Инватаксиге қолжетімділік кеңейеді. Қазақстанда мүгедектігі бар адамдар мен мүгедектігі бар балаларды арнайы көлікпен тасымалдауға негіз болатын 18 медициналық көрсетілім бекітілді. Жаңа тәртіп 2026 жылғы 20 қыркүйектен бастап күшіне енеді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Respublica партиясынан сайланған Құрылтай депутаты Динара Наумованың айтуынша, бұл шешім шамамен бір жылға созылған депутаттық және ведомствоаралық жұмыстың нәтижесінде қабылданды. Негізгі өзгеріс — енді инватаксиға қажеттілік адамның тек формалды санатына емес, оның нақты медициналық жағдайына қарай да айқындалмақ.
20 қыркүйектен бастап жаңа тәртіп күшіне енеді
Қазақстанда 2026 жылғы 3 қыркүйектегі №102 бұйрықпен инватакси қызметін көрсетуге негіз болатын медициналық көрсетілімдердің жеке тізбесі бекітілді.
Құжат 20 қыркүйектен бастап қолданысқа енгізіледі. Тізімге барлығы 18 медициналық көрсетілім енген.
Олардың қатарында:
- толық соқырлық;
- түзетумен екі көздің көру өткірлігінің 0,03-ке дейін төмендеуі;
- ауыр дәрежедегі вестибулярлық-мишықтық бұзылыстар;
- ауыр дәрежедегі паркинсонизм;
- ауыр гемипарез, парапарез, трипарез және тетрапарез;
- гемиплегия, триплегия, параплегия, тетраплегия және диплегия;
- қан айналымы мен тыныс алу функцияларының ауыр бұзылыстары;
- диализ алатын адамдардағы несеп шығару жүйесі қызметінің ауыр бұзылыстары;
- буын қызметінің III–IV дәрежедегі бұзылыстарын қоса алғандағы ауыр статодинамикалық шектеулер;
- кейбір аяқ-қол ампутациялары;
- төменгі аяқ-қолдардың туа біткен аномалиялары;
- заңды өкілдің бірге жүруін талап ететін мінез-құлықтың ауыр бұзылыстарымен қатар жүретін психикалық аурулар;
- иммундық жүйенің ауыр туа біткен бұзылыстары бар.
Неліктен бұл өзгеріс қажет болды
Мәселе 2025 жылы инватакси қызметін көрсету тәртібі өзгергеннен кейін ерекше өзектілікке ие болды.
Динара Наумоваға ерекше балалардың ата-аналары жүгінген. Олардың айтуынша, бұрын арнайы көлікті пайдаланып келген кейбір адамдар жаңа талаптардан кейін бұл мүмкіндіктен айырылған.
Әсіресе өздігінен жүруі қиын, бірақ мүгедектер арбасын тұрақты пайдаланбайтын азаматтар үшін мәселе өткір тұрған.
Қолданыстағы мемлекеттік түсіндірмеде инватакси қызметінің мүгедектігі бар, жүріп-тұруында қиындықтары бар және тиісті медициналық негіздері анықталған азаматтарға берілетіні көрсетілген. Қызмет жергілікті бюджет есебінен қаржыландырылады. Инватакси қызметін кімдер пайдалана алатыны туралы ресми түсіндірмеде оның әлеуметтік маңызы бар нысандарға бару үшін қолданылатыны да жазылған.
«Инватакси – сән емес, қажеттілік»
Депутаттың айтуынша, негізгі проблема тек көлік санында емес, адамның осы қызметке құқығын анықтайтын критерийлерде болған.
«Маған бұрын инватаксиді пайдаланған, кейін бұл мүмкіндіктен айырылған аналар келді. Олар мүмкін емес нәрсені сұраған жоқ – тек балаларын оңалту орталығына немесе мектепке апарғысы келді. Инватакси – сән емес, қажеттілік. Сондықтан қызмет көрсету критерийлері құжаттағы формалды белгілерге ғана емес, адамның нақты жағдайына негізделуі керек», – дейді Динара Наумова.
Осы мәселені талқылау барысында медициналық көрсетілімдерді нақты қай мемлекеттік орган белгілейтіні де ұзақ уақыт айқындалмағаны белгілі болды.
Денсаулық сақтау министрлігінің құзыреті нақтыланды
2026 жылы Үкімет бұл құқықтық олқылықты жойды.
Үкіметтің қаулысымен Денсаулық сақтау министрлігіне мүгедектігі бар адамдар мен балаларды инватаксимен тасымалдауға арналған медициналық көрсетілімдер тізбесін әлеуметтік қорғау саласындағы уәкілетті органмен келісіп бекіту өкілеттігі берілді.
Осыдан кейін министрлікке нақты медициналық критерийлерді бекітуге құқықтық негіз қалыптасты.
Бұл маңызды өзгеріс болды: бұрын мәселе әлеуметтік көлік қызметінің ережелерімен ғана шектелсе, енді адамның денсаулық жағдайын бағалайтын медициналық бөлік жеке нормативтік тәртіппен белгіленеді.
Бұған дейін дәрігерлік комиссияның рөлі де өзгертілген
2025 жылдың соңында Денсаулық сақтау министрлігі дәрігерлік-консультациялық комиссиялардың өкілеттігіне де өзгеріс енгізген.
Ресми нормативтік актіге сәйкес комиссия мүгедектігі бар адамның инватакси қызметіне мұқтаждығы туралы қорытынды бере алады. Мұндай қорытынды мүгедектік белгіленген мерзімге беріледі.
Осылайша, қазір жүйенің екі негізгі элементі қалыптасып отыр:
- Денсаулық сақтау министрлігі медициналық көрсетілімдердің тізімін белгілейді;
- дәрігерлік-консультациялық комиссия нақты адамның осы қызметке мұқтаждығын айқындайды.
Наумова мәселені бірнеше ай бойы көтерді
2026 жылғы наурызда Динара Наумова ерекше балалардың ата-аналарымен кеңейтілген кездесу өткізген.
Кездесуге Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев пен Денсаулық сақтау вице-министрі Әлия Рустемова қатысқан.
Бұған дейін депутат Үкіметке инватакси қызметін алу критерийлерін қайта қарау, қызмет алушылар санатын кеңейту және әлеуметтік әділеттілік пен бюджет қаражатын тиімді пайдалану арасындағы тепе-теңдікті сақтау жөнінде ресми ұсыныс жолдаған.
Мәселенің түйіні — барлық жүріп-тұруы шектеулі азамат мүгедектер арбасын пайдаланбайды. Бірақ бұл олардың қоғамдық көлікпен немесе қарапайым таксимен өздігінен жүруі оңай дегенді білдірмейді.
Кімдер үшін мүмкіндік қайта ашылады
Жаңа тізім ең алдымен бұрын формалды критерийлерге сәйкес келмегенімен, денсаулық жағдайына байланысты арнайы тасымалдауға нақты мұқтаж азаматтар үшін маңызды.
Мысалы, медициналық көрсетілімдер қатарына ауыр қозғалыс бұзылыстары, ауыр жүрек-тыныс жеткіліксіздігі, диализ терапиясы, кейбір ампутациялар, көрудің өте ауыр бұзылыстары және сүйемелдеуді қажет ететін психикалық жағдайлар енгізілген.
Бұл инватакси жүйесін «мүгедектер арбасын пайдалана ма, жоқ па» деген жалғыз белгімен бағалаудан біртіндеп алыстатады.
Инватакси не үшін беріледі
Инватакси — жай такси қызметі емес.
Ол мүгедектігі бар адамның:
- медициналық ұйымдарға;
- білім беру мекемелеріне;
- әлеуметтік қорғау ұйымдарына;
- мемлекеттік органдарға;
- басқа да әлеуметтік маңызы бар объектілерге баруына мүмкіндік береді.
Қызмет жергілікті бюджеттен қаржыландырылады және оны ұйымдастыру әкімдіктерге жүктелген.
Сондықтан критерийлердің өзгеруі азаматтардың күнделікті өміріне тікелей әсер етеді: әңгіме емханаға бару, оңалтудан өту, мектепке немесе басқа әлеуметтік нысанға жету мүмкіндігі туралы болып отыр.
Не өзгереді
20 қыркүйектен кейін басты айырмашылық медициналық негіздің нақты белгіленуінде болады.
Бұған дейін инватаксиға мұқтаждықты анықтауда бірқатар құқықтық және ведомствоаралық белгісіздік болса, енді Денсаулық сақтау министрлігі бекіткен 18 көрсетілім ортақ негіз ретінде қолданылады.
Бұл:
- азамат үшін талаптарды түсініктірек етуге;
- өңірлер арасында әртүрлі практика қалыптасуын азайтуға;
- дәрігерлердің шешіміне нақты нормативтік негіз беруге;
- бұрын қызметтен формалды себеппен қағылған азаматтардың құқығын қайта қарауға мүмкіндік береді.
Жаңа ереженің нақты нәтижесі 20 қыркүйектен кейін оны өңірлердің қалай қолданатынына байланысты болады. Бірақ медициналық критерийлердің алғаш рет жеке және нақты тізім түрінде бекітілуі инватакси жүйесіндегі маңызды өзгерістердің бірі болып отыр.
Қосымша жаңалықтарды DKNews.kz сайтынан оқыңыз.
