Төлемдер цифрлық форматқа көшті. Бірақ қазақстандық бизнестің ішкі қаржы процестері бұл қарқынға толық ілесе алмай отыр: компаниялардың 58%-ы бизнес шығыстарын ашық есепке алу және талдау үшін бизнес-карталарды әлі пайдаланбайды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл алшақтық Mastercard SME Confidence Index 2026 зерттеуінде көрсетілген. Қазақстан Шығыс Еуропа, Таяу Шығыс және Африкадағы зерттелген нарықтардың қатарына кірді, ал есеп өңірдің негізгі нарықтарындағы бизнес иелерінің сауалнамасына негізделген.
Онлайн-төлемді 85% қолданады, бірақ қолма-қол ақша әлі бар
Зерттеу деректеріне сәйкес, Қазақстандағы шағын және орта бизнестің онлайн-төлемдерді пайдалану деңгейі 85%-ға жеткен. Сонымен бірге кәсіпорындардың 47%-ы негізінен қолма-қол ақшасыз төлемдерді қабылдайды және қолма-қол ақшамен барған сайын аз жұмыс істейді.
Бұл екі көрсеткіш төлем әдетінің әр қырын сипаттайды. Біріншісі онлайн-төлемдердің қаншалықты кең таралғанын көрсетсе, екіншісі қолма-қол ақшасыз есеп айырысу негізгі төлем тәсіліне айналған кәсіпорындардың үлесін білдіреді.
Цифрландыру кассамен шектелмейді. ШОБ кәсіпорындарының жартысынан астамы омниканалды модельде жұмыс істейді: сатып алушылар компаниямен офлайн да, онлайн да байланысады.
Mastercard компаниясының Қазақстан мен Орталық Азиядағы бас директоры Санжар Жамалов бұл көрсеткішті бизнестің цифрлық шешімдерді енгізуге дайын болуымен байланыстырады.
«Қазақстан бүгінгі таңда - өңірдің ең технологиялық нарықтарының бірі. Шағын және орта бизнестің онлайн-төлемдерді пайдалану деңгейі 85% -ға жетті», — деді Санжар Жамалов.
Компаниялардың 58%-ы бизнес-карталарды әлі қолданбайды
Зерттеудегі ең айқын қарама-қайшылық клиенттердің төлемінен компаниялардың өз шығыстарына ауысқанда көрінеді.
Қазақстандық компаниялардың 58%-ы бизнес шығыстарын ашық есепке алу және талдау үшін бизнес-карталарды әзірге пайдаланбайды.
Демек, кәсіпкерлер клиенттерден ақшаны цифрлық түрде қабылдауды өздерінің ішкі шығыстарын автоматтандырылған құралдар арқылы бақылаудан жылдамырақ меңгерген.
Кәсіпкер үшін айырмашылық нақты: цифрлық төлем клиентпен есеп айырысуды жеңілдетсе, бизнес-карталар компания ішіндегі шығыстарды есепке алу мен талдауға арналған.
Жамалов та бизнестің келесі даму кезеңін дәл осы бағытпен байланыстырады.
«Сонымен қатар, зерттеу көрсеткендей, дамудың келесі кезеңі төлемдерді цифрландырумен ғана емес, адами капиталды дамытумен, бизнестің тиімділігін арттырумен және басқа да заманауи қаржы құралдарын енгізумен байланысты», — деді ол.
Әр үшінші кәсіпкер кадр тапшылығын басты проблема деп санайды
Алайда бизнесті кеңейтудегі негізгі кедергі технологиядан емес, еңбек нарығынан шықты.
Кәсіпкерлердің 32%-ы кадр тапшылығын ең күрделі проблемалардың бірі деп атайды. Осыған байланысты ШОБ компанияларының 65%-ы қызметкерлерді оқыту мен олардың біліктілігін арттыруды одан әрі өсудің ең перспективалы бағыты деп санайды.
ШОБ үшін жағдай екіұшты: цифрлық төлемдер кең таралғанымен, одан әрі өсудің негізгі шарты ретінде кәсіпкерлер адамдар мен олардың біліктілігін алға шығарып отыр.
Бұл еңбек нарығы үшін де нақты белгі. Кәсіпкерлерге төлем мен шығысты басқарудың жаңа құралдарымен қатар, технологиялық ортада жұмыс істей алатын мамандар қажет.
ШОБ түсімі 46%-ға өсті, кәсіпкерлер келесі жылға сеніммен қарайды
Кедергілерге қарамастан, сауалнамаға қатысқан кәсіпкерлердің бағасы негізінен оң.
Mastercard SME Confidence Index деректеріне сәйкес, кәсіпкерлердің 50%-ы алдағы бір жылдағы перспективаларды оң бағалайды, ал 47%-ы табыстың одан әрі өсуін күтеді. Зерттеуде қазақстандық ШОБ компанияларының түсімі 2025 жылы 46%-ға өскені де көрсетілген.
Бұл көрсеткіштер бизнес иелерінің сауалнамасына негізделген. Сондықтан оларды бүкіл ШОБ секторы бойынша ресми статистика емес, зерттеу нәтижелері мен оған қатысушылардың бағасы ретінде қабылдау қажет.
Төлемдерді цифрландыру кең тараған сайын кәсіпкерлер үшін келесі міндеттер алдыңғы қатарға шығып отыр: шығыстарды бақылау, операциялық тиімділікті көтеру және қызметкерлердің біліктілігін арттыру.
ШОБ цифрландыруы төлем шеңберінен шығып барады
Mastercard Қазақстанда Mastercard Strive және Business Aru жобаларын қоса алғанда, шағын және орта бизнесті дамытуға бағытталған бірқатар бастамаларды қолдайды.
Mastercard Strive аясында компания Beksar платформасымен ынтымақтасып, микро және шағын кәсіпорындарға бизнесті цифрландыруға, жұмыс тиімділігін арттыруға және қаржыландыруға қолжетімділікті кеңейтуге көмектеседі. Business Aru кәсіпкер әйелдерді қолдауға, олардың жаңа білім алуына және қаржы құралдары мен кредитке қолжетімділігін кеңейтуге бағытталған.
Бұған дейін біз Қазақстан мен Mastercard арасындағы цифрлық экономиканы дамытуға бағытталған ынтымақтастық туралы да жазған едік.
Қазіргі зерттеу келесі шекті нақты көрсетеді: ШОБ-тың 85%-ы онлайн-төлемдерді пайдаланады, алайда компаниялардың 58%-ы бизнес-карталарды әлі қолданбайды, ал кәсіпкерлердің 32%-ы кадр тапшылығын негізгі кедергілердің бірі деп санайды.
