Жаңа ереже бір аптадан кейін күшіне енеді. 2026 жылғы 7 қыркүйектен бастап қазақстандықтар міндетті зейнетақы жарналары есебінен қалыптасқан жинақтарының 100%-ына дейін жеке басқарушы компанияларға бере алады. Бірақ бұл ақшаның бәрін шоттан шешіп алуға немесе тұрғын үйге жұмсауға болады дегенді білдірмейді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Өзгерістерді Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры ресми түрде растады. Қазір инвестициялық портфельді басқарушыларға міндетті зейнетақы жарналары мен міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары есебінен жиналған қаражаттың 50%-ына дейін беруге болады. Бірнеше күннен кейін бұл шектеу алынып тасталады.
100%-ын аударуға болады, бірақ қолма-қол шешіп алу мүмкін емес
Жаңа ереженің ең маңызды тұсы осы.
«Зейнетақы жинағының 100%-ына дейін» деген сөз салымшы БЖЗҚ-дағы бүкіл ақшасын банк картасына аударып, пәтер сатып алады немесе оны өз қалауынша жұмсай алады дегенді білдірмейді.
Өзгеретіні — жинақты басқару тәсілі.
7 қыркүйектен бастап салымшы ақшасын Ұлттық Банктің басқаруында қалдыра алады немесе тиісті жинақтың бір бөлігін не 100%-ына дейін бір немесе бірнеше инвестициялық портфельді басқарушыға бере алады.
Бұл жағдайда ақша зейнетақы активі болып қала береді және әрі қарай инвестицияланады.
Мұнда ең төменгі жеткіліктілік шегі қолданылмайды
Тағы бір маңызды мәселе — көпшілікке таныс ең төменгі жеткіліктілік шегі.
Зейнетақы жинағын басқарушы компанияларға беру үшін бұл шектен асудың қажеті жоқ. 2023 жылғы шілдеден бастап салымшылар міндетті жарналар есебінен жиналған қаражаттың 50%-ына дейін жеткіліктілік шегін есепке алмай инвестициялық портфельді басқарушыларға бере алған. Енді бұл үлес 100%-ға дейін ұлғаяды.
Сондықтан бұл тетік зейнетақы қаражатын тұрғын үйге немесе емделуге пайдаланудан бөлек жұмыс істейді.
Тұрғын үй мен емделуге арналған біржолғы зейнетақы төлемдеріне жеке талаптар қойылады. Ал ақшаны инвестициялық портфельді басқарушыға беру кезінде қаражат салымшының қолына берілмейді — тек оны кім басқаратыны өзгереді.
Қазақстандықтарға тәуекелдің үш деңгейі ұсынылады
Зейнетақы ақшасын басқару жүйесінің өзі де өзгереді.
Инвестициялық портфельді басқарушылар консервативті, қалыпты және тәуекелі жоғары үш түрлі портфель ұсына алады. Олар ықтимал тәуекел деңгейі, кірістілігі және инвестициялар құрылымы бойынша ерекшеленеді.
Демек, таңдау енді тек «Ұлттық банк пе, әлде жеке басқарушы ма?» деген сұрақпен шектелмейді.
Салымшы нақты компанияның стратегиясын зерттеп, қандай инвестициялық тәуекелге дайын екеніне қарай портфельді таңдай алады.
Басқарушы компаниялардың жұмыс нәтижелері, портфель құрылымы, активтер көлемі мен кірістілік көрсеткіштері БЖЗҚ-ның инвестициялық платформасында жарияланады.
БЖЗҚ-да 28 трлн теңгеден астам актив бар
Мәселенің ауқымы өте үлкен.
БЖЗҚ-ның зейнетақы жинақтарын инвестициялау жөніндегі соңғы есебіне сәйкес, 2026 жылғы 1 тамыздағы жағдай бойынша Ұлттық банк пен жеке инвестициялық портфельді басқарушылардың басқаруындағы зейнетақы активтерінің жалпы көлемі 28,3436 трлн теңгені құрады.
Оның ішінде міндетті, міндетті кәсіптік және ерікті зейнетақы жарналары есебінен қалыптасқан шамамен 26,93 трлн теңге Ұлттық Банктің сенімгерлік басқаруында болған.
7 қыркүйектен кейін салымшылар міндетті зейнетақы жинақтарын кім басқаратынын таңдауда әлдеқайда көбірек еркіндік алады.
Алайда таңдау көбейген сайын басқарушы компаниялардың нәтижелерін салыстыру қажеттілігі де артады. Бір компанияның атауына немесе бір айдағы жоғары кірістілік көрсеткішіне ғана сүйену жеткіліксіз.
Инфляция жағдайында кірістілік неге маңызды болып отыр
Жаңа мүмкіндік зейнетақы активтерінің соңғы жылдық кірістілігі мен инфляция арасындағы айырма байқалып отырған кезде енгізіліп жатыр.
БЖЗҚ мәліметінше, 1 тамыздағы жағдай бойынша Ұлттық Банктің басқаруындағы міндетті, міндетті кәсіптік және ерікті зейнетақы жарналары есебінен қалыптасқан активтердің соңғы 12 айдағы кірістілігі 7,13% болды.
Ал Қазақстандағы жылдық инфляция шілдеде 10,2%-ға жетті.
Бұл айырма инвестициялық стратегияны таңдауды салымшы үшін нақты қаржылық мәселеге айналдырады. Зейнетақы шотындағы ақшаның қаншалықты өсіп жатқаны ғана емес, оның бағаның өсу қарқынына ілесе алуы да маңызды.
Сонымен бірге басқарушы компанияларды тек соңғы кірістілік пайызы бойынша салыстыру дұрыс емес. Олардың инвестициялық стратегиясы, активтердің валюталық құрылымы, инвестициялау мерзімі мен тәуекел деңгейі әртүрлі болуы мүмкін.
7 қыркүйектен кейін жинақты қалай аударуға болады
Бұл рәсім ерікті түрде жүргізіледі.
Алдымен салымшы зейнетақы активтерін басқаруға рұқсаты бар компаниялардың арасынан инвестициялық портфельді басқарушыны таңдауы керек. Мұндай компаниялар Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің талаптарына сәйкес келуге және БЖЗҚ мен кастодиан банкпен қажетті шарттары болуға тиіс.
Одан кейін өтінішті БЖЗҚ сайтындағы жеке кабинет арқылы ЭЦҚ көмегімен немесе қор бөлімшесіне барып беруге болады.
Өтініштің мәртебесін БЖЗҚ-ның жеке кабинеті мен мобильді қосымшасынан бақылауға болады. Өтініштерді өңдеу және зейнетақы активтерін беру процесі автоматтандырылған.
7 қыркүйекке дейін есте сақтайтын ең негізгі нәрсе: 100% дегеніміз — инвестициялық басқаруға беруге рұқсат етілетін жинақ үлесі. Бұл БЖЗҚ-дағы бүкіл ақшаны шешіп алуға болады деген сөз емес.
Бұған дейін біз зейнетақы жинақтарының кірістілігі неліктен инфляциядан төмен болғанын және әртүрлі портфельдердің қандай нәтиже көрсеткенін жазған едік. 7 қыркүйектен бастап қазақстандықтардың өз зейнетақы ақшасын кім басқаратынын таңдауда мүмкіндігі кеңейеді.
