Жасөспірімдер еңбек нарығына ерте кіріп жатыр. 2026 жылы «Менің жазғы каникулым» жобасы арқылы 12,6 мыңнан астам оқушы мен студент жұмысқа орналасып, алғашқы еңбек тәжірибесін жинады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жоба Қазақстанда екінші жыл қатарынан жүзеге асырылып келеді. Оның негізгі мақсаты — жазғы демалыс кезінде жастарға ресми әрі қауіпсіз жұмыс табуға жағдай жасау.
Негізгі құралдардың бірі — Enbek.kz Электрондық еңбек биржасындағы «Менің жазғы каникулым» арнайы бөлімі. Мұнда оқушылар бос жұмыс орындарын қарап, түйіндеме орналастырып, уақытша жұмысты өздері таңдай алады.
12,6 мың жас курьерден кеңсе көмекшісіне дейін жұмыс істеді
Биыл жоба арқылы 12,6 мыңнан астам оқушы мен студент жұмысқа орналасты.
Жастар арасында сұранысқа ие жұмыстардың қатарында:
- курьер;
- промоутер;
- кеңсе көмекшісі;
- call-орталық операторы;
- әкімші;
- сатушы көмекшісі бар.
Бұдан бөлек, жасөспірімдер архивтерде және жеңіл әкімшілік жұмыстарда еңбек еткен. Мәдениет пен шығармашылық саласында да уақытша жұмыс орындары ұсынылған.
Мұндай жұмыстың жас адам үшін тағы бір практикалық жағы бар: ол жұмыс берушінің талаптарын ерте түсініп, түйіндеме жасауды және бос жұмыс орнын өз бетінше іздеуді үйренеді.
18,2 мың оқушы мен студент цифрлық платформалар арқылы жұмыс тапты
Жазғы жұмыспен қамту тек «Менің жазғы каникулым» жобасымен шектелмеген.
Жазғы демалыс кезінде 18,2 мың оқушы мен студент цифрлық платформалар арқылы жұмысқа орналастырылды. Тағы 5,4 мың адам қоғамдық жұмыстарға қатысты.
Бұл көрсеткіштер жастардың еңбек нарығына кіруінде цифрлық сервистердің рөлі артып келе жатқанын көрсетеді. Enbek.kz-тің өзі де ірі еңбек платформасына айналған: 2026 жылдың алғашқы жартысында онда 495,7 мың бос жұмыс орны және 609,3 мың түйіндеме жарияланған.
Жұмыс іздеушілердің арасында жастардың үлесі де жоғары. Мамырда платформаға орналастырылған түйіндемелердің 41 пайызы 35 жасқа дейінгі азаматтарға тиесілі болған.
14 жастан жұмыс істеуге болады, бірақ шарттары бар
Жасөспірімнің жұмыс істеуі оның жасына байланысты нақты талаптармен шектеледі.
Әдетте еңбек шарты 16 жасқа толған азаматпен жасалады. Алайда заңда белгіленген талаптар орындалса, оқушы 14 жастан бастап та еңбек ете алады.
Бұл жағдайда бірнеше шарт сақталуы керек:
- жұмыс сабақтан бос уақытта орындалуы тиіс;
- еңбек баланың денсаулығына зиян келтірмеуі керек;
- жұмыс оқу процесіне кедергі жасамауы қажет;
- ата-анасының, қорғаншысының, қамқоршысының немесе асырап алушысының жазбаша келісімі болуы тиіс;
- еңбек шартына заңды өкіл де қол қояды.
Демек, жасөспірім үшін жазғы жұмыс іздегенде тек жалақы немесе жұмыс кестесіне қарау жеткіліксіз. Ресми еңбек шарты мен жұмыстың жасына сәйкестігі де негізгі талаптардың бірі.
Түнгі және қауіпті жұмыстарға шектеу қойылған
18 жасқа толмаған қызметкерлерге еңбек заңнамасы қосымша кепілдіктер береді.
Олардың жұмыс уақытына шектеу қойылады. Кәмелетке толмағандарды ауыр, зиянды және қауіпті жұмыстарға тартуға, сондай-ақ түнгі және үстеме жұмыстарға жіберуге болмайды.
Бұл талаптардың маңызы жазда күшейеді. Себебі оқушылар уақытша табыс іздеген кезде қоғамдық тамақтану орындары, сауда нысандары, автожуу орындары, демалыс орындары және басқа да маусымдық жұмыс орындарына жиі барады.
Инспекторлар 8 256 кәсіпорын мен ұйымды тексерді
2026 жылы мемлекеттік еңбек инспекторлары профилактикалық жұмыс аясында 8 256 кәсіпорын мен ұйымды тексерді.
Тексеру жүргізілген нысандардың қатарында қоғамдық тамақтану орындары, жанармай құю станциялары, автожуу орындары, компьютерлік клубтар, сауда және ойын-сауық нысандары болды.
Сонымен бірге инспекторлар саябақтардағы, базарлар мен сауда-ойын-сауық орталықтарындағы объектілерге, шаруа қожалықтарына, техникалық қызмет көрсету станцияларына, қалалық жағажайлар мен демалыс орындарына назар аударды.
Мұндағы негізгі мәселе — кәмелетке толмаған адамның жұмыс істеу фактісінің өзі емес, еңбек шартының болуы, жұмыс уақыты мен қауіпсіздық талаптарының сақталуы.
Ата-аналарға жұмыс шартын алдын ала тексеру ұсынылды
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі жұмыс берушілерді кәмелетке толмағандарды жұмысқа қабылдағанда еңбек заңнамасының талаптарын қатаң сақтауға және қауіпсіз жағдай жасауға шақырды.
Ата-аналар мен жасөспірімдерге де ресми жұмысқа басымдық беру ұсынылады. Жұмысқа кіріспес бұрын еңбек жағдайын, міндеттерді және ұсынылған жұмыстың баланың жасына сәйкестігін анықтап алған жөн.
Бұл талап әсіресе алғашқы рет ақша табуға шыққан оқушылар үшін өзекті. Ресми жұмыс жасөспірімге табыс табумен қатар еңбек шарты, жұмыс берушінің міндеттері және өзінің еңбек құқықтары туралы алғашқы практикалық түсінік береді.
Бұған дейін біз жасөспірімдерді жұмысқа қабылдайтын жұмыс берушілерге қатысты жаңа талаптар туралы жазған едік. Ал Enbek.kz-тегі жалпы еңбек нарығында жаз айларында бәсеке де күшейді: шілдеде 104,6 мың бос жұмыс орнына 141,2 мың жаңа түйіндеме жарияланған.
