Қазақстанда өндірістегі қауіпсіздік мәселесі қайтадан өткір тұр.
2026 жылдың алғашқы алты айында кәсіпорындарда 727 жұмыскер зардап шеккен, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 24,5 пайызға көп.
Осыған байланысты ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі профилактикалық жұмысты күшейтіп, ел бойынша 500 мыңнан астам жұмыс берушіге еңбек қауіпсіздігі мен еңбекті қорғау талаптарын күшейту жөнінде ұсынымдар жіберді.
Ауыр жарақат алғандар саны да өскен
Ресми деректер өндірістегі жағдайдың алаңдатарлық екенін көрсетеді. Бірінші жартыжылдықта ауыр жарақат алған жұмыскерлер саны 409-дан 476 адамға дейін өскен. Өсім – 16,4 пайыз.
Яғни мәселе тек жазатайым оқиғалар санының көбеюінде емес. Олардың салдары да ауырлап барады.
Мемлекеттік еңбек инспекциясы жазатайым оқиғаларды тергеп-тексеру материалдарын талдап, өндірістік жарақаттың жиі кездесетін бірнеше себебін анықтаған.
Олардың қатарында жұмысты қауіпсіз ұйымдастырудың жеткіліксіздігі, қауіпсіздік талаптарының орындалуына тиісті бақылаудың болмауы, ақауы бар жабдықтарды пайдалану және қауіптілігі жоғары жұмыстар кезінде белгіленген талаптарды бұзу бар.
Қағаз жүзіндегі нұсқама қауіптен қорғамайды
Тағы бір проблема – қауіпсіздік мәселесіне формалды қарау.
Кей кәсіпорындарда жұмысшыларға нұсқама беру мен оқыту тиісті деңгейде жүргізілмейді. Бұған қоса, қызметкерлердің жеке қорғаныш құралдарымен толық қамтамасыз етілмеуі немесе олардың жұмыс кезінде қолданылмауы да жазатайым оқиғалардың туындауына әсер етеді.
Жұмыс орындарының жағдайын тұрақты бақыламау да тәуекелді арттырады.
Сондықтан Еңбек министрлігі жұмыс берушілерге еңбек қауіпсіздігін тек құжат жүзінде емес, күнделікті өндірістік процестің ажырамас бөлігіне айналдыру қажеттігін ескертеді.
Жұмыс беруші не істеуге міндетті?
Министрлік жұмыс берушілер назар аударуы тиіс негізгі талаптарды атады.
Ең алдымен еңбек қатынастары заң талаптарына сәйкес рәсімделіп, еңбек шарты туралы мәліметтер Еңбек шарттарын есепке алудың бірыңғай жүйесіне уақытында енгізілуі керек.
Сонымен қатар қызметкерлер еңбек міндеттерін орындау кезінде болатын жазатайым оқиғалардан міндетті түрде сақтандырылуға тиіс.
Жұмыс беруші:
- еңбек қауіпсіздігі бойынша оқыту мен нұсқаманы тұрақты өткізуге;
- қызметкерлердің білімін тексеруге;
- қажет болған жағдайда міндетті медициналық тексерулерді уақытында ұйымдастыруға;
- жұмыскерлерді жарамды жеке және ұжымдық қорғаныш құралдарымен қамтамасыз етуге;
- жұмыс орындарындағы кәсіптік тәуекелдерді анықтап, оларды азайтуға;
- қауіпсіздікке жауапты мамандар мен өндірістік кеңестердің тиімді жұмыс істеуіне жағдай жасауға міндетті.
Мұндағы басты қағида қарапайым: қауіпті жағдай орын алғаннан кейін әрекет ету емес, оның алдын ала жолын кесу.
Кәмелетке толмағандарды қауіпті жұмысқа тартуға болмайды
Министрлік жас жұмыскерлердің еңбек құқықтарына да ерекше назар аударды.
Қазақстан заңнамасы бойынша 18 жасқа толмаған адамдарды ауыр, зиянды немесе қауіпті жұмыстарға тартуға қатаң шектеу қойылған. Сондай-ақ олар түнгі уақытта және үстеме жұмысқа жіберілмеуге тиіс.
Кәмелетке толмағандар үшін қысқартылған жұмыс уақыты қарастырылған.
Бұл талаптарды сақтау әсіресе жасөспірімдер уақытша немесе маусымдық жұмысқа жиі орналасатын кезеңдерде маңызды.
Жазатайым оқиға болса, 24 сағат ішінде хабарлау керек
Өндірісте жазатайым оқиға болған жағдайда жұмыс берушінің нақты міндеттері бар.
Алдымен зардап шеккен адамға алғашқы медициналық көмек көрсетілуі тиіс. Егер оқиға орнындағы жағдай басқа адамдардың өмірі мен денсаулығына қауіп төндірмесе, тергеп-тексеру басталғанға дейін оны мүмкіндігінше өзгеріссіз сақтау қажет.
Сондай-ақ жұмыс беруші оқиғаның заңда белгіленген тәртіппен тергелуін қамтамасыз етуге міндетті.
Маңызды талаптың бірі – еңбек қызметіне байланысты жазатайым оқиға туралы мемлекеттік еңбек инспекциясының аумақтық бөлімшесіне бір тәулік ішінде хабарлау.
Қауіпсіздік бір реттік тексерумен шектелмеуі керек
Еңбек министрлігі профилактикалық шараларды жалғастыратынын мәлімдеді.
Жұмыс берушілер кәсіптік тәуекелдерді тұрақты анықтап, бағалап отыруы, жабдықтар мен жұмыс орындарының қауіпсіз жағдайын қамтамасыз етуі және қызметкерлердің қауіпсіздік талаптарын орындауын бақылауы қажет.
Өйткені өндірістегі қауіпсіздік – тек каска, арнайы киім немесе журналдағы қолтаңба емес. Ол жабдықтың жағдайынан бастап қызметкердің дайындығына, жұмыс барысын ұйымдастыруға және басшылықтың күнделікті бақылауына дейінгі тұтас жүйе.
2026 жылдың алғашқы жартысындағы статистика бұл мәселеге формалды қараудың салдары ауыр болуы мүмкін екенін көрсетіп отыр.
Басты міндет – жазатайым оқиғадан кейін оның салдарын жою емес, адам жарақат алмай тұрып қауіптің алдын алу.
