Қазақстанда инвесторлардың құқықтарын қорғау бағытында маңызды өзгерістер байқалып отыр.
Биыл инвесторларға жүргізілетін тексерулер саны азайып, әкімшілік жауапкершілікке тарту жағдайлары сиреген. Сарапшылар мұны соңғы жылдары енгізілген «прокурорлық сүзгі» тетігінің нәтижесі деп бағалайды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Мемлекет инвестиция тарту үшін жеңілдіктер ұсынумен ғана шектелмейді. Кәсіпкерлер үшін ең маңызды мәселенің бірі – бизнесті негізсіз тексерулерден, бюрократиялық кедергілерден және заңсыз қысымнан қорғау. Осы тұрғыда прокуратура органдары іске қосқан «прокурорлық сүзгі» механизмі инвесторлардың мүддесін қорғаудың тиімді құралына айналып келеді.
Биыл прокуратура органдарына инвесторларға қатысты мемлекеттік органдар қабылдаған 3 547 шешім түскен. Олардың қатарында тексерулер жүргізу туралы бастамалар, әкімшілік өндірістер, шектеу және тыйым салу шаралары, сондай-ақ сотқа жолданатын талап-арыздар бар.
Материалдарды қарау нәтижесінде прокурорлар мемлекеттік органдардың 620 шешімін келісуден бас тартқан.
Комитеттің Прокурорлық сүзгі басқармасының бастығы Мақсат Орақбаевтың айтуынша, инвесторлардың құқықтарын қорғау тиімділігі айтарлықтай артқан.
«Осылайша, инвесторлар пайдасына қабылданған шешімдердің үлесі екі есеге артты. Ең жоғары өсім әкімшілік материалдар бойынша байқалды – оларды келісуден бас тарту саны шамамен 50%-ға көбейді. Сонымен қатар инвесторларға қатысты шектеу және тыйым салу шараларының, тексерулер мен талап-арыздардың алдын алу жағдайлары да көбейді», – деді Мақсат Орақбаев.
Егер 2025 жылы прокурорлардың инвесторлар пайдасына қабылдаған шешімдерінің тиімділігі 9 пайыз болса, биыл бұл көрсеткіш 18 пайызға жеткен. Яғни, мемлекеттік органдар ұсынған әр бесінші шешім инвесторлардың құқықтарына қауіп төндіруі мүмкін деп танылып, тоқтатылған.
Бір шешімнің артында миллиондаған шығын тұруы мүмкін
Прокурорлық сүзгінің нақты нәтижелері тәжірибеде де көрініс тауып жатыр.
Мәселен, бір жағдайда мемлекеттік орган формалды себептерді алға тартып, инвесторға 354 мың тонна дайын өнімді экспорттауға лицензия беруден бас тартпақ болған. Егер бұл шешім күшіне енсе, инвестор халықаралық келісімшарттарын орындай алмай, шетелдік серіктестері мен тасымалдаушылар тарапынан ірі айыппұлдарға тап болуы мүмкін еді.
Алайда прокуратура бұл шешімді келіспей, лицензия рәсімделуіне мүмкіндік берген. Нәтижесінде компания жүздеген миллион теңгеге жетуі ықтимал шығыннан аман қалған.
Тексерулер саны азайды
Статистика да оң өзгерісті көрсетіп отыр.
Биыл инвесторларға жүргізілетін тексерулер саны өткен жылмен салыстырғанда 6 пайызға қысқарған. Егер 2025 жылдың алғашқы төрт айында инвесторлардың 24 пайызына қатысты тексеру жүргізілсе, 2026 жылдың дәл осы кезеңінде бұл көрсеткіш 18 пайызға дейін төмендеген.
Бұл бизнестің тұрақты жұмыс істеуіне және инвестициялық жобалардың әкімшілік кедергілерсіз жүзеге асуына мүмкіндік береді.
«Егер 2025 жылдың алғашқы төрт айында инвесторлардың 24%-ына тексеру жүргізілсе, 2026 жылдың осы кезеңінде бұл көрсеткіш 18%-ға дейін төмендеді», – деп атап өтті Мақсат Орақбаев.
Заңсыз айыппұлдардың жолы кесілуде
Әкімшілік жауапкершілікке тарту жағдайлары да азайған.
Мысалы, Алматы қаласында мемлекеттік орган инвесторға айыппұл салмақ болған. Бірақ тексеру барысында жауапкершілікке тарту мерзімі өтіп кеткені анықталған. Соған қарамастан айыппұл рәсімдеу әрекеті жасалған.
Прокуратура араласып, инвесторға 2 миллион теңге көлемінде заңсыз айыппұл салудың алдын алған.
Мұндай мысалдар бизнес өкілдерінің құқықтарын қорғау жүйесінің нақты жұмыс істеп жатқанын көрсетеді.
Инвестициялық ахуал үшін маңызды сигнал
Сарапшылардың пікірінше, шетелдік және отандық инвесторлар үшін басты факторлардың бірі – заңның үстемдігі мен мемлекеттік органдардың болжамды әрекеті. Сондықтан негізсіз тексерулердің азаюы мен құқықтық кепілдіктердің күшеюі Қазақстанның инвестициялық тартымдылығына тікелей әсер етеді.
Прокуратураның мәліметінше, «прокурорлық сүзгі» тетігі бүгінде бизнесті әкімшілік қысымнан қорғаудың нақты әрі тиімді құралына айналып отыр. Ал инвесторлар үшін бұл — тұрақтылықтың, қауіпсіздіктің және ұзақ мерзімді жоспар құруға мүмкіндік беретін маңызды кепілдің бірі.
