдің өкілдері қатысады деп жоспарланған.
Кездесуде әлемдік май нарығындағы трендтер, экспорт бағыттарын кеңейту, жаңа өткізу нарықтары, логистикалық тәуекелдер және агроөнеркәсіп кешенін дамыту мәселелері талқыланады.
Қазақстанның келесі мақсаты – әлемдік ТОП-3
Сала өкілдері қол жеткізілген нәтижемен тоқтап қалмақ емес.
Майлы дақылдарды қайта өңдеушілердің ұлттық қауымдастығы 2026–2028 жылдарға арналған экспортты дамыту жөніндегі арнайы Жол картасын әзірледі.
Құжат Халықаралық сауда орталығының (ITC) әдістемелік қолдауымен және Еуропалық одақ қаржыландыратын Ready4Trade Орталық Азия жобасы аясында дайындалған.
Жоспар бойынша 2028 жылға қарай май өнімдері экспортынан түсетін валюталық түсім 1,5 миллиард АҚШ долларына дейін жеткізіледі. Бұл қазіргі көрсеткіштен шамамен 60 пайызға жоғары.
Егер жоспар толық орындалса, Қазақстан күнбағыс майын экспорттайтын әлемдегі жетекші төрт мемлекеттің қатарына кіреді.
Ал ұзақ мерзімді стратегиялық мақсат бұдан да ауқымды — Қазақстанды күнбағыс майы экспорты бойынша әлемнің үздік үш елінің қатарына шығару.
Бүгінде бұл мақсат бұрынғыдай алыс арман емес. Соңғы жылдардағы көрсеткіштер елдің агроөнеркәсіп кешені әлемдік нарықтағы ықпалын күшейтіп келе жатқанын анық көрсетіп отыр.
