Қазақстанда цифрландыру және жасанды интеллектті дамыту жылы аясында киберқауіпсіздікті күшейтуге, дербес деректерді қорғауға және телекоммуникация саласын жаңғыртуға бағытталған ауқымды заңнамалық өзгерістер қабылданды. Жаңа нормалар азаматтардың жеке мәліметтерінің қауіпсіздігін арттырумен қатар, байланыс қызметтерінің сапасын жақсартуға және елдің цифрлық инфрақұрылымын дамытуға бағытталған, деп хабарлайды DKNews.kz.
«Цифрлық кодекс» пен «Киберқауіпсіздік туралы» заң қабылданды
Елімізде алғаш рет мемлекеттік цифрлық инфрақұрылым мен ақпараттық жүйелерді қорғаудың бірыңғай құқықтық негізін қалыптастырған екі маңызды құжат күшіне енді:
- «Цифрлық кодекс»;
- «Киберқауіпсіздік туралы» заң.
Бұл құжаттар мемлекеттік органдардың, бизнес пен маңызды инфрақұрылым иелерінің ақпараттық қауіпсіздік саласындағы жауапкершілігін күшейтеді.
Кибермәдениетке қойылатын талаптар күшейтілді
Жаңа заңнамаға сәйкес:
- Еңбек кодексіне жұмыс берушілер мен жұмыскерлердің кибермәдениет талаптарын сақтау міндеті енгізілді;
- мемлекеттік қызметшілер мен аса маңызды инфрақұрылым қызметкерлері жыл сайын оқудан өтеді;
- маңызды цифрлық объектілердің меншік иелері жыл сайын ақпараттық қауіпсіздік аудитін жүргізуге міндеттелді;
- аса маңызды инфрақұрылымды бақылау функциясы Ұлттық қауіпсіздік комитетіне берілді.
Дербес деректерді қорғаудың жаңа талаптары енгізілді
Заңнамаға сәйкес азаматтардың жеке мәліметтерін қорғау тетіктері күшейтілді.
Жаңа талаптарға сәйкес:
- медициналық, банктік және коммерциялық құпиясы бар ақпараттық жүйелерге қол жеткізу кезінде міндетті биометриялық аутентификация қолданылады;
- ұйымдар деректердің таралуы немесе өңделуі басталғаны туралы азаматтардың өзін де ресми түрде хабардар етуге міндетті;
- ірі деректер операторлары үшін жаңа талаптар енгізілді.
Сонымен қатар заңнамада алғаш рет дербес деректердің сәйкестендіргіші ұғымы нақты бекітілді. Оған:
- аты-жөні;
- жеке сәйкестендіру нөмірі (ЖСН);
- адамның бейнесі;
- биометриялық векторы енгізілді.
650-ге жуық тексеру жүргізілді
Министрлік 2024 жылдан бері ақпараттық қауіпсіздік талаптарының сақталуын бақылауды күшейтті.
Осы кезеңде:
- 650-ге жуық тексеру өткізілді;
- ірі компанияларда;
- шағын және орта бизнесте;
- сұлулық салондарында;
- фитнес орталықтарында;
- интернет-платформаларда ақпараттық қауіпсіздіктің базалық талаптарының сақталмауы анықталды.
Барлық ұйымдарға кемшіліктерді жою бойынша талаптар қойылды.
Адами фактор негізгі қауіп болып отыр
Жасанды интеллект және цифрлық даму вице-министрі Досжан Мұсалиевтің айтуынша, ақпараттық қауіпсіздік саласындағы оқиғалардың басым бөлігі күрделі кибершабуылдардан емес, адамдардың цифрлық гигиена талаптарын сақтамауынан болады.
«Талдау көрсеткендей, инциденттер мен деректердің таралуының басым бөлігі күрделі жүйелердің бұзылуынан емес, адами фактордан және заңды тіркелгілік жазбалармен жұмыс істеу кезінде цифрлық гигиенаның негізгі қағидаларын сақтамаудан туындайды. Сондықтан бүгінгі таңда қауіпсіздік регламенттерін сақтау мен кибермәдениетті арттыру ұйымның ауқымына қарамастан әрқайсысына қойылатын міндетке айналды», – деді ол.
Байланыс саласында қандай өзгерістер болды?
Маусым айында қабылданған заң телекоммуникация саласына да бірқатар жаңашылдық әкелді.
Атап айтқанда:
- әлеуметтік маңызы бар мемлекеттік қосымшаларға тарифсіз қолжетімділік енгізілді;
- телефондарды верификациялау мемлекеттік бақылауға өтті;
- ресми қоңырауларды таңбалау жүйесі іске қосылды;
- интернет-провайдерлер мен IP-телефония лицензияланатын болды;
- жарнамалық хабарламалар мен автоматты қоңыраулардан бас тарту жеңілдетілді;
- қосымша ақылы қызметтер тек абоненттің екі мәрте келісімімен ғана қосылады.
Министрліктің мәліметінше, қабылданған шаралардың нәтижесінде заңды сатылатын ұялы телефондардың үлесі 30 пайыздан 70 пайызға дейін артқан.
Цифрлық инфрақұрылым қалай дамып жатыр?
Қазақстанда бірқатар ірі цифрлық жобалар жүзеге асырылуда.
Жоспар бойынша:
- келесі жылдың соңына дейін 3,5 мыңнан астам ауыл жоғары жылдамдықты интернетке қосылады;
- талшықты-оптикалық интернеттің қолжетімділігі 92 пайызға дейін артады;
- ескі 3G желілері кезең-кезеңімен 4G және 5G технологияларына ауыстырылады;
- Direct-to-Cell спутниктік байланысы енгізіледі;
- Каспий теңізі арқылы өтетін трансшекаралық талшықты-оптикалық кабель құрылысы аяқталуға жақын;
- «Батыс – Шығыс» ұлттық гипермагистралы салынып жатыр;
- Павлодар облысында «Деректерді өңдеу орталықтары алқабы» жобасы іске асырылуда.
Бұл не береді?
Қабылданған заңдар мен инфрақұрылымдық жобалар Қазақстанның цифрлық қауіпсіздігін жаңа деңгейге көтеруге бағытталған. Олар азаматтардың жеке деректерін қорғауды күшейтіп, байланыс сапасын жақсартады, кибералаяқтық тәуекелдерін төмендетеді және елдің цифрлық экономикасына инвестиция тартуға қолайлы жағдай қалыптастырады.
