Бүгіннен бастап Қазақстан жаңа конституциялық кезеңге қадам басты.
15 наурыздағы республикалық референдумда қабылданған жаңа Конституция ресми түрде күшіне енді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл – тек заң мәтінінің жаңаруы емес. Құжат адам құқықтарын қорғаудан бастап, мәдени мұраны сақтауға, сөз бостандығын кеңейтуге және азаматтық қоғамның рөлін күшейтуге дейінгі маңызды бағыттарды қамтиды.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен жүзеге асқан конституциялық реформа мемлекеттің даму моделін жаңаша айқындап, қоғамдағы өзекті құндылықтарды Ата заң деңгейінде бекітті.
Конституция не үшін жаңартылды?
Көпшілік үшін Конституция – заңгерлердің құжаты сияқты көрінуі мүмкін. Бірақ шын мәнінде ол әр азаматтың күнделікті өміріне әсер етеді. Бүгін күшіне енген өзгерістер мәдениеттен бастап білімге, журналистикадан шығармашылыққа, отбасыдан волонтерлікке дейінгі көптеген саланың құқықтық негізін күшейтеді.
Жаңартылған Конституция бірнеше маңызды бағытқа басымдық береді:
- тарихи-мәдени мұраны сақтау;
- сөз бостандығы мен шығармашылық еркіндігі;
- отбасы институтын қорғау;
- ар-ождан бостандығы және зайырлылық қағидаты;
- волонтерлік пен қайырымдылықты қолдау.
Мәдениет енді мемлекеттік басымдықтардың бірі
Жаңа Конституциядағы ең маңызды жаңалықтардың бірі – тарихи-мәдени мұраны сақтау мен ұлттық мәдениетті қолдау мемлекеттің негізгі қағидаттарының бірі ретінде бекітілуі.
Бұл норма музейлердің, театрлардың, кітапханалардың, архивтердің, концерттік ұйымдардың және кинематография саласының дамуына жаңа серпін береді. Сонымен бірге шығармашылық адамдарын қолдау алғаш рет конституциялық деңгейде айқын көрініс тапты.
Әсіресе архив және кітапхана саласы үшін бұл өзгерістің маңызы зор. Құжаттарды ұзақ мерзімге сақтау, архив қорларын цифрландыру, кітап оқу мәдениетін дамыту және ұлттық әдебиетті кеңінен насихаттау енді әлдеқайда берік құқықтық негізге сүйенеді.
Ана тілі мен ұлттық мәдениетке жаңа кепілдік
Қазақстан – жүзден астам этнос өмір сүретін мемлекет. Сондықтан тіл мен мәдени әралуандылық мәселесі әрқашан маңызды болып қала береді.
Жаңартылған Конституция әр азаматтың:
- ана тілін пайдалануына;
- төл мәдениетін дамытуына;
- қарым-қатынас, тәрбие, оқу және шығармашылық тілін еркін таңдауына кепілдік береді.
Бұл нормалар мемлекеттік тілді дамытуға кедергі келтірмей, еліміздегі этномәдени әралуандылықты сақтауға және ортақ азаматтық бірегейлікті нығайтуға бағытталған.
Сөз бостандығы мен журналистикаға қандай мүмкіндік береді?
Ақпараттық дәуірде сапалы журналистиканың рөлі бұрынғыдан да маңызды. Әлеуметтік желілер, цифрлық платформалар және жасанды интеллект технологиялары ақпарат көлемін бірнеше есе арттырды. Осындай жағдайда шынайы әрі тексерілген ақпараттың құндылығы өсіп келеді.
Жаңа Конституция:
- сөз бостандығына;
- ғылыми, техникалық және көркем шығармашылық еркіндігіне;
- ақпаратты заңда белгіленген тәртіппен еркін алуға және таратуға;
- зияткерлік меншік құқығын қорғауға кепілдік береді.
Сонымен қатар цензураға тыйым салу конституциялық деңгейде бекітілді.
Бұл өзгерістер бұқаралық ақпарат құралдарының, журналистердің, авторлардың, баспагерлердің және мәдениет қайраткерлерінің құқықтық қорғалуын күшейтеді.
Креативті индустрияға жаңа мүмкіндік
Бүгінде кино, музыка, театр, цифрлық контент, дизайн, ойын индустриясы, блогинг және ұлттық қолөнер тек мәдениеттің бір бөлігі ғана емес. Олар экономиканың жаңа драйверіне айналып келеді.
Жаңартылған Конституциядағы шығармашылық еркіндік пен авторлық құқыққа қатысты кепілдіктер осы салалардың дамуына құқықтық негіз қалыптастырады.
Бұл отандық контент өндірісін арттыруға, шығармашыл жастарды қолдауға және креативті кәсіпкерліктің дамуына мүмкіндік береді.
Отбасы құндылықтары қалай қорғалады?
Конституцияда отбасы институтына қатысты нормалар да нақтыланды.
Құжатқа сәйкес:
Неке – ер мен әйелдің заңда белгіленген тәртіппен мемлекеттік тіркеуден өткен, ерікті әрі тең құқықты одағы.
Сонымен бірге отбасы, ана, әке және бала мемлекеттің қорғауында болады.
Бұл өзгерістер балалардың құқықтарын қорғауға, жауапты ата-аналық мәдениетті қалыптастыруға және отбасы институтын нығайтуға бағытталған.
Зайырлылық қағидаты өзгермейді
Дін саласына қатысты негізгі қағидаттар да Конституцияда сақталды.
Атап айтқанда:
- мемлекет зайырлы болып қала береді;
- заң алдында барлық азамат тең;
- дін мен мемлекет бір-бірінен бөлінген;
- әр адамның ар-ождан бостандығына кепілдік беріледі;
- конфессияаралық келісім қоғамның маңызды құндылығы ретінде танылады.
Сонымен қатар діни білім беру ұйымдарын қоспағанда, білім беру мен тәрбие жүйесінің зайырлы сипаты тағы да нақты бекітілді.
Волонтерлік пен қайырымдылық алғаш рет ерекше қолдауға ие болды
Қоғамдық белсенділік те жаңа Конституцияда назардан тыс қалған жоқ.
Волонтерлік қызмет пен қайырымдылықты қолдау туралы нормалардың енгізілуі азаматтық бастамаларды дамытуға, меценаттық пен филантропия мәдениетін кеңейтуге бағытталған.
Бұл қоғамдағы өзара көмек, жауапкершілік және ынтымақтастық құндылықтарын нығайтуға ықпал етеді.
Ең бастысы – бұл өзгерістер нені білдіреді?
Жаңа Конституцияның күшіне енуі – тек құқықтық өзгеріс емес. Бұл мемлекет пен қоғам арасындағы жаңа келісімнің бастауы.
Мәдениет пен тарихи мұраны қорғау, журналистика еркіндігі, шығармашылықты қолдау, отбасы институтын нығайту, қоғамдық келісімді сақтау және азаматтық белсенділікті арттыру – бүгіннен бастап еліміздің дамуы осы бағыттар арқылы жалғасады.
Ал Конституцияда бекітілген жаңа қағидаттардың нақты нәтижесі олардың күнделікті өмірде қалай жүзеге асатынына байланысты болмақ. Сондықтан бүгіннен басталған жаңа кезеңнің басты өлшемі – заңдағы өзгерістердің қоғам игілігіне нақты қызмет етуі.
