Қазақстанда сайлау заңнамасын бұзудың сегіз дерегі анықталды.
Жеті жеке тұлға мен бір заңды тұлға әкімшілік жауапкершілікке тартылды. Бас прокуратураның мәліметінше, жалпы Құрылтай депутаттарын сайлау науқаны құқықтық алаңда өтіп жатыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының орынбасары Е. Өтегенов мәлімдеп, дауыс беру күніне дейін және сайлау кезінде сақталуы тиіс негізгі талаптарды түсіндірді.
Сегіз заңбұзушылық: прокуратура нені анықтады
Бас прокуратура Құрылтай депутаттарын сайлаудың барлық кезеңінде заңдылықтың сақталуына жоғары қадағалауды жалғастырып жатқанын хабарлады.
Бүгінгі таңда прокуратура органдары сегіз заңбұзушылықты анықтаған:
- үш дерек сайлауға байланысты қоғамдық пікірге заңсыз сауалнама жүргізуге қатысты;
- бес дерек тыйым салынған кезеңде үгіт жүргізуге байланысты.
Прокурорлар қысқартылған тәртіппен жеті жеке тұлға мен бір заңды тұлғаны әкімшілік жауапкершілікке тартты.
Олардың барлығы кінәсін мойындап, жасаған әрекеттеріне өкініш білдірген және онлайн-платформалардағы заңсыз жарияланымдарын өшірген.
Сайлау алдындағы үгіт қашан тоқтайды
«Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» Конституциялық заңның 27-бабы 2-тармағына сәйкес, сайлау алдындағы үгіт 2026 жылғы 22 тамызда сағат 00:00-де аяқталады.
22 және 23 тамызда — дауыс беру алдындағы күні және сайлау күні кез келген сайлау алдындағы үгітке тыйым салынады.
Алайда бұған дейін орналастырылған материалдарды алып тастау міндетті емес.
Бұрынғы орнында қала алады:
- сайлау комиссиялары мен дауыс беруге арналған үй-жайлардан тыс жерде бұрын ілінген баспа үгіт материалдары;
- интернетте бұған дейін жарияланған үгіт материалдары.
Сонымен бірге бұрын орналастырылған үгіт материалдарын интернет-ресурстардың басты беттеріне қайта шығаруға жол берілмейді.
Толтырылған бюллетеньді суретке түсіруге болмайды
Дауыс беру күніне қатысты тағы бір маңызды шектеу бар.
Сайлау күні толтырылған бюллетеньді фотоға немесе видеоға түсіруге, сондай-ақ оны таратуға тыйым салынады.
Үгіт жүргізуге тыйым салынған кезеңде осы талапты бұзғандар Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 102-бабы бойынша жауапкершілікке тартылады.
Айыппұл мөлшері:
- жеке тұлғаларға — 15 АЕК;
- шағын кәсіпкерлік субъектілеріне немесе коммерциялық емес ұйымдарға — 20 АЕК;
- орта кәсіпкерлік субъектілеріне — 25 АЕК;
- ірі кәсіпкерлік субъектілеріне — 35 АЕК.
Сауалнамалар мен сайлау болжамдарына да шектеу бар
Бас прокуратура сайлауға қатысты зерттеулерді жариялауға қойылатын талаптарды да еске салды.
«Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» Конституциялық заңның 28-бабы 9-тармағына сәйкес, дауыс беруге дейінгі бес күн ішінде және дауыс беру күні бірқатар ақпаратты жариялауға болмайды.
Олардың қатарында:
- қоғамдық пікірге жүргізілген сауалнамалардың нәтижелері;
- сайлау нәтижелерінің болжамдары;
- сайлауға байланысты өзге де зерттеулер;
- кандидаттарды немесе саяси партияларды қолдауға қатысты дауыс беру нәтижелері бар.
Бұл талап бұқаралық ақпарат құралдарына да, онлайн-платформаларға да қолданылады.
Сонымен қатар сайлау күні дауыс беруге арналған үй-жайда немесе дауыс беру пунктінде қоғамдық пікірге сауалнама жүргізуге тыйым салынады.
Бұл талаптарды бұзғандар ӘҚБтК-нің 120-бабының 2-бөлігі бойынша жауапкершілікке тартылады. Жеке тұлғаларға 10 АЕК, заңды тұлғаларға 25 АЕК көлемінде айыппұл қарастырылған.
Митинг пен шерулерге қатысты қандай талап бар
Бас прокуратура бейбіт жиналыстарды ұйымдастыру кезінде де заң талаптарын қатаң сақтау қажет екенін ескертті.
«Қазақстан Республикасында бейбіт жиналыстарды ұйымдастыру және өткізу тәртібі туралы» заңға сәйкес, қоғамдық іс-шаралардың түріне қарай әртүрлі тәртіп қолданылады:
- жиналыстар, митингілер мен пикеттер үшін — хабарлама жасау тәртібі;
- демонстрациялар мен шерулер үшін — келісу тәртібі.
Белгіленген тәртіпті бұза отырып өткізілген бейбіт жиналыстарды ұйымдастырғаны немесе оларға қатысқаны үшін ӘҚБтК-нің 488-бабы бойынша жауапкершілік қарастырылған. Жаза әкімшілік қамаққа алуға дейін баруы мүмкін.
Егер мұндай әрекеттер азаматтардың, ұйымдардың, қоғамның немесе мемлекеттің құқықтары мен заңды мүдделеріне елеулі зиян келтірсе, Қылмыстық кодекстің 400-бабы бойынша қылмыстық жауапкершілік туындауы мүмкін.
Жалған ақпарат үшін қандай жауапкершілік қарастырылған
Бас прокуратура масс-медиада анық емес мәліметтер мен құқыққа қайшы контенттің таралуына да ерекше назар аударды.
Құқық бұзушылықтың қауіптілік дәрежесі мен келтірілген зиянға байланысты:
- Қылмыстық кодекстің 274-бабы бойынша қылмыстық жауапкершілік;
- ӘҚБтК-нің 456-2-бабы бойынша әкімшілік жауапкершілік қарастырылған.
Бас прокуратура сайлау процесінің барлық қатысушысын заң талаптарын сақтауға және құқыққа қайшы әрекеттерге жол бермеуге шақырды.
Дауыс беру алдында нені білу керек
Негізгі шектеулер 22 тамыздан бастап ерекше маңызға ие болады. Осы күннен бастап сайлау алдындағы үгітке тыйым салынады. Ал сауалнамалар мен сайлау нәтижелерінің болжамдарын жариялауға қатысты шектеу дауыс беруге бес күн қалғанда күшіне енеді.
Бұл талаптар тек дәстүрлі БАҚ пен ресми үгіт алаңдарына ғана қатысты емес. Онлайн-платформаларда тиісті материалдарды жариялау және тарату да әкімшілік немесе заңда көзделген жағдайларда қылмыстық жауапкершілікке әкелуі мүмкін.
Құрылтай депутаттарын сайлау 2026 жылғы 23 тамызда өтеді.
