Қазақстандағы май зауыттарына отандық шикізат жетіспейді. Кәсіпорындардың өңдеу қуаты елде өндірілетін шикізат көлемінен екі есе жоғары. Ал әлемде майлы дақылдар өндірісінің артуы экспорт нарығындағы бәсекені күшейте түспек, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Майлы дақылдарды қайта өңдеушілердің ұлттық қауымдастығы (НАПМК) хабарлап, саланың дамуына әсер ететін негізгі мәселелерді атады.
Әлемде майлы дақылдар өнімі 722 млн тоннаға жетуі мүмкін
АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігінің (USDA) қазан айындағы болжамына сәйкес, 2026/27 жылғы маусымда әлем бойынша майлы дақылдар өндірісі 722 млн тоннаға жетуі мүмкін. Бұл өткен маусыммен салыстырғанда шамамен 3 пайызға көп.
Дегенмен USDA қыркүйектегі болжамын 1,26 млн тоннаға төмендетті.
Әлемдік нарықта өндіріс көлемінің ұлғаюы шикізат ұсынысын арттырады. Бұл өңдеуші кәсіпорындарға шикізат сатып алу мүмкіндігін кеңейткенімен, өсімдік майын өндірушілер арасындағы бәсекені де күшейтеді.
Қазақстан үшін бұл жағдайдың маңызы ерекше. Еліміз майлы дақылдарды өңдеу мен дайын өнім экспортын дамытуға мүдделі болғанымен, отандық шикізат өндірісі зауыттардың мүмкіндігіне әлі де ілесе алмай отыр.
Қазақстандағы май зауыттарының қуаты шикізат көлемінен екі есе жоғары
Күнбағыс егілетін алқаптар кеңейіп жатқанымен, шикізат тапшылығы саланың дамуын тежейтін негізгі мәселелердің бірі болып отыр.
Ұлттық қауымдастықтың мәліметінше, отандық май зауыттарының өңдеу қуаты елде өндірілетін шикізат көлемінен екі есе артық.
Яғни кәсіпорындар қазіргіден әлдеқайда көп өнім шығаруға қауқарлы. Бірақ ол үшін Қазақстанда майлы дақылдар өндірісін ұлғайту қажет.
Бұл мәселе тек зауыттарға ғана қатысты емес. Күнбағыс өнімінің көлемі кәсіпорындардың қаншалықты толық жұмыс істейтінін айқындайды. Ал өңдеу тиімділігі қазақстандық өсімдік майының сыртқы нарықтағы бәсекеге қабілеттілігіне әсер етеді.
Фермерлерді қолдауға 43 млрд теңгеден астам қаржы бөлінді
Май өңдеуші кәсіпорындар шаруалардан дайын өнім сатып алумен ғана шектелмейді. Олар ауыл шаруашылығы өндірушілерін тікелей қаржыландырып, егіс науқанына дайындалуына көмектеседі.
Тек 2025 жылдың өзінде осы мақсаттарға 43 млрд теңгеден астам қаражат бағытталған.
Бұл қаржы егіс жұмыстарын жүргізуге, тұқым, тыңайтқыш және өсімдіктерді қорғау құралдарын сатып алуға жұмсалды.
Мұндай ынтымақтастық фермерлер мен өңдеушілердің мүддесін тоғыстырады. Шаруалар егін өсіруге қажетті қаржыға қол жеткізсе, зауыттар отандық шикізат өндірісінің артуына мүдделі.
Майлы дақылдарды қайта өңдеушілер ұлттық қауымдастығының басқарма төрағасы Ядыкар Ибрагимовтың айтуынша, зауыттардың шикізатқа сұранысы қазірдің өзінде ұсыныстан едәуір жоғары.
«Майлы дақылдар өндірісін кеңейтудің басты ынталандырушы күші — отандық май зауыттары тарапынан тұрақты сұраныс. Қазір бұл сұраныс шикізат ұсынысынан айтарлықтай жоғары. Соның нәтижесінде майлы дақылдарды өсіруден бастап дайын өнім өндіру мен оны экспорттауға дейінгі біртұтас өндірістік тізбек қалыптасып келеді», — деді Ядыкар Ибрагимов.
Экспортты арттыру үшін мол өнімнің өзі жеткіліксіз
Қауымдастық өкілдерінің пікірінше, Қазақстанның халықаралық нарықтағы орнын нығайтуы бірнеше мәселеге байланысты.
Біріншісі — отандық шикізат өндірісін арттыру. Қазақстандық шаруалар майлы дақылдарды неғұрлым көп өсірсе, қолданыстағы өңдеу кәсіпорындарының қуатын толық пайдалану мүмкіндігі соғұрлым кеңейеді.
Екіншісі — терең өңдеуді дамыту. Қосылған құны жоғары өнім шығару елімізге шикізатпен қатар дайын өнім экспортын да ұлғайтуға мүмкіндік береді.
Үшіншісі — тиімді логистика. Өндіріс көлемі жеткілікті болған күннің өзінде тасымал шығындары мен жеткізу жолдарының тиімділігі қазақстандық майдың шетел нарығындағы бәсекеге қабілеттілігіне тікелей әсер етеді.
Бұған дейін Қазақстанның өсімдік майы экспортын арттыру және майды тазарту қуаттарын кеңейту жоспары туралы да жазған едік. Алайда экспорттық әлеуетті толық пайдалану үшін зауыттарды жеткілікті көлемде шикізатпен қамтамасыз ету қажет.
Әлемдік майлы дақылдар өндірісі 722 млн тоннаға жетуі мүмкін деген болжам жағдайында Қазақстан алдында нақты міндеттер тұр: күнбағыс өндірісін ұлғайту, өңдеу қуаттарын тиімді пайдалану және сыртқы нарыққа өнім жеткізу шығындарын оңтайландыру.
Әзірге отандық май зауыттарының өндірістік мүмкіндігі Қазақстанда өсірілетін шикізат көлемінен екі есе жоғары. Бұл көрсеткіш саланың пайдаланылмай жатқан әлеуетін де, шешімін күткен басты мәселесін де аңғартады.
