Бір сөз бүкіл рейсті кешіктіруі мүмкін. Ұшақ бортында немесе әуежайда күнделікті өмірде әзіл болып көрінетін «бомба», «жарылыс», «қару», «террорист» немесе «ұшақты басып алу» секілді сөздер авиациялық қауіпсіздік үшін ықтимал қатер ретінде қабылдануы мүмкін, деп хабарлайды DKNews.kz.
Сондықтан экипаж мұндай мәлімдемені елемей өте алмайды. Ал терроризм актісі туралы көрінеу жалған хабар үшін Қазақстанда қылмыстық жауаптылық көзделген.
Алматы – Ақтау рейсіндегі бір сөз екі сағатқа жуық уақыт алды
Мұндай жағдай Алматы – Ақтау бағытындағы рейсте болған. Жолаушылардың бірі «бомба» деген сөз айтқаннан кейін оқиғаға авиациялық қауіпсіздік қызметі мен көліктік полиция тартылды.
Ер адам рейстен түсіріліп, қауіпсіздік рәсімдері жүргізілген. Соның салдарынан ұшақтың жөнелтілуі екі сағатқа жуық кешіккен.
Мұндай әрекет сырттай шамадан тыс сақтық сияқты көрінуі мүмкін. Алайда авиациялық қауіпсіздік қызметі айтылған сөздің әзіл екенін немесе нақты қауіп туралы ақпарат екенін сол сәтте бірден анықтай алмайды.
Сондықтан ықтимал қатер туралы ақпарат түскен кезде белгіленген қауіпсіздік рәсімдері орындалуға тиіс.
Бір «әзілден» кейін не болуы мүмкін
Қауіп туралы мәлімдеме түскен жағдайда жағдайдың сипатына қарай әуе кемесін, багажды және басқа нысандарды қосымша тексеру қажеттілігі туындауы мүмкін.
Арнайы қызметтер тартылып, жолаушыларды түсіру немесе эвакуациялау, әуежайдың жекелеген аймақтарына кіруді уақытша шектеу секілді шаралар қолданылуы ықтимал.
Соның салдарынан:
- рейс кешігуі мүмкін;
- әуе кемесін қосымша тексеру қажет болуы мүмкін;
- жолаушыларды қайта отырғызуға тура келеді;
- экипаждың жұмыс кестесі өзгеруі мүмкін;
- әуе компаниясы мен әуежайға қосымша шығын келуі ықтимал;
- басқа жолаушылардың сапар жоспары бұзылуы мүмкін.
Қазақстанда мұндай оқиғалар бұрын да болған. Мәселен, 2025 жылы Алматы – Қарағанды рейсіне отырғызу кезінде жасөспірім досының сөмкесінде бомба бар екенін айтқаннан кейін жолаушылар ұшақтан түсіріліп, әуе кемесі тексерілген. Рейс 2 сағат 44 минутқа кешіккен.
Ұшақта қандай сөздермен әзілдеспеген дұрыс
Авиациялық қауіпсіздікке қатысты мәлімдемелердің контексті шешуші мәнге ие. Жолаушының сөзі нақты қауіп туралы ақпарат ретінде түсінілетін болса, оған тиісті реакция жасалады.
Сондықтан ұшақта және әуежайда себепсіз:
- бомба немесе жарылғыш зат барын;
- қару немесе тапанша алып жүргеніңізді;
- террорист немесе терроризм актісі туралы;
- әуе кемесін басып алу туралы;
- жолаушыларға немесе экипажға зиян келтіру ниеті туралы;
- багажда немесе қол жүгінде қауіпті зат бар екені туралы айтуға немесе осындай тақырыпта әзілдеуге болмайды.
Мұндағы мәселе белгілі бір сөздің өзін автоматты түрде қылмыс деп тануда емес. Құқықтық баға айтылған сөздің мазмұнына, контекстіне және адамның әрекетіне байланысты беріледі.
«Әзілдедім» деу жауапкершіліктен автоматты түрде босатпайды
Қазақстанның Қылмыстық кодексінің 273-бабында терроризм актісі туралы көрінеу жалған хабарлағаны үшін жауаптылық белгіленген.
Қазіргі норма бойынша мұндай әрекет үшін:
- 5 000 АЕК-ке дейін айыппұл;
- сол мөлшерде түзеу жұмыстары;
- бес жылға дейін бас бостандығын шектеу;
- бес жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған.
Жоғарғы Соттың нормативтік қаулысында қауіп туралы ақпараттың ауызша, жазбаша, телефон немесе ақпараттық-коммуникациялық желілер арқылы берілуі мүмкін екені түсіндіріледі.
Сондықтан нақты оқиға бойынша адамның әрекетінде қылмыс құрамы бар-жоғын құқық қорғау органдары анықтайды. Ал «бұл жай әзіл еді» деген түсініктеме қауіпсіздік қызметінің бастапқы реакциясын тоқтатпайды.
Қазақстан әуежайларында жолаушыларға алдын ала ескерте бастады
Мәселенің өзектілігіне байланысты Қазақстанда профилактиканың жаңа тәсілі де енгізілген.
Бас көлік прокуратурасының бастамасымен Астана, Алматы, Түркістан және Қарағанды халықаралық әуежайларында отырғызу талондарының артқы бетіне терроризм актісі туралы көрінеу жалған хабар үшін қылмыстық жауаптылық және тасымалдауға тыйым салынған заттар жөніндегі ескертулер орналастырыла бастады.
Яғни жолаушы қауіпсіздік талаптары туралы ақпаратты әуежайға келгеннен кейін ғана емес, ұшаққа отырар алдында қолындағы құжаттан да көре алады.
Бір сөз жүздеген адамның жоспарына әсер етуі мүмкін
Авиациядағы негізгі қағида — ықтимал қатерді тексермей тұрып қауіп жоқ деп есептемеу.
Сол себепті абайсыз айтылған бір сөз адамның өз рейсін ғана емес, басқа жолаушылардың сапарын, экипаждың жұмысын және әуежайдағы операцияларды да өзгертуі мүмкін.
Жолаушы үшін ең қарапайым ереже — ұшақта және әуежайда бомба, қару, терроризм немесе әуе кемесін басып алу туралы әзілден бас тарту.
Осыған дейін біз Қазақстан әуежайларында «бомба» туралы әзілдің салдары енді отырғызу талондарының өзінде ескертілетіні туралы жазған едік. Жаңа ескерту жүйесінің мақсаты да осындай бір ауыз сөзден туындайтын қауіпсіздік рәсімдері мен рейс кешігулерінің алдын алу.
