Астық қоры 19,9 млн тоннаға жетті. Қазақстанда дәнді дақылдардың 83 пайызы жиналып, жоғары өнім жаңа міндетті алға шығарды: астықты тек шикізат ретінде сатпай, ел ішінде терең өңдеу. 2029 жылға дейін осы бағытта жалпы қуаты 5,8 млн тонна болатын алты ірі жоба іске асырылмақ, передает DKNews.kz.
Үкімет отырысында Ауыл шаруашылығы вице-министрі Азат Сұлтанов биылғы егіннің ішкі қажеттілікті толық қамтамасыз етіп, экспорт көлемін сақтауға мүмкіндік беретінін мәлімдеді. Сонымен қатар Қазақстан егіс құрылымын өзгертіп, бидайға тәуелділікті біртіндеп азайтып келеді.
Бидайдың үлесі азайып, майлы дақылдар көбейді
Ауыл шаруашылығындағы негізгі өзгерістердің бірі — егіс алқаптарын әртараптандыру.
Бидай алқаптарының қысқаруы және майлы дақылдар егістігінің 5,2 млн гектарға дейін ұлғаюы нәтижесінде дәнді дақылдардың жалпы егіс құрылымындағы үлесі 72 пайыздан 66 пайызға дейін төмендеді.
Ал майлы дақылдардың үлесі керісінше 13 пайыздан 18 пайызға дейін өсті.
Бұл өзгеріс аграрлық сектордағы өндірісті бір ғана дақылға шоғырландырмай, нарықта сұранысы бар басқа өнімдердің көлемін арттыруға бағытталған.
Қазіргі егін жинау науқанының негізгі көрсеткіштері:
- дәнді дақылдардың 13,5 млн гектары немесе 83 пайызы жиналды;
- орташа өнімділік гектарына 14,7 центнер болды;
- 19,9 млн тонна астық бастырылды;
- 2,4 млн гектар майлы дақыл жиналды;
- 2,4 млн тонна майлы тұқым алынды;
- маусым соңында майлы дақылдар өнімі 5 млн тоннадан асады деп күтіледі.
Дәнді дақылдардың жалпы өнімі көпжылдық орташа көрсеткіштен жоғары болады деген болжам бар. Бұл ішкі нарықтың азық-түлік астығына, жем-шөп пен тұқымға қажеттілігін қамтамасыз етіп, экспорт көлемін сақтауға мүмкіндік береді.
19,9 млн тонна астық енді өңдеу үшін де ресурс болады
Жоғары өнім Қазақстан үшін тек экспорт көлемі тұрғысынан маңызды емес.
Ел агроөнеркәсіп кешенін ауыл шаруашылығы өнімін көбірек өндірумен қатар, оны терең өңдеу арқылы дамытуды көздеп отыр. Негізгі бағыт — шикізат экспортынан қосылған құны жоғары өнім шығаруға көшу.
Астық нарығы үшін бұл тәсілдің маңызы ерекше. Бидай мен басқа да дәнді дақылдардың жоғары түсімі жаңа кәсіпорындарға қажетті шикізат қорын қалыптастырады.
Мұндай өндірістер бірнеше міндетті қатар шешуге тиіс:
- аграрийлер үшін қосымша өткізу нарығын қалыптастыру;
- астықтың бір бөлігін ел ішінде өңдеу;
- қосылған құнды Қазақстанда қалдыру;
- қайта өңделген өнім экспортын ұлғайту;
- агроөнеркәсіп кешенінің экономикаға қосатын үлесін арттыру.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың ауыл шаруашылығы шикізатын өңдеу және қосылған құны жоғары өнім көлемін арттыру жөніндегі тапсырмалары аясында өңдеу қуаттарын кеңейту, жаңа технологияларды енгізу және өндірістің кейінгі сатыларын дамыту көзделген.
Астық өңдеуге 4 млрд доллар инвестиция салынады
Бұл бағыттағы ең ірі өзгерістердің бірі алдағы бірнеше жылда жүзеге асуы тиіс.
2029 жылға дейін Қазақстанда жалпы қуаты 5,8 млн тонна болатын алты ірі инвестициялық жобаны кезең-кезеңімен іске қосу жоспарланған.
Барлық жоспарланған астық жобаларына салынатын инвестицияның жалпы көлемі 4 млрд долларды құрайды.
Биылдың өзінде жүгеріні терең өңдеуге бағытталған екі жоба іске қосылды. Түркістан облысында «Қазкрахмал» ЖШС жобасы, ал Жамбыл облысында Fufeng Group жобасы іске асырылуда.
Бұл кәсіпорындардың маңызы тек жаңа өндірістік қуаттың пайда болуында емес. Терең өңдеу ауыл шаруашылығы өнімінен шикізат күйіндегі астыққа қарағанда жоғары қосылған құны бар өнім алуға мүмкіндік береді.
Қазақстан әлемдік бидай өндірісінде 11-орында
Қазақстанның терең өңдеуді дамытуына қажетті шикізат базасы бар.
USDA деректеріне сәйкес, Қазақстан бидай өндірісінің көлемі бойынша әлемде 11-орында және жаһандық нарықтың шамамен 2,3 пайызын қамтамасыз етеді.
Қазақстанның үлесі Ресейді есептемегенде, Орталық Азияның қалған мемлекеттері мен ЕАЭО елдерінің жиынтық көрсеткішінен айтарлықтай жоғары.
Әлемдік бидай өндірісінің шамамен 65 пайызы бес ірі өндірушіге тиесілі:
- Еуропалық одақ — 17,2 пайыз;
- Қытай — 16,6 пайыз;
- Үндістан — 14 пайыз;
- Ресей — 10,7 пайыз;
- АҚШ — 6,4 пайыз.
Қазақстан бұл бестікке кірмегенімен, әлемдегі ірі бидай өндірушілердің қатарында және ішкі өңдеуді кеңейтуге мүмкіндік беретін ауқымды шикізат қорына ие.
Қазақстан үшін негізгі өзгеріс неде
Аграрлық саясаттағы өзгеріс екі бағытта қатар жүріп жатыр.
Біріншіден, егіс құрылымы әртараптандырылуда: дәнді дақылдардың үлесі азайып, майлы дақылдар егістігі ұлғайды.
Екіншіден, жиналған өнімді пайдаланудың экономикалық моделі өзгеруге тиіс. Егер бұрын негізгі назар өндіріс пен астық экспортына аударылса, ендігі міндет — шикізаттың едәуір бөлігін ел ішінде терең өңдеп, одан қосылған құны жоғары өнім шығару.
Осы тұрғыдан алғанда, 19,9 млн тонна астық көлемі тек егін жинау науқанының нәтижесі емес, жаңа өңдеу кәсіпорындарының шикізат базасы болып отыр.
Ал 2029 жылға жоспарланған алты жобаның жүзеге асуы Қазақстанның астық экспортындағы орнын ғана емес, агроөнеркәсіп кешенінен түсетін табыстың құрылымын да өзгертуі мүмкін.
