57 тазының 34-і куәлік алады. Қарағанды облысында өткен тұқымдық байқау өңірдегі қазақы тазыларды орталықтандырылған есепке енгізіп, олардың шығу тегін құжаттандыру жұмысының бір бөлігіне айналды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Байқау 20 қыркүйекте Қарағанды облысының Кеншоқы ауылында өтті. Оны Қазақстан кинологтар одағы өңірлердегі қазақы тазы басын зерттеу және иттердің шығу тегі туралы құжаттарды рәсімдеу жұмысы аясында ұйымдастырды.
Бұл жұмыс қазір ерекше мәнге ие. Қазақстан кинологтар одағының Бірыңғай асыл тұқымдық кітабында төрт мыңға жуық тазы тіркелгенімен, ауылдар мен шалғай аудандардағы иттердің бір бөлігі әлі орталықтандырылған есепке алынбаған.
57 тазының 34-і тұқымдық талаптарға сай келді
Кеншоқыдағы байқауға барлығы 57 қазақы тазы әкелінді.
Иттерді сарапшылар Наталья Дровосекова мен Анель Болгумбаева бағалады. Мамандар олардың тұқымдық типке сәйкестігі мен экстерьерлік ерекшеліктерін қарады.
Нәтижесінде 34 тазыға шығу тегі туралы куәлік беру жоспарланып отыр.
Бұл құжат жай формалдық емес. Тазының шығу тегін тіркеу арқылы кинологтар оның ата-тегін, кейінгі ұрпағын және тұқымдық қасиеттерін бақылауға мүмкіндік алады. Мұндай есеп генетикалық әртүрлілікті сақтап, алдағы асылдандыру жұмысын жоспарлау үшін қажет. Өңірлерде дәл осындай тұқымдық байқаулар өткізу осы мақсатқа бағытталған.
Қазақстанда төрт мыңға жуық тазы ресми есепте тұр
Қазір Бірыңғай асыл тұқымдық кітапта төрт мыңға жуық қазақы тазы тіркелген.
Бірақ бұл елдегі тазылардың толық саны емес. Ресми мәлімет бойынша, ауылдар мен шалғай аудандардағы иттердің бір бөлігі әлі орталықтандырылған кинологиялық есепке алынбаған. Сондықтан мамандар өңірлерге шығып, тұқымдық байқаулар өткізіп, иттердің шығу тегі туралы деректерді жинауды жалғастырып келеді.
Кеншоқыдағы 57 тазыны тексеру осы жұмыстың өңірлік кезеңдерінің бірі.
Мұнда басты мәселе тазы санын жай көбейту емес. Тұқымның халықаралық стандартқа сәйкес белгілерін, генетикалық қорын және табиғи әрі жұмыс қасиеттерін сақтай отырып көбейту көзделеді.
Қазақы тазы №372 халықаралық стандарт алды
Қазақы тазының халықаралық мәртебесі 2024 жылы өзгерді.
2024 жылғы 3 қыркүйекте Амстердамда Халықаралық кинологиялық федерация — FCI қазақы тазыларды алдын ала тану туралы шешім қабылдады. Тұқымға №372 халықаралық стандарт бекітіліп, Қазақстан оның шыққан елі ретінде танылды.
Оған дейін, 2023 жылғы 22 тамызда Қазақстан кинологтар одағы FCI-дің толыққанды мүшесі болды. Ұйымды қабылдауды дауыс беруге қатысқан 77 мемлекеттің 72-сі қолдаған. Бұл Қазақстанға өзінің ұлттық тұқымын халықаралық деңгейде ресми таныстыруға мүмкіндік берді.
2024 жылғы мамырда Астанада арнайы монотұқымдық көрме ұйымдастырылып, FCI мамандарына жасы, түсі және шығу тегі әртүрлі 100 тазы көрсетілді. Сарапшылар олардың дене құрылысын, қозғалысын және тұқымдық типке сәйкестігін зерттеді.
Алда 2034 жылға дейінгі кезең тұр
Алдын ала тану процестің аяқталғанын білдірмейді.
Қазақстан қазақы тазының тұқымдық қорын сақтап, құжатталған иттер санын көбейтіп, халықаралық кинологиялық талаптар бойынша жұмысты жалғастыруы керек.
2026 жылғы ақпанда Үкімет қазақы ит тұқымдарын сақтау және өсімін молайту жөніндегі 2026–2036 жылдарға арналған кешенді жоспарды бекітті. Онда асыл тұқымдық есеп, ғылыми және кинологиялық жұмыс, мамандар даярлау және ұлттық тұқымдарды сақтау шаралары қарастырылған.
Толық халықаралық тану мәселесі 2034 жылға қарай қаралуы мүмкін. Ол үшін тұқымды дамыту және халықаралық көрмелерге тұрақты қатыстыру секілді талаптарды орындау қажет.
Сондықтан Кеншоқыдағы байқау секілді өңірлік шаралардың практикалық маңызы бар: бұрын ресми есептен тыс қалған тазылар анықталып, сараптамадан өтіп, талапқа сәйкес келгендері құжаттандырылады.
Қазақы тазы әлемдік көрмелерге шығып жүр
Қазақстан тұқымды ел ішінде есепке алумен қатар халықаралық деңгейде таныстыруды жалғастырып келеді.
2025 жылы Хельсинкидегі World Dog Show көрмесінде қазақы тазы ресми таныстырылып, Қазақстаннан барған бес тазы өз рингтерінде жүлделі орындарға ие болды.
2026 жылғы маусымда Болоньядағы World Dog Show көрмесіне Қазақстаннан 12 тазы қатысқаны туралы ресми дерек бар. FCI халықаралық төрешілеріне тұқымның жеке кәсіби таныстырылымы да өткізілді.
Осы халықаралық жұмыстың негізі ел ішіндегі есептен басталады. Қарағанды облысындағы байқауда 57 иттің 34-іне шығу тегі туралы куәлік беру туралы шешім осы тізбектің нақты нәтижесі болды.
Бұған дейін біз қазақы тазылардың Хельсинкидегі World Dog Show 2025 көрмесінде алғаш рет дербес тұқым ретінде таныстырылып, бес қазақстандық тазының жүлдеге ие болғаны туралы жазған едік. Қазақстан үшін келесі міндет — халықаралық көрмелердегі нәтижемен қатар, ел ішіндегі тазылардың шығу тегін жүйелі тіркеп, тұқымдық қорды құжатпен бекіту.
