Қазақстанда 9 789 ұлттық стандарт бар. 2026 жылғы 14 қазанда Астанада өткен Дүниежүзілік стандарттар күніне арналған дөңгелек үстелде өндіріс, жасанды интеллект, медицина және электр қуаттау станцияларына қатысты жаңа талаптар талқыланды. ҚР Сауда және интеграция министрлігі Техникалық реттеу және метрология комитетінің мәліметінше, стандарттау жүйесі отандық өндірісті қолдау мен Қазақстанның экспорттық мүмкіндіктерін кеңейтудің маңызды құралына айналып келеді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Кездесуде ұлттық стандарттау жүйесінің қазіргі нәтижелері таныстырылып, алдағы басымдықтар белгіленді. Негізгі назар жаңа технологияларға қойылатын талаптарды алдын ала әзірлеуге, кәсіпорындарды қолдауға және өнім сапасын арттыруға аударылды.
Қазақстанда 76 мыңнан астам нормативтік құжат бар
Бүгінде Нормативтік техникалық құжаттардың бірыңғай қорында 76 174 құжат жинақталған. Оның ішінде 9 789 ұлттық стандарт бар.
Ұлттық стандарттардың қолданылу деңгейі 74%-ды құрайды. Бұл көрсеткіш стандарттау жүйесінің ел экономикасындағы түрлі салаларды қамтып отырғанын көрсетеді.
Техникалық реттеу және метрология комитетінің төрағасы Жанна Есенбекованың айтуынша, стандарттау енді тек дайын өнімнің сапасын тексерумен шектелмейді. Ол жаңа технологияларды енгізу мен өндірісті дамытуға да бағытталып отыр.
«Бүгінде стандарттау тек дайын өнімге қойылатын талаптар жүйесі болудан қалуда. Ол технологиялық дамудың, өндірісті, инвестицияларды және жаңа нарықтарды қолдаудың құралына айналуда. Біз қалыптасқан тәжірибені бекітетін стандарттан, технологиялардың дамуына алдын ала жағдай жасайтын стандартқа көшіп жатырмыз», - деп баса айтты Жанна Есенбекова.
Жасанды интеллектке арналған жеті ұлттық стандарт бекітілді
Қазақстанда жасанды интеллект технологияларын қолдануға арналған нормативтік база қалыптасып келеді. 2025 жылы осы салада алғаш рет жеті ұлттық стандарт бекітілген.
Олар бірнеше негізгі бағытты қамтиды:
- Жасанды интеллект жүйелерінің архитектурасы.
- Деректермен жұмыс істеу қағидаттары.
- Технологиялық тәуекелдерді басқару.
- Ақпараттың құпиялылығын қамтамасыз ету.
Мұндай стандарттар жасанды интеллект жүйелерін әзірлеу және пайдалану кезінде ортақ техникалық тәсілдерді қалыптастыруға көмектеседі. Әсіресе деректер қауіпсіздігі мен тәуекелдерді басқару мәселелері технологияны өндірісте және қызмет көрсету саласында қолдану үшін маңызды.
Ғылыми зерттеулерге де жаңа стандарт қабылданды
2026 жылы «Ғылыми зерттеулер және өндіріске қою» стандарты қабылданды. Ол ғылыми әзірлемелерді бағалау мен зерттеу нәтижелерін өндірісте пайдалануға дайындау мәселелерін қамтиды.
Жаңа құжатта әзірлемелердің технологиялық дайындық деңгейін бағалау, ғылыми зерттеулерді цифрландыру және ғылыми деректермен жұмыс істеу қағидаттары қарастырылған.
Бұл бағыт ғылыми идеяны тәжірибелік қолдануға және одан әрі өндіріске енгізуге дейінгі кезеңдерді жүйелеуге арналған.
Электр қуаттау станциялары мен медицинада не өзгерді?
Стандарттау жұмыстары күнделікті өмірде қолданылатын технологиялар мен қызметтерді де қамтып отыр. Бірқатар бағыт бойынша жаңа стандарттар қабылданған.
Олардың қатарында:
- Бейнебақылау жүйелері.
- Салқындатылған және мұздатылған жүктерді температураны бақылай отырып жеткізу.
- Электрондық медициналық карталар мен жазбалар.
- Электр қуаттау станциялары.
Электр қуаттау станцияларына арналған стандарттар берілген электр энергиясының көлемін сенімді есепке алуға қажетті тексеру және метрологиялық қамтамасыз ету талаптарын белгілейді.
Ал температуралық режимді бақылай отырып жүк жеткізуге арналған стандарттар тасымалдау барысында өнімнің белгіленген сақтау жағдайларын қамтамасыз етуге бағытталған.
Мұнай-химия өндірісі мен Alatau City үшін қандай жоспар бар?
Стандарттау саласындағы басымдықтардың бірі – инвестициялық жобаларды өндіріс іске қосылғанға дейінгі кезеңнен бастап сүйемелдеу.
Кәсіпорындарға техникалық талаптарды анықтауға, қажетті стандарттарды таңдауға және сапаны қамтамасыз ететін инфрақұрылымды жоспарлауға көмек көрсетіледі.
Мәселен, мұнай-химия саласында көпқабатты полиэтилен үлдіріне арналған стандарт әзірленіп жатыр. Құжатта заманауи өндіріс технологияларының ерекшеліктері ескеріледі.
Сонымен қатар ҚазСтандарттың Alatau City жобасы үшін нормативтік базаны дайындауға қатысу мүмкіндігі талқылануда. Әзірге бұл бағыттағы жұмыс талқылау кезеңінде.
Жаңа стандарттар қазақстандық бизнеске не береді?
Стандарттау жүйесін дамыту отандық кәсіпорындарға өнім сапасына қойылатын талаптарды өндірісті жоспарлау кезінде ескеруге мүмкіндік береді. Бұл әсіресе жаңа технология енгізетін және сыртқы нарықтарға шығуды көздейтін компаниялар үшін маңызды.
Халықаралық талаптармен үйлесетін стандарттар өнімнің техникалық сәйкестігін бағалауды жеңілдетуі мүмкін. Алайда экспорт көлемінің нақты өсуі өнімнің бәсекеге қабілеттілігіне, нарыққа қолжетімділікке және басқа да экономикалық жағдайларға байланысты.
Астанадағы дөңгелек үстелде айтылған негізгі бағыт – стандарттарды технологиялар қалыптасқаннан кейін емес, оларды әзірлеу және өндіріске енгізу кезеңінде дайындау. Осы арқылы ұлттық стандарттау жүйесін инновацияларды қолдайтын құрал ретінде дамыту көзделіп отыр.
Бұған дейін біз Қазақстанда жасанды интеллект саласындағы алғашқы жеті ұлттық стандарттың бекітілгені туралы жазған едік. Ол құжаттар ЖИ жүйелерінің архитектурасын, деректермен жұмыс істеуді, тәуекелдерді басқаруды және құпиялылықты қорғауды қамтиды.
