Instagram-дағы жазбалар мен WhatsApp-тағы көршілер чатына жіберілген фотосуреттер қазақстандықтарды моральдық зиян үшін өтемақы төлеуге міндеттеді. Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты 30 қыркүйекте осындай екі іс туралы хабарлады: бірінде екі жауапкердің әрқайсысынан 300 мың теңгеден, екіншісінде 20 мың теңгеден өндірілген, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бірінші істе сот даулы жазбаларды өшіріп, жалған мәліметтерді теріске шығаруды да міндеттеді. Екінші істе хат алмасудың скриншоттары адамның өз бейнесіне құқығы бұзылғанын дәлелдеуге көмектесті. Алайда хабарламаларды жою туралы талап қанағаттандырылмады.
«Жеке пікірім» деген уәж өтпеді
Өскемен тұрғыны Instagram-нан өзінің фотосуреті жарияланған жазбаларды көрген. Екі қолданушы суретті балағат сөздермен бірге орналастырып, әйелдің әдепсіз мінез-құлқы мен «клиенттерге қатысты пайдакүнемдік айла-шарғылары» туралы тұспалдаған.
Жауапкерлер мұны өздерінің жеке пікірі деп түсіндіруге тырысқан. Бірақ сот жазбаларда нақты адамға тағылған айыптаулар бар екенін, олардың шындыққа сәйкестігі дәлелденуге тиіс екенін анықтады. Жазба авторлары мұндай дәлел ұсынбаған.
Әйелдің фотосуретін келісімінсіз жариялау да құқықтық салдарға әкелді.
Екі жауапкердің әрқайсысынан моральдық зиянды өтеу үшін 300 мың теңгеден, сондай-ақ сот шығындары өндірілді. Бұған қоса, сот жазбаларды өшіруді және теріске шығару жариялауды міндеттеді. Апелляциялық және кассациялық сатылар шешімді күшінде қалдырды.
Осылайша, әйелдің пайдасына өндірілген өтемақы сот шығындарын есептемегенде 600 мың теңгені құрады. Бұл — нақты іс бойынша моральдық зиянның өтемі, әлеуметтік желідегі кез келген жазба үшін белгіленген айыппұл емес.
Жиналыстағы сурет екі чатқа тараған
Екінші іс Астана тұрғынының талабымен қаралды. Әйел тұрғындар жиналысына қатысқаннан кейін өзінің фотосуретін шамамен 1,5 мың адам кірген екі WhatsApp чатынан көрген.
Астана қаласының азаматтық істер жөніндегі ауданаралық соты істі аумақтан тыс соттылық тәртібімен Жамбыл облысының Шу аудандық сотына берген. Сот отырысы онлайн өтті.
Сот мессенджердегі скриншоттарды электрондық дәлелдеме ретінде қабылдады. Әйелдің фотосуретін оның келісімінсіз аудиториясы үлкен чаттарға орналастыру құқығын бұзу деп танылды.
Екі көршісінің әрқайсысынан 20 мың теңгеден, барлығы 40 мың теңге моральдық зиян өтемақысы өндірілді. Үшінші жауапкердің суретті жариялауға қатысы дәлелденбегендіктен, оған қойылған талап қанағаттандырылмады. Жамбыл облыстық соты бұл шешімді қолдады.
Сот хабарламаларды неге өшіртпеді?
Чаттағы хабарламаларды жою туралы талап қанағаттандырылмады. Сот белгілі бір уақыт өткеннен кейін олардың барлық қатысушының құрылғысынан өшірілуін техникалық тұрғыдан қамтамасыз ету мүмкін емес екенін ескерді.
Бұл тұжырым нақты істің мән-жайларына қатысты жасалды. Хабарламаларды жою талабынан бас тарту құқық бұзылғаны туралы қорытындыны да, өтемақы төлеу міндетін де жойған жоқ.
Жазба жарияламас бұрын нені ескеру керек?
Жоғарғы сот пікір білдіру мен шындыққа сәйкестігін тексеруге болатын нақты айыптауларды таратудың ара-жігін ажырату қажеттігін еске салды.
«Осылайша, әлеуметтік желілердегі жеке пікір, егер ол фактілермен расталмаған адамға қатысты нақты айыптауларды қамтыса, жауапкершіліктен босатылмайды. Осындай мәліметтерді жариялай отырып, олардың дұрыстығын сотта дәлелдеуге дайын болу керек», — деп мәлімдеді Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты.
Сот адамның өз бейнесіне құқығы бар екенін де атап өтті. Біреудің фотосуретін келісімінсіз, соның ішінде топтық чаттарда немесе стористе жариялау құқықтық салдарға әкелуі мүмкін.
Хат алмасудың скриншоттары мен экран суреттері сотта электрондық дәлелдеме ретінде пайдаланылуы мүмкін. Қаралған істе олар құқықтың бұзылғанын анықтауға көмектесті. Дегенмен сот әр жауапкердің қатысын жеке бағалады: әрекетке қатысқаны дәлелденбеген адамға қойылған талап қабылданбады.
DKNews.kz бұған дейін кибербуллинг пен әлеуметтік желідегі қудалаудан құқықтық қорғану жолдары туралы жазған еді.
