2026 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда салық төлеушінің (салық агентінің) жеке шотын жүргізудің жаңа қағидалары қолданысқа енгізілді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Тиісті ереже Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2025 жылғы 28 қазандағы №637 бұйрығымен бекітілген. Өзгерістер салықтық әкімшілендіруді жетілдіруге, есепке алуды цифрландыруға және салық төлеушілер үшін процестерді жеңілдетуге бағытталған.
Жаңа ақпараттық жүйе іске қосылды
Жаңа тәртіпке сәйкес бұрын қолданылған «Орталықтандырылған сәйкестендірілген дербес шоттар» ақпараттық жүйесінің орнына Салықтық әкімшілендірудің интеграцияланған жүйесі (СӘИЖ) енгізілді.
Бұл жүйе:
- салықтарды есепке алуды жеңілдетеді;
- бюджетке төленетін төлемдерді бақылауды жақсартады;
- әлеуметтік төлемдерді есепке алуды автоматтандырады;
- өсімпұлдар мен айыппұлдар бойынша деректерді бір жүйеге біріктіреді.
Мамандардың айтуынша, бұл өзгеріс есеп жүргізудің ашықтығы мен жеделдігін арттыруға мүмкіндік береді.
Жеке шот дегеніміз не?
Жеке шот – салық төлеуші немесе салық агенті бойынша барлық қаржылық міндеттемелер тіркелетін есептік құжат.
Онда:
- есептелген сомалар;
- азайтылған міндеттемелер;
- төленген төлемдер;
- есепке алынған қаражат;
- қайтарылған сомалар;
- өсімпұлдар мен айыппұлдар көрсетіледі.
Есептеу теңге және тиынмен жүргізіледі, ал заңнамада көзделген жағдайларда натуралды түрде де есепке алынуы мүмкін.
Жеке шот қалай жүргізіледі?
Жеке шоттар салық төлеушінің:
- ЖСН;
- БСН нөмірлері арқылы ашылады.
Барлық операциялар хронологиялық тәртіппен тіркеледі.
Қалдықтар мынадай форматта көрсетіледі:
- қарыз – «–» белгісімен;
- артық төлем – «+» белгісімен.
Жүйеде:
- есептеу;
- төлеу;
- есепке алу;
- қайтару;
- өсімпұл мен айыппұлдарды көрсету;
- төлем мерзімдерін өзгерту операциялары жүргізіледі.
Артық төлемдерді қайтару мерзімі қысқарды
Жаңа ережелердегі маңызды өзгерістердің бірі – артық төленген сомаларды қайтару мерзімінің қысқаруы.
Енді:
- артық төленген қаражатты қайтару 5 жұмыс күні ішінде жүзеге асырылады;
- бұрын бұл рәсім 10 жұмыс күніне дейін созылатын.
Қайтару үшін арнайы үлгідегі салықтық өтініш беру қажет.
Өсімпұлдар мен айыппұлдар қалай есептеледі?
Жеке шотта өсімпұлдар мен әкімшілік айыппұлдар да көрсетіледі.
Өсімпұлдар Салық кодексінің талаптарына сәйкес есептеледі.
Ал әкімшілік құқық бұзушылықтар бойынша салынған айыппұлдар жеке шотқа енгізіліп, жалпы міндеттемелер құрамында көрініс табады.
Жеке шотты беру және жабу тәртібі өзгерді
Ережеге сәйкес жеке шот белгілі бір жағдайларда басқа органға берілуі мүмкін.
Мұндай жағдайларға:
- орналасқан жерінің өзгеруі;
- қайта ұйымдастыру;
- жеке кәсіпкердің қызметін тоқтатуы жатады.
Жеке шотты беру рәсімі 10 жұмыс күні ішінде жүргізіледі.
Ал шот:
- заңды тұлға таратылғанда;
- жеке кәсіпкер есептен шығарылғанда;
- заңнамада көзделген өзге де жағдайларда жабылады.
Бұл неге маңызды?
Жаңа қағидалар салықтық әкімшілендіруді толық цифрландыруға бағытталған. Интеграцияланған жүйе салық төлеушілерге өз міндеттемелерін нақты бақылауға, артық төлемдерді тез қайтаруға және қателіктер санын азайтуға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар ақпараттық қауіпсіздік күшейтіліп, жеке шоттардағы деректерге тек уәкілетті қызметкерлердің қол жеткізуі қамтамасыз етіледі.
