Қазақстанда қарызға батқан азаматтар үшін берешекті реттеу жүйесі түбегейлі өзгеруі мүмкін.
Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі қаржы омбудсманының жұмысын жаңаша ұйымдастырып, қарыз алушыларға арналған бірыңғай цифрлық платформаны іске қосты, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жаңа тәсілдің басты мақсаты – адамдарды қарыз тұзағынан шығарып, мәселені сотқа жеткізбей шешу.
Бұл туралы Алматыдағы Өңірлік коммуникациялар қызметінде өткен брифингте Әлеуметтік жобалар және қаржылық сауаттылықты арттыру департаментінің директоры Александр Терентьев пен Банктік емес ұйымдарды реттеу департаментінің директоры Нұржан Бидайбек мәлімдеді.
Қаржы омбудсманының рөлі күшейеді
Агенттік Басқармасы қаржы омбудсманының қызметін реттейтін жаңа қаулы қабылдады. Құжатта өтініштерді қабылдау мен қараудың бірыңғай тәртібі, қаржы омбудсмандарының өкілеттігі, шешім шығару мерзімі және олардың орындалуын бақылау тетіктері белгіленген.
Жаңа ережелер 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енеді.
Александр Терентьевтің айтуынша, бұл өзгеріс қарыз алушылар үшін маңызды кезеңнің бастамасы.
«Бұл құжатты қабылдау – қарыз алушылардың мүдделері мен құқықтары басты назарда болатын Берешекті реттеудің бірыңғай орталығын қалыптастыру жолындағы маңызды қадам», – деді ол.
Жоба халықаралық тәжірибеге негізделген. Ұлыбритания мен Австралияда осындай модель бірнеше жылдан бері жұмыс істейді. Онда азаматтар банк немесе микроқаржы ұйымына қарамастан барлық дауды бір орталық арқылы шеше алады.
finkelisim.kz: бірнеше несиені бір өтінішпен реттеуге болады
2026 жылғы 1 шілдеден бастап Қазақстанда finkelisim.kz бірыңғай цифрлық платформасы жұмыс істей бастады.
Платформа «бір терезе» қағидаты бойынша жұмыс істейді және бірнеше кредитор алдындағы қарызды бір уақытта реттеуге мүмкіндік береді.
Жүйе қалай жұмыс істейді?
- өтініш автоматты түрде тексеріледі;
- барлық кредиттер бойынша ақпарат жинақталады;
- мәліметтер кредиторларға жолданады;
- келісім жасалғаннан кейін қарыз алушы бір ғана құжаттар пакетіне қол қояды;
- осы уақыт ішінде кредиторлар өндіріп алу шараларын тоқтата тұрады.
Ең маңызды ерекшелігі – әрбір несиені жеке емес, азаматтың жалпы борыштық жүктемесін кешенді бағалау.
Кімдер пайдалана алады?
Бұл мүмкіндік:
- кепілсіз тұтынушылық қарыздары бар;
- кемінде екі кредитор алдындағы берешегі бар;
- төлемі 90 күннен астам кешіктірілген азаматтарға арналған.
Берешектің жалпы көлемі 150 АЕК-тен 1 600 АЕК-қа дейін, яғни 2026 жылғы есеппен 648 мың теңгеден 6,9 млн теңгеге дейін болуы тиіс.
Алғашқы кезеңде жаңа жүйені шамамен 350 мың проблемалық қарыз алушы пайдалана алады деп күтілуде.
Әлеуметтік осал азаматтарға жеңілдік көбірек
Әлеуметтік осал санаттағы азаматтар үшін қарызды өтеудің ерекше шарттары қарастырылған.
Оларға:
- ай сайынғы төлемді азайту;
- өтеу мерзімін ұзарту;
- қолжетімді төлем кестесін жасау сияқты жеңілдіктер ұсынылады.
Болашақта платформаны жеке сот орындаушыларының жүйесімен, сондай-ақ төлем қабілеттілігін қалпына келтіру және банкроттық рәсімдерімен біріктіру жоспарланып отыр.
Нәтижесінде азаматтарға қатысты барлық рәсімдер Берешекті реттеудің бірыңғай орталығында шоғырланады.
I және II топтағы мүгедектігі бар азаматтарға ерекше қолдау
Агенттік ерекше назар аударып отырған бағыттардың бірі – I және II топтағы мүгедектігі бар адамдардың кредиттік мәселесін шешу.
Бүгінде Қазақстанда осы санаттағы:
- 105,6 мыңнан астам адамның қолданыстағы несиесі бар;
- жалпы қарыз көлемі 262 млрд теңгені құрайды;
- оның ішінде 26,3 мың қарыз алушының 48 млрд теңге көлемінде проблемалық берешегі қалыптасқан.
Ал Алматының өзінде шамамен 10 мың адамның 8,6 млрд теңге көлемінде проблемалық несиесі бар.
Осыған байланысты Агенттік Алматы қаласының әкімдігімен және бірнеше министрлікпен бірлесіп пилоттық жобаны іске асыруда.
Әрбір жағдай жеке қаралады. Азаматтың табысы, мүлкі, отбасы жағдайы және өзге де әлеуметтік факторлар ескеріледі.
Қажет болған жағдайда:
- берешек қайта құрылымдалады;
- төлем кейінге шегеріледі;
- қарыз мерзімі ұзартылады;
- борыштық жүктеме азайтылады.
Егер төлем қабілеттілігін қалпына келтіру мүмкін болмаса, азаматтарға банкроттық рәсімдерінің барлық мүмкіндіктері түсіндіріледі.
Ипотекалық қарыздар бойынша да қолдау жалғасады
Агенттік ипотекалық тұрғын үй қарыздарын қайта қаржыландыру бағдарламасын да жалғастырып келеді.
Бағдарлама аясында:
- ипотекалар жылдық 3%-дан аспайтын мөлшерлемемен қайта қаржыландырылады;
- өсімпұлдар мен сыйақы бойынша берешек есептен шығарылады;
- 2016 жылғы 1 қаңтарға дейін рәсімделген валюталық ипотекалар 1 АҚШ доллары = 188,35 теңге бағамымен теңгеге ауыстырылады.
Әлеуметтік осал азаматтар үшін бұрын қайта қаржыландырылған ипотекалар бойынша қарызды толық немесе ішінара есептен шығару, сондай-ақ банк меншігіне өткен жалғыз тұрғын үйді қайтару мүмкіндігі де қарастырылған.
Қазірге дейін бұл бағдарлама аясында көрсетілген қолдау көлемі 678 млрд теңгеге жетіп, 60 мыңға жуық ипотекалық қарыз алушыны қамтыды.
Соның нәтижесінде 90 күннен астам мерзімі өткен ипотекалық қарыздардың үлесі 2015 жылғы 30%-дан 2026 жылғы 1 маусымдағы 0,6%-ға дейін азайған.
«Бұл жаппай қарыз кешіру емес»
Александр Терентьев жаңа саясаттың негізгі мақсатын ерекше атап өтті.
«Бұл берешекті жаппай есептен шығару туралы емес, азаматтың төлем қабілеттілігін қалпына келтіруіне, міндеттемелерін өзіне қолайлы талаптармен орындауына және отбасының жағдайының одан әрі нашарлауына жол бермеуге мүмкіндік беретін жағдайлар жасау туралы болып отыр», – деді ол.
«Қарызсыз қоғам» жобасының нәтижесі
Агенттік жүзеге асырып жатқан «Қарызсыз қоғам» әлеуметтік жобасы да жұмысын жалғастыруда.
Соңғы 3,5 жылда:
- 778,3 мың қарыз алушының берешегі реттелді;
- реттелген міндеттемелердің жалпы көлемі 785 млрд теңгеге жетті;
- азаматтарға төлемді кейінге қалдыру, жеңілдетілген өтеу кестелері, медиациялық келісімдер және өзге де қолдау шаралары ұсынылды.
Бүгінде Агенттік ұсынған жаңа тәсілдің негізгі мақсаты – қарызды кешіру емес, азаматтың қаржылық тұрақтылығын қалпына келтіру. Егер жоспарланған реформалар толық іске асса, Қазақстанда берешекті реттеу жүйесі халықаралық тәжірибеге жақындап, жүздеген мың адамның қаржылық мәселесін сотқа жеткізбей шешуге мүмкіндік беруі мүмкін.
