Суару маусымы негізгі межеге жетті. Қазақстанда 1,1 млн гектарға жуық егісті сумен қамтамасыз ету үшін 11,1 млрд текше метр су пайдаланылды. Сонымен қатар суы көп қажет ететін күріш алқабы 21,6 мың гектарға қысқартылды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Вегетация кезеңінің алдын ала қорытындысын Орталық коммуникациялар қызметінде Су ресурстары және ирригация министрлігінің Су ресурстарын реттеу, қорғау және пайдалану комитетінің төрағасы Сейілбек Нұрымбетов жариялады. Бұған дейін министрлік биыл 1,2 млн гектар егісті суаруға шамамен 11 млрд текше метр су алу жоспарланғанын хабарлаған еді.
42 мыңға жуық шарт жасалды
Су шаруашылығы ұйымдары шаруалармен 1,1 млн гектарға жуық ауыл шаруашылығы алқабын суару үшін 11,4 млрд текше метр су алуды көздейтін 42 мыңға жуық шарт жасасты.
Жедел мәлімет бойынша, қазір нақты пайдаланылған су көлемі 11,1 млрд текше метрге жеткен.
Судың басым бөлігі оңтүстік және оңтүстік-шығыс өңірлерге бағытталды:
- Түркістан облысы — 412 мың гектарға 3,9 млрд текше метр;
- Қызылорда облысы — 122 мың гектарға 3,3 млрд текше метр;
- Алматы облысы — 124 мың гектарға 1,5 млрд текше метр;
- Жетісу облысы — 146 мың гектарға 1,2 млрд текше метр;
- Жамбыл облысы — 72 мың гектарға 714 млн текше метр;
- қалған өңірлер — 169 мың гектарға 414 млн текше метр.
Суару маусымының ортасында-ақ министрлік пайдаланылған су көлемінің 8 млрд текше метрге жуықтағанын хабарлаған болатын. Сол кезде негізгі міндет белгіленген лимиттен шықпай, маусымды тұрақты аяқтау болған.
Күріш алқабы 21,6 мың гектарға қысқарды
Биылғы маусымдағы негізгі өзгерістердің бірі — суы көп қажет ететін дақылдардың егіс көлемін шектеу.
Вегетация кезеңіне дайындық кезінде оңтүстік өңірлерде көшпелі кеңестер өткізіліп, гидрологиялық болжамдарға қарай су пайдалану лимиттері келісілген. Министрлік маусым басталар алдында Қызылорда облысына 3,2 млрд, Түркістан облысына 3,8 млрд, Жамбыл облысына 900 млн текше метр тұрақты суару лимитін белгілеген еді.
Нәтижесінде күріш алқабы 100,5 мың гектардан 78,9 мың гектарға дейін азайтылды. Айырмашылық — 21,6 мың гектар немесе шамамен 21,5%.
Бұл шешімнің су балансы үшін маңызы бар: күріш Қазақстанның оңтүстігіндегі суармалы егіншілікте суды көп қажет ететін негізгі дақылдардың бірі.
Су қоймаларында 57,9 млрд текше метр су бар
Қазіргі уақытта Қазақстанның ірі су қоймаларында 57,9 млрд текше метр су жинақталған. Бұл олардың жобалық көлемінің 67%-ына тең.
Министрлік қолдағы қор гидрологиялық тұрақтылықты сақтауға және экологиялық әрі табиғатты қорғау мақсатындағы су жіберу жұмыстарын жалғастыруға жеткілікті деп бағалап отыр.
Су қорының қалыптасуына маусым алдындағы жинақтау да әсер етті. Мәселен, вегетация кезеңінің алдында оңтүстік өңірлердегі су қоймаларында алдыңғы жылмен салыстырғанда 1 млрд текше метрге артық су жиналған болатын.
Судың «қара нарығына» қарсы есеп айырысу өзгерді
Маусымның тағы бір маңызды нәтижесі су көлемінен гөрі оны есепке алу жүйесіне қатысты.
Бас прокуратурамен бірлескен судың «қара нарығына» қарсы жол картасы аясында «Қазсушар» мен тұтынушылар арасындағы шарттық қатынастар алғаш рет цифрландырылып, қолма-қол есеп айырысу тоқтатылды.
«Бас прокуратурамен бірлесіп қабылданған судың «қара нарығына» қарсы іс-қимыл жөніндегі Жол картасы аясында белгілі бір нәтижелерге қол жеткізілді. Алғаш рет «Қазсушар» РМК мен тұтынушылар арасындағы шарттық қатынастар цифрландырылып, қолма-қол есеп айырысу жойылды. 2027 жылға арналған жоспар бойынша «Тұран-Су», «Алматыоблсушар» және басқа да 43 субъектінің суару жүйелері мен шарттық қатынастарын цифрландыру көзделіп отыр. Жалпы, алдын ала қабылданған ұйымдастыру шараларының, трансшекаралық су нысандары бойынша уақытылы жүргізілген халықаралық өзара іс-қимылдың, су беру режимдерін жедел реттеудің және су пайдалануды бақылаудың күшейтілуінің арқасында вегетация кезеңі штаттық режимде өтті», – деді Сейілбек Нұрымбетов.
Цифрландыру іс жүзінде басталып та кетті. Жуырда біз Қазақстанда суармалы суға 29 мыңнан астам шарттың онлайн жасалғанын жазған едік. Жаңа биллинг жүйесі өтінім беруден бастап шарт жасау, шот ұсыну және төлемді бақылауға дейінгі процесті электронды форматқа көшіреді.
2027 жылы жүйе тағы 43 субъектіге таралады
Келесі кезеңде цифрлық бақылау тек «Қазсушармен» шектелмейді.
2027 жылғы жоспар бойынша «Тұран-Су», «Алматыоблсушар» және тағы 43 субъектінің суару жүйелері мен шарттық қатынастары цифрландырылмақ.
Бұл суды бөлу жүйесіндегі негізгі өзгерістердің біріне айналуы мүмкін. Бұған дейін судың заңсыз айналымына қарсы жол картасында цифрлық мониторинг, тексерулер, рейдтер және анықталған заңбұзушылықтарды жүйелі талдау қарастырылған болатын.
Осылайша, биылғы вегетация кезеңінің нәтижесі тек 11,1 млрд текше метр сумен өлшенбейді. Күріш алқабы 21,6 мың гектарға қысқарды, шаруалармен шарт жасау электронды форматқа өтті, ал 2027 жылы цифрлық есеп тағы ондаған су жеткізушіге тарамақ.
