Полис бағасы жүргізушіге қарай өзгереді. Реформа қабылданса, алғашқы кезеңде жеке скоринг міндетті автосақтандыру құнын қолданыстағы тарифтен 20%-ға дейін арзандатуы немесе қымбаттатуы мүмкін, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл өзгерістер Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша әзірленген «Сақтандыру нарығын дамытудың 2030 жылға дейінгі бағдарламасы» жобасында қарастырылған. Құжатты Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі нарық қатысушыларымен және сарапшылар қоғамдастығымен бірлесіп дайындады.
ЖКО, ПДД бұзу, жас пен көліктің жүрісі бағаға әсер етеді
Жаңа модельдің негізгі айырмашылығы — сақтандыру компаниялары жүргізушінің тәуекелін жеке бағалай алады.
Скоринг үшін Бірыңғай сақтандыру дерекқоры мен мемлекеттік дерекқорлардағы мәліметтер пайдаланылмақ. Есепке бұрынғы шығындар, жүргізу стилі, жол қозғалысы ережелерін бұзу жағдайлары, жүргізушінің жасы мен өтілі алынады.
Автомобильдің сипаттамалары да назардан тыс қалмайды. Көліктің жүрісі, пайдалану режимі және қай өңірде пайдаланылатыны полис құнына әсер ететін факторлардың қатарына енгізіледі.
Қазақстанда өңірлік айырмашылық қазірдің өзінде сақтандыру бағасына ықпал етеді. 2026 жылға арналған ресми түзету коэффициенттерінде өңірлер бойынша әртүрлі мәндер белгіленген. Жаңа модель бұған жүргізушінің жеке тәуекелін тереңірек бағалауды қосуға тиіс.
Бір жүргізуші 20% аз, екіншісі 20% көп төлеуі мүмкін
Ең сезімтал өзгеріс тарифке қатысты.
Алғашқы кезеңде жеке скорингтің полис бағасына ықпалы қолданыстағы тарифтің ±20% шегінде болады. Бұл жаңа модельдерді тексеріп, нақты статистика жинауға арналған өтпелі кезең.
Яғни жаңа жүйені «автосақтандыру барлығына 20%-ға қымбаттайды» деп түсіндіру дұрыс емес.
Тәуекелі төмен жүргізуші тиімдірек шарт ала алады. Ал апатқа жиі түсетін немесе сақтандыру тәуекелі жоғары деп бағаланған жүргізушінің полисі қымбат болады.
Модельдің объективтілігі расталғаннан кейін бірыңғай тарифтік дәлізге көшу жоспарланып отыр. Сол дәліздің ішінде сақтандыру компаниялары полис бағасын өздері белгілей алады, ал оның шектерін реттеуші тәуелсіз актуарлық бағалау негізінде анықтайды.
Сақтандырушы неге қымбат баға қойғанын түсіндіруге міндетті болады
Жеке скоринг сақтандыру компаниясына көбірек еркіндік береді. Сондықтан клиенттің алгоритм қалай шешім шығарғанын білу құқығы да маңызды болмақ.
Ұсыныс бойынша скорингтік модельдер алдын ала тестілеуден және тұрақты тексеруден өтеді. Жүргізушіні бағалау әдістемесі құжатталуға және тек сақтандыру тәуекеліне байланысты факторларға негізделуге тиіс.
Компания клиентке полис бағасына қандай негізгі факторлар әсер еткенін ашып көрсетуге міндетті болады.
Егер жүргізуші өзіне берілген тәуекел бағасымен келіспесе, оған нәтижеге дау айту және қайта қарауды талап ету мүмкіндігі беріледі.
Бұл жаңа жүйенің ең маңызды қорғаныс тетіктерінің бірі. Өйткені жеке тариф енгізілген жағдайда жүргізуші тек соңғы бағаны емес, оның неге дәл сондай болғанын да түсіне алуы керек.
Сақтандыру төлемдері төрт жылда 179%-ға өсті
Реформа тек жүргізушілерді тәртіпке шақыру үшін ұсынылып отырған жоқ. Сақтандыру нарығындағы шығын көрсеткіштері де күрт өзгерген.
2021–2025 жылдары міндетті автосақтандыру бойынша жиналған сыйлықақылар 44%-ға өсіп, 82 млрд теңгеден 118 млрд теңгеге жеткен.
Ал осы кезеңдегі сақтандыру төлемдері бірден 179%-ға, 38 млрд теңгеден 106 млрд теңгеге дейін ұлғайды. Шығындылық коэффициенті 51%-дан 106,8%-ға көтерілген.
Бұл жерде айырмашылық айқын: сақтандырушылар жинаған сыйлықақының өсу қарқыны төлемдердің өсуінен әлдеқайда төмен болды.
Агенттік шығындылықтың артуын бірнеше фактормен байланыстырады.
ЖКО саны 19 142-ге жетті, жөндеу 65%-ға қымбаттады
2021–2022 жылдары елдегі жол-көлік оқиғаларының саны 9,5%-ға өсіп, 7 862 жағдайға жеткен.
2024–2025 жылдары өсім әлдеқайда жоғары болды: ЖКО саны 51%-ға артып, 19 142 жағдайға жетті.
Оған көлік жөндеу шығындары қосылды. 2021–2025 жылдары техникалық қызмет көрсету станцияларының қызметтері мен қосалқы бөлшектердің құны 65%-ға өскен.
Сондықтан сақтандыру компаниялары үшін бір апаттың бағасы бұрынғыдан қымбатқа түседі. Жаңа тарифтік модель осы тәуекелді барлық жүргізушіге бірдей бөлмей, нақты клиенттің көрсеткіштерімен байланыстыруды көздейді.
Жөндеу құнын енді бір анықтамалықпен есептемек
Автокөлік иесін полис бағасынан бөлек тағы бір мәселе толғандырады: ЖКО-дан кейін залалдың сомасы қалай есептеледі?
Реформа аясында қосалқы бөлшектердің, шығыс материалдарының және жөндеу жұмыстарының құнын қамтитын бірыңғай салалық анықтамалық жасау ұсынылған.
Ортақ база сақтандыру компаниялары арасындағы есеп айырмашылығын азайтып, залалды бағалауды біріздендіруге тиіс.
Анықтамалықтың операторын әлі таңдаған жоқ. Үміткерлер қатарында сақтандырушылардың өзін-өзі реттейтін ұйымы, сақтандыру омбудсманы, Сақтандыру төлемдеріне кепілдік беру қоры және Бірыңғай сақтандыру дерекқоры бар.
Бұл ережелер әлі барлық жүргізушіге күшіне енген жоқ
24 тамызда жарияланған өзгерістер — бағдарлама жобасындағы ұсыныстар.
Сондықтан жүргізушінің жасы, жүріс стилі немесе көліктің жүрісі ертеңнен бастап полисті автоматты түрде 20%-ға қымбаттатады деуге болмайды.
Қазақстанда міндетті автосақтандыруды есептеудің қолданыстағы жүйесі бұған дейін де өзгерген. Қазір «бонус-малус» және өңірлік коэффициенттер қолданылады, ал олардың 2026 жылға арналған параметрлері реттеушінің ресми нормативтік құжаттарында бекітілген.
Ал жаңа реформа одан әрі баруды көздейді: полис бағасына нақты адамның жүргізу тарихы мен жеке тәуекелі көбірек әсер етуі тиіс.
Біз бұған дейін 2026 жылдан бастап Қазақстанда автосақтандыру қалай өзгергенін жазған едік. Кейін жүргізушіні жеке бағалауға негізделген жаңа тарифтік тәсілді де талдадық. Енді Агенттік бұл бағыттың шегін нақтылап отыр: алғашқы кезеңде скорингтің полис бағасына ықпалы ±20%-дан аспайды.
