Егіс құрылымы айтарлықтай өзгерді. Қазақстанда дәнді дақылдардың үлесі 72%-дан 66%-ға дейін төмендеп, майлы дақылдардың алқабы рекордтық 5,2 млн гектарға жетті, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Үкімет отырысында ауыл шаруашылығы вице-министрі Азат Сұлтанов мәлімдеді. Ауыл шаруашылығы министрлігінің дерегінше, биыл елдегі жалпы егіс алқабы 24,2 млн гектарға жеткен, оның 15,6 млн гектары дәнді және дәнді-бұршақты дақылдарға тиесілі.
Майлы дақылдардың алқабы 5,2 млн гектарға жетті
Қазақстанның егіс құрылымындағы басты өзгеріс бидай алқабының қысқаруы және майлы дақылдардың көбеюімен байланысты.
2026 жылы майлы дақылдар 5 млн 179 мың гектарға егілді. Бұл 2025 жылмен салыстырғанда 30%-ға көп. Тек күнбағыс алқабы 2,2 млн гектарға жетіп, рекордтық көрсеткіш тіркелді.
Нәтижесінде майлы дақылдардың жалпы егістегі үлесі 13%-дан 18%-ға дейін өсті. Ал дәнді дақылдардың үлесі керісінше 72%-дан 66%-ға түсті.
Өзгерістің ауқымын екі жылдық көрсеткіштен де байқауға болады: 2024 жылдан бері майлы дақылдарға арналған жер 2,2 млн гектарға ұлғайтылған.
Бұл бағыттың өндірістік негізі де кеңейіп келеді. Қазақстандағы майлы дақылдарды өңдеу қуаты қазір жылына 5,2 млн тоннадан асады, оның 4,4 млн тоннасы күнбағысқа тиесілі. 2026–2028 жылдары тағы 3 млн тоннадан астам майлы дақылды өңдей алатын жаңа кәсіпорындарды іске қосу жоспарланған.
Жүгеріге қосымша 120 мың гектар бөлінді
Әртараптандыру майлы дақылдармен шектелмейді. Соңғы екі жылда жүгері алқабы да 120 мың гектарға ұлғайтылған.
Мұндағы мақсат — өңдеу кәсіпорындарын отандық шикізатпен қамтамасыз ету. Үкімет жыл басында-ақ бидай көлемін қысқартып, жүгері, арпа, майлы және мал азықтық дақылдардың егісін кеңейту бағытын жариялаған еді.
Демек, өзгерістің мәні бір дақылды екіншісімен жай ғана алмастыруда емес. Егіс құрылымы өңдеу кәсіпорындарының шикізатқа сұранысына қарай қайта қалыптасып жатыр.
Қазақстан 19,9 млн тонна астық жинады
Егіс құрылымы өзгергенімен, биылғы астық көлемі ішкі нарықты қамтамасыз етуге жеткілікті болады деген болжам бар.
Азат Сұлтановтың мәліметінше, 13,5 млн гектар немесе астық алқабының 83%-ы жиналған. Орташа өнімділік гектарына 14,7 центнерді құрап, 19,9 млн тонна астық бастырылды.
«Бүгінгі таңда 13,5 млн гектар астық немесе жалпы егіс алқаптарының 83%-ы жиналды, орташа өнімділік – гектарынан 14,7 центнер. Осы кезеңде 19,9 млн тонна астық бастырылды. Дәнді дақылдардың жалпы көлемі орташа көпжылдық мәндерден жоғары болады деп болжануда, бұл ішкі нарықты астықпен, жем-шөп пен тұқыммен толық көлемде қамтамасыз етуге, сондай-ақ экспорт көлемін сақтауға мүмкіндік береді», — деді Азат Сұлтанов.
Науқан былтырғыдан жылдамырақ жүріп жатыр. 27 қыркүйектегі ресми мәлімет бойынша дәнді және дәнді-бұршақты алқаптардың 81,5%-ы жиналып, 18,6 млн тонна астық бастырылған еді. Орташа өнімділік сол кезде гектарына 14,6 центнер болған.
Майлы дақылдардан 5 млн тоннадан астам өнім күтіледі
Егіс көлемінің ұлғаюы енді нақты өнім көлемінен көрінуі тиіс.
Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметінше, 2,4 млн гектар майлы дақыл жиналып, 2,4 млн тонна тұқым бастырылды. Науқан толық аяқталғаннан кейін жалпы өнім 5 млн тоннадан асады деп күтілуде.
Салыстыру үшін, 27 қыркүйекте 2,2 млн гектар алқаптан 2,2 млн тонна майлы дақыл жиналған болатын.
Басқа дақылдар бойынша да жинау жалғасып жатыр. Қазіргі көрсеткіш:
- көкөніс — 2,9 млн тонна;
- бақша өнімдері — 2,3 млн тонна;
- картоп — 2,5 млн тонна;
- мақта — 70,5 мың тонна.
Батыс Қазақстан облысында астық жинау толығымен аяқталды. Шығыс Қазақстан, Павлодар, Жамбыл және Қарағанды облыстарында егіс алқаптарының 95%-дан астамы жиналған.
Мақта алқабында тамшылатып суару 27 есеге жуық өсті
Егін науқанындағы тағы бір елеулі көрсеткіш мақта шаруашылығына қатысты.
Мақтаның орташа өнімділігі гектарына 32 центнерге жетіп, осы кезеңге дейін 70,5 мың тонна шикізат жиналды.
Сонымен бірге тамшылатып суару қолданылатын мақта алқабы екі жылдың ішінде 3 мың гектардан 80 мың гектарға дейін кеңейген. Бұл шамамен 27 еселік өсім.
Суармалы егіншілік үшін мұндай өзгерістің практикалық маңызы жоғары: егіс құрылымын әртараптандырумен қатар, су пайдалану тәсілдері де өзгеріп жатыр.
Қазақстанның ауыл шаруашылығындағы негізгі бетбұрыс осы екі үрдістің қатар жүруінен көрінеді. Бір жағынан, бидайдың егіс құрылымындағы салмағы төмендеп келеді. Екінші жағынан, майлы дақылдар мен өңдеуге бағытталған басқа дақылдардың көлемі артып отыр.
Бұған дейін біз Қазақстанның бидайдан жоғары маржалы дақылдарға бет бұрып, 2026 жылғы егіс құрылымын қалай өзгерткенін егжей-тегжейлі жазған едік. Көктемгі науқан кезінде басталған әртараптандыру енді күзгі өнім көрсеткіштерінен көріне бастады.
