Меншікті капитал — банктердің қаржылық тұрақтылығын айқындайтын негізгі көрсеткіштердің бірі.
Дәл осы капитал қаржы ұйымдарына ықтимал тәуекелдерді жабуға, экономиканы қаржыландыру көлемін ұлғайтуға және құбылмалылық күшейген кезеңдерде де тұрақты жұмыс істеуге мүмкіндік беретін беріктік қорын қалыптастырады.
Қазақстанның банк секторы капиталдық базасын нығайтуды жалғастырып келеді. 2026 жылғы мамырдың қорытындысы бойынша ҚР ЕДБ-ның жиынтық меншікті капиталы 11,1 трлн теңгеге жетіп, өткен жылдың дәл осындай кезеңімен салыстырғанда 21,9%-ға артты. Өсу қарқыны әлі де жоғары деңгейде сақталып отыр. Өсімнің негізгі себебі — банктер қызметінің жоғары тиімділігі, бұл оларға меншікті капиталын тұрақты түрде ұлғайтып, қаржылық тұрақтылығын нығайтуға мүмкіндік беріп отыр.
Осындай жоғары өсім бірнеше жыл қатарынан сақталып келеді. Онжылдықтың басында болған дағдарыс кезеңінен кейін банк жүйесі қалпына келіп қана қоймай, қарқынды даму кезеңіне өтті. 2022 жылдан бері ҚР ЕДБ-ның меншікті капиталы алдыңғы жылдармен салыстырғанда едәуір жылдам өсіп келеді, бұл олардың қаржылық жағдайының нығайғанын және бүкіл сектордың тұрақтылығының артқанын көрсетеді. Жалпы алғанда, соңғы бес жылда Қазақстан банктерінің меншікті капиталы 2,5 еседен астам өсті.
Нарықтағы жағдай
ҚР ЕДБ бойынша меншікті капитал динамикасы айтарлықтай ерекшеленетінін атап өткен жөн. Естеріңізге салсақ, бүгінде Қазақстанда 23 банк жұмыс істейді, оның 14-і — шетелдік қатысуы бар қаржы институты, оның ішінде 10-ы — еншілес банк.
Барлық ҚР ЕДБ арасында меншікті капиталдың жылдық өсімі бойынша ForteBank абсолютті көшбасшы болды: көрсеткіш бірден 80%-ға немесе 374,9 млрд теңгеге артты. Бұл банк секторы бойынша орташа өсім қарқынынан бірнеше есе жоғары. 1 маусымға қарай банктің меншікті капиталы 841 млрд теңгеден асып, қаржы институтының осы көрсеткіш бойынша ең ірі бес банктің қатарына кіруіне мүмкіндік берді. Капиталдың мұндай өсіміне өткен жылдың қазан айында жылдық 9,75% купондық мөлшерлемемен 400 млн АҚШ доллары сомасына мерзімсіз субординацияланған облигациялардың (Additional Tier 1) шығарылуы негізгі себептердің бірі болды. Ол кезде бұл Қазақстандағы осындай бағалы қағаздардың алғашқы шығарылымы еді.
Сонымен қатар соңғы жаңалықтарға сәйкес маусым айының соңында ForteBank жарғылық капиталын 46,1 млрд теңгеге ұлғайтты. Мұндай шешім бизнес үшін берілетін кредит көлемін арттыру мақсатында қабылданды. Айта кетерлігі, бүгінде банк кредит портфелінің шамамен 60%-ы корпоративтік секторды, оның ішінде шағын және орта бизнесті қаржыландыруға тиесілі.
Меншікті капиталдың өсу қарқыны бойынша екінші орынды шетелдік қаржы институты — Алматыдағы Қытайдың Сауда-өнеркәсіп банкі иеленді. Бір жыл ішінде оның капиталы 32,5%-ға ұлғайды.
Ал алғашқы үштікті Kaspi Bank түйіндеді, банктің меншікті капиталы бір жылда 32,5%-ға өсіп, 1,5 трлн теңгеге жетті.
Көшбасшылардың алғашқы бестігіне Банк ЦентрКредит (плюс 31,1%) және Altyn Bank (плюс 29,9%) енді.
Көрсеткіштің маңызы
Меншікті капитал — банктің қаржылық тұрақтылығының негізі әрі оның сенімділігін сипаттайтын ең маңызды көрсеткіштердің бірі. Ол жарғылық капитал, жинақталған пайда және резервтер есебінен қалыптасатын банктің өз қаражатын білдіреді және ықтимал шығындарды жабудың негізгі көзі болып саналады.
Меншікті капиталдың өсуі банктер үшін де, жалпы экономика үшін де стратегиялық маңызға ие. Біріншіден, ол қаржы институттарының дағдарыстар мен қолайсыз экономикалық жағдайларға төзімділігін арттырып, қосымша беріктік қорын қалыптастырады. Екіншіден, банктің капиталы көп болған сайын, ол реттеуші белгілеген міндетті нормативтерді бұзбай-ақ белсенді операциялардың үлкен көлемін жүзеге асыра алады. Басқаша айтқанда, капиталдың ұлғаюы халық пен бизнес үшін берілетін кредит көлемін арттыруға, инвестициялар көлемін көбейтуге және банк секторының дамуына жол ашады.
Бұдан бөлек, меншікті капиталдың жоғары деңгейі салымшылар, инвесторлар және халықаралық серіктестер тарапынан сенімнің артуына оң әсер етеді. Бұл банктің тұрақсыз экономикалық жағдайда да ықтимал тәуекелдерді өз күшімен жабуға және өз міндеттемелерін орындауға қабілетті екенін көрсетеді.
Сондықтан меншікті капиталдың тұрақты өсуі тиімді дамып келе жатқан әрі орнықты банк жүйесінің негізгі белгілерінің бірі ретінде қарастырылады. Егер мұндай өсім негізінен акционерлердің қосымша қаражат құюы емес, пайданы капиталдандыру есебінен қамтамасыз етілсе, бұл банктердің жоғары тиімді жұмыс істейтінін әрі қаржылық тұрақтылығын өз ресурстары есебінен нығайта алатынын көрсетеді.
