Қолдау жеке қажеттілікке бейімделмек. Қазақстанда аутизм спектрінің бұзылысы бар балаларды тәрбиелеп отырған отбасылармен жұмыс істейтін әлеуметтік қызметкерлер үшін жаңа практикалық нұсқаулық әзірленіп жатыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жұмысты Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі жүйесіндегі Ұлттық әлеуметтік қорғау саласын дамытудың ғылыми орталығы жүргізуде. Негізгі өзгеріс — әлеуметтік қызметкердің дайын бірдей тәсілді қолдануынан әр отбасының нақты қажеттілігін жеке бағалауға көшу.
Әлеуметтік қызметкер алдымен отбасының қажеттілігін анықтайды
Жаңа нұсқаулық теориялық материалдан гөрі күнделікті жұмысқа арналған практикалық құрал ретінде әзірленуде.
Онда әлеуметтік қызметкерге қажетті нақты алгоритмдер қарастырылады:
- отбасымен алғашқы әңгімелесуді қалай өткізу;
- негізгі қажеттіліктер мен сұраныстарды қалай анықтау;
- отбасының күшті жақтары мен қолда бар ресурстарын қалай бағалау;
- келесі қадамдарды отбасы мүшелерімен бірге қалай жоспарлау;
- басқа бейінді мамандармен жұмысты қалай үйлестіру;
- көрсетілген көмектің нәтижесін қалай бағалау.
Мұндай тәсілдің себебі АСБ-ның әр балада әртүрлі көрінуімен байланысты. Баланың коммуникациясы, әлеуметтік ортадағы әрекеті, мінез-құлқы мен күнделікті қажеттіліктері бірдей болмайды.
Сондықтан бір отбасыға тиімді қолдау екінші отбасының қажеттілігіне сәйкес келмеуі мүмкін.
Ата-ана енді көмектің тек алушысы емес
Әзірленіп жатқан әдістеменің негізгі қағидаларының бірі — отбасымен серіктестік орнату.
Бұл модельде әлеуметтік қызметкер барлық шешімді өзі қабылдамайды. Баланың күнделікті мінез-құлқын, қарым-қатынас тәсілдерін, қиындықтары мен мүмкіндіктерін жақсы білетін ата-ананың тәжірибесі жұмыс жоспарын құру кезінде ескерілуге тиіс.
Яғни маман отбасының проблемаларын ғана емес, оның ресурстарын да бағалайды.
Осыдан кейін қандай көмек қажет екені, қандай мамандарды тарту керегі және қандай нәтижеге қол жеткізу жоспарланғаны отбасы мүшелерімен бірге анықталады.
Қазақстанда АСБ бар 17 мыңнан астам бала бақылауда тұр
Жаңа әдістеменің қажеттілігі АСБ-ны анықтау ауқымының өсуімен де байланысты.
Денсаулық сақтау министрлігінің дерегі бойынша, 2026 жылы Қазақстанда аутизм спектрінің бұзылысы бар 17 196 бала динамикалық бақылауда тұр. Министрлік көрсеткіштің өсуін диагностиканың жақсаруымен, ерте анықтау бағдарламаларының кеңеюімен және медициналық көмектің қолжетімді болуымен байланыстырады.
Қазақстанда АСБ бар балаларды қолдау маршруты 16–30 ай аралығындағы ерте анықтаудан басталып, кешенді көмек, оңалту, білім беру және әлеуметтік бейімдеуді қамтиды.
Бұл жерде әлеуметтік қызметкердің міндеті медициналық диагностикамен шектеспейді. Оның жұмысы отбасының күнделікті өмірдегі қажеттіліктерін анықтап, қолжетімді әлеуметтік қызметтер мен басқа мамандардың көмегін байланыстыруға бағытталады.
Елде 100 мыңнан астам адам арнаулы әлеуметтік қызмет алады
Жаңа нұсқаулық әлеуметтік қызметтердің бүкіл жүйесі жаңартылып жатқан кезеңде дайындалуда.
2025 жылдан бастап Қазақстанда арнаулы әлеуметтік қызмет көрсететін ұйымдарды лицензиялау енгізілді. 2026 жылғы 1 тамыздағы жағдай бойынша 621 ұйым лицензия алған, оларда 104 560 адам қызмет алады. Оның 455-і мемлекеттік ұйым болса, 166-сы үкіметтік емес секторға тиесілі.
Лицензиялық талаптарға білікті мамандардың болуы, тиісті материалдық-техникалық база, санитариялық және өрт қауіпсіздігі талаптарының сақталуы, сондай-ақ қозғалысы шектеулі азаматтар үшін қолжетімді орта кіреді.
АСБ бар балаларды тәрбиелеп отырған отбасыларға арналған жаңа әдістеме осы жүйенің тағы бір бөлігіне — әлеуметтік қызметкер жұмысының сапасына назар аударады.
Нұсқаулық әзірге дайын болған жоқ
Маңыздысы — жаңа әдістемелік құрал қазір әзірлену кезеңінде.
Ғылыми орталық әлеуметтік қызметкерлердің АСБ бар балаларды тәрбиелеп отырған отбасылармен қазіргі жұмыс тәжірибесін зерттеп жатыр. Мамандар қолданыстағы тәсілдерді, ата-аналар мен әлеуметтік қызметкерлердің қажеттіліктерін және күнделікті жұмыста қолдануға болатын құралдарды анықтауда.
Сондықтан әзірге нұсқаулықтың қашан бекітілетіні немесе барлық әлеуметтік қызмет көрсету ұйымдары үшін міндетті стандартқа айналатыны туралы айтуға ерте.
Бірақ оның бағыты қазірдің өзінде айқын: әлеуметтік қолдау диагноздың атауына ғана емес, нақты баланың және нақты отбасының жағдайына қарай жоспарлануы тиіс.
