Шешім қабылдамаған сайлаушылардың үлесі 5,3%-ға дейін төмендеді.
Сайлау жақындаған сайын қазақстандықтар партиялық таңдауын нақтылап келеді, алайда әлеуметтанулық сауалнамаларды дауыс берудің түпкілікті нәтижесіне жасалған болжам ретінде қабылдауға болмайды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Алматыда өткен «Сайлау-2026: саяси науқанның сипаты» сарапшылар алаңында Философия, саясаттану және дінтану институтының директоры Айгүл Сәдуақасова мәлімдеді. Іс-шараны Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты ұйымдастырды.
Фото: Айгүл Сәдуақасова / kisi.kz
Шешім қабылдамағандар үлесі қалай өзгерді
Сарапшы ұсынған деректер әр кезеңде жүргізілген зерттеулерде нақты шешім қабылдамаған сайлаушылар үлесінің төмендегенін көрсетеді.
Көрсеткіштер:
- ҚСЗИ зерттеуінде — 22,6%;
- Еуразиялық интеграция институтының екінші зерттеуінде — 8,4%;
- Қоғамдық саясат институтының соңғы зерттеуінде — 5,3%.
Алғашқы және соңғы көрсеткіш арасындағы айырмашылық 17,3 пайыздық тармақты құрайды. Яғни жарияланған зерттеулердегі көрсеткіштерді салыстырғанда, нақты шешім қабылдамағандардың үлесі төрт еседен астам азайған.
«Нақты шешім қабылдамаған сайлаушылар үлесінің қысқаруы – қазіргі сайлау науқанының ең айқын үрдістерінің бірі. Дауыс беру күні жақындап, партиялардың ақпараттық белсенділігі артқан сайын азаматтардың көбі өздерінің электоралдық таңдауларын қалыптастырып келеді. Сонымен бірге сауалнама нәтижелерін дауыс берудің нақты қорытындысына жасалған болжам емес, болып жатқан өзгерістердің көрсеткіші ретінде қарастырған жөн», – деді Айгүл Сәдуақасова.
Жаңа Құрылтай сайлауы нені өзгертеді
Сарапшының айтуынша, қазіргі науқанның тағы бір ерекшелігі — сайлаудың жаңа форматы.
Қазақстандықтар партиялық тізімдер бойынша жаңа бір палаталы Парламент — Құрылтайды сайлайды. Мұндай жағдайда жекелеген кандидаттардан гөрі саяси күштердің жалпы танымалдығы мен партиялық науқанның тиімділігі маңызды бола түседі.
Партиялар үшін:
- жалпыұлттық науқанның сапасы;
- сайлаушыларға түсінікті ұсыныстар беру;
- өз жақтастарын жұмылдыру;
- өңірлердегі жұмысты ұйымдастыру;
- сайлаушымен тұрақты байланыс орнату маңызды.
Әлеуметтік желідегі танымалдық дауысқа айнала ма
Партиялардың әлеуметтік желілерде кеңінен көрінуі олардың сайлауда дәл сондай жоғары қолдау алатынын білдірмейді.
Цифрлық платформалар саяси контенттің аудиториясын айтарлықтай ұлғайта алады. Алайда жазбаны немесе видеоны көру мен сайлау учаскесіне барып, белгілі бір партияға дауыс беру — екі бөлек әрекет.
«Әлеуметтік желілердегі жоғары қамту деңгейі әлі де электоралдық қолдауды білдірмейді. Саяси контентті көруден нақты дауыс беруге дейінгі шешімге сенім, сайлаушының жағдайға ықпал ете алатынын сезінуі және ең бастысы, партияның түсінікті әрі нақты нәтиже ұсына білуі әсер етеді», – деп атап өтті А. Сәдуақасова.
Өңірлердегі жұмыс неге маңызды
Партиялардың жергілікті жерлердегі тікелей жұмысы сайлау науқанының маңызды бөлігі болып қала береді.
Жергілікті сайлау науқандарына жүргізілген зерттеулер электоралдық мінез-құлыққа жалпыұлттық бағдарламалар мен ақпараттық белсенділіктен бөлек, әлеуметтік байланыстардың тығыздығы да әсер ететінін көрсетеді.
Өңірлерде:
- тұрғындармен тікелей кездесу;
- волонтерлердің жұмысы;
- партиялардың жергілікті өкілдерінің белсенділігі;
- әлеуметтік желілер арқылы байланыс;
- мессенджерлердегі коммуникация өз маңызын сақтап отыр.
Сәдуақасованың пікірінше, бұл өңірлік инфрақұрылымы жақсы қалыптасқан партияларға қосымша мүмкіндік береді.
Ұлттық деңгейде партияның танымалдығы жоғары болғанымен, жергілікті жердегі жұмысы әлсіз болса, нақты елді мекендердегі жақтастарын дауыс беруге жұмылдыру қиынға соғуы мүмкін.
Басты мәселенің бірі — 5 пайыздық меже
Жарияланған әлеуметтанулық зерттеулер сайлау науқанындағы бірқатар үрдісті бақылауға мүмкіндік береді. Алайда негізгі мәселе партиялардың рейтингтегі орындарымен ғана шектелмейді.
Маңызды сұрақтардың бірі — жаңа Құрылтайда өкілдікке ие болу үшін қажетті 5 пайыздық межеден қанша партия өте алатыны.
Бұл жерде партияның жалпы рейтингімен қатар, жақтастарын сайлау учаскелеріне жұмылдыра алуы да маңызды рөл атқарады.
«Бүгінде әлеуметтанулық зерттеулер электоралдық динамиканың бағытын, сайлаушылардың жұмылдырылу деңгейі мен партиялардың танымалдығын бағалауға мүмкіндік береді. Алайда сайлаудың нақты қорытындысын дауыс беру нәтижелері, өңірлердегі сайлаушылардың қатысу көрсеткіштері және азаматтардың таңдау себептеріне жүргізілетін кейінгі зерттеулер айқындайды», – деп атап өтті Айгүл Сәдуақасова.
Бұл неліктен маңызды
Шешім қабылдамаған сайлаушылар үлесінің 22,6%-дан 5,3%-ға дейін төмендеуі сайлау жақындаған сайын электоралдық таңдау біртіндеп айқындалып келе жатқанын көрсетеді.
Бірақ бұл көрсеткіштерді сайлау нәтижесінің дайын болжамы ретінде қарастыруға болмайды. Әртүрлі зерттеулердің әдістемесі, жүргізілген уақыты мен іріктемесі өзгеше болуы мүмкін.
Сондықтан негізгі көрсеткіш тек партиялардың ағымдағы танымалдығы емес. Дауыс беру күні сайлаушылардың қаншасы учаскеге келетіні, партиялардың өз жақтастарын қаншалықты жұмылдыра алатыны және 5 пайыздық межеден қанша саяси күш өтетіні шешуші мәнге ие болады.
Сарапшылар сайлау науқанын талқылады
«Сайлау-2026: саяси науқанның сипаты» сарапшылар алаңы 13 тамызда Алматыда өтті.
Іс-шараға сарапшылар мен академиялық қоғамдастық өкілдері, зерттеу және талдау орталықтарының мамандары, қоғам қайраткерлері және сайлау үдерістері саласының сарапшылары қатысты.
Қазақстанның барлық өңірлеріндегі сарапшылар талқылауға онлайн форматта қосылды.
