Қазақстанда заманауи қойма салу бұрынғыдан әлдеқайда қымбатқа түсіп отыр. Соңғы бес жылда А класты құрғақ қойма құрылысының өзіндік құны шамамен 60%-ға өсіп, бір шаршы метріне 728 АҚШ долларына жетті. Бұл деректерді IBC Global сарапшылары 15 қазанда Алматыда өткен Central Asia Warehouse Summit 2026 халықаралық саммитінде жариялады. Мамандар құрылыс материалдарының бағасын ғана емес, жобалаудағы қателіктерді, инженерлік жүйелерге жұмсалатын шығындарды және қойманы ұзақ мерзім пайдаланудың экономикалық тиімділігін де талқылады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Қазір қойма нарығындағы басты мәселе ғимаратты қанша ақшаға салуға болатынымен шектелмейді. Инвесторлар үшін нысанның өзіндік құны, энергия тұтынуы, логистикалық процестерге сәйкестігі және болашақта оны жаңғырту мүмкіндігі бірдей маңызды.
Әсіресе тоңазытқыш және мұздатқыш қоймалар сегментінде жағдай күрделі. Мұндай нысандардың құрылысы әлдеқайда қымбат болғанымен, Қазақстанның бірқатар өңірінде оларға деген қажеттілік әлі толық өтелмеген.
Бес жылда 460 доллардан 728 долларға дейін қымбаттады
IBC Global бағалауынша, 2026 жылғы қазанда ауданы кемінде 20 мың шаршы метр болатын А класты құрғақ қойма құрылысының өзіндік құны ҚҚС-сыз бір шаршы метріне 728 долларды құрады.
2025 жылы бұл көрсеткіш 676–690 доллар аралығында болса, 2021 жылы шамамен 460 доллар болған.
Демек, бес жыл ішінде бір шаршы метрдің құны 268 долларға немесе шамамен 58,3%-ға өскен.
Бұл өсім ірі жобалардың жалпы бюджетіне айтарлықтай әсер етеді.
Мәселен, көрсетілген орташа бағаларды негізге алғанда, ауданы 20 мың шаршы метр болатын құрғақ қойманың құрылыс құны 2021 жылы шамамен 9,2 млн долларды құраған болар еді.
Ал 2026 жылғы деңгеймен есептегенде дәл сондай көлемдегі нысанның құны 14,56 млн долларға жетеді.
Екі кезең арасындағы айырмашылық – 5,36 млн доллар. Бұл нақты бір жобаның сметасы емес, сарапшылар ұсынған шаршы метр құны бойынша жасалған салыстырмалы есеп.
Мұндай өсім девелоперлерге қаржыландыру көлемін ұлғайтуды, инвестицияның қайтарым мерзімін қайта есептеуді және болашақ жалға алушылардың төлем қабілетін мұқият бағалауды талап етеді.
Қойма құрылысының ең қымбат бөлігі қандай?
IBC Global сарапшылары қойма салуға жұмсалатын шығындардың құрылымын да ұсынды.
Құрылыс құнының шамамен 62%-ы материалдарға, қалған 38%-ы құрылыс-монтаж жұмыстарына тиесілі.
Ең ірі шығын бабы – инженерлік инфрақұрылым.
Ішкі және алаң ішіндегі инженерлік желілерді қоса есептегенде, олардың үлесі жалпы құрылыс бюджетінің шамамен 35%-ын құрайды.
Көтергіш конструкцияларға шығындардың 14,7%-ы, ал аумақты абаттандыруға 12,1%-ы жұмсалады.
Бұл заманауи қойманың жай ғана қабырғасы мен шатыры бар ғимарат емес екенін көрсетеді.
Мұндай нысандарда электрмен жабдықтау, желдету, жылыту, өрт қауіпсіздігі, жарықтандыру, сумен жабдықтау және басқа да инженерлік жүйелердің сенімді жұмысы қамтамасыз етілуі тиіс.
Олардың күрделілігі қойманың мақсатына, сақталатын тауарлардың ерекшелігіне және логистикалық операциялардың қарқындылығына байланысты.
Сондықтан ауданы бірдей екі қойманың құрылыс бюджеті мен пайдалану шығындары айтарлықтай ерекшеленуі мүмкін.
Мұздатқыш қойма салу құны 1170 долларға жетті
Температуралық режимді тұрақты сақтау қажет қоймалар әлдеқайда қымбатқа түседі.
IBC Global есептеуінше, тоңазытқыш қойманың өзіндік құны бір шаршы метріне 980 долларды, мультитемпературалы қойманікі 1020 долларды, ал мұздатқыш қойманікі 1170 долларды құрайды.
Бұл құрғақ қойма құрылысының құнынан шамамен 35–61%-ға жоғары.
Айырмашылықтың негізгі себебі – арнайы инженерлік және технологиялық жабдықтардың қажеттілігі.
Температуралық режим сақталатын нысандарға тоңазытқыш қондырғылар, күшейтілген жылу оқшаулағыш материалдар және температураны үздіксіз бақылау жүйелері қажет.
Ал мұздатқыш аймақтарда еденді жылыту жүйесі де қарастырылады. Ол топырақтың қатуына және ғимарат конструкцияларының зақымдануына жол бермеуге көмектеседі.
Мұндай қоймалардың құрылысы қымбат болуымен қатар, оларды пайдалануға да тұрақты шығын жұмсалады.
Электр энергиясын тұтыну, жабдықтарға техникалық қызмет көрсету және температураны қажетті деңгейде ұстап тұру нысанның жалпы экономикалық тиімділігіне әсер етеді.
Астана мен Шымкентте тоңазытқыш қоймалар жетіспейді
Мамандандырылған қоймалардың қымбаттығына қарамастан, Қазақстанда мұндай инфрақұрылымға сұраныс толық қамтамасыз етілмеген.
IBC Global болжамынша, 2028 жылға дейін Астанада арнайы температуралық режимі бар қойма алаңдарының тапшылығы 50 мың шаршы метрден асады.
Шымкентте де тапшылық 60 мың шаршы метрден жоғары болады деп бағаланған.
Бұл мәселе әсіресе азық-түлік өнімдерін, мұздатылған тауарларды, дәрілік заттарды және температураға сезімтал басқа да өнімдерді сақтау үшін маңызды.
Мұндай қоймалар жеткіліксіз болған жағдайда компаниялардың тауар қорларын тиімді басқару, өнім сапасын сақтау және жеткізу тізбегін кеңейту мүмкіндіктері шектелуі ықтимал.
Сонымен бірге мамандандырылған нысандарға инвестиция салу туралы шешім қабылдау оңай емес.
Девелоперлер құрылыс құнын ғана емес, болашақ жалға алушылардың сұранысын, жабдықтардың энергия тұтынуын және жобаның өзін-өзі ақтау мерзімін де есептеуі керек.
Жобалаудағы бір қателік миллиондаған шығынға әкелуі мүмкін
CAWS 2026 аясындағы «Қойма анатомиясы. Экономика, технологиялар, кадрлар» сессиясында құрылыстың бастапқы кезеңіндегі шешімдерге ерекше назар аударылды.
Standart жобалау бюросы жобалау барысында жіберілетін қателіктердің нақты мысалдарын келтірді.
Мамандардың айтуынша, техникалық тапсырманың толық болмауы, инженерлік зерттеулер сапасының төмендігі және жобаның әртүрлі бөлімдерінің өзара үйлеспеуі құрылыс кезінде қосымша жұмыстарға әкелуі мүмкін.
Кейбір қателіктер ғимарат пайдалануға берілер кезде ғана анықталады. Мұндай жағдайда оларды түзету әлдеқайда күрделі әрі қымбатқа түседі.
Ауа өткізгіштер сыймаған, есіктер қайта жасалған
Саммитте талқыланған мысалдардың бірі желдету жүйесіне қатысты болды.
Желдету жобасы ғимараттың конструктивтік бөлімінен бұрын әзірленген. Кейін құрылыс шешімдері нақтыланғанымен, инженерлік жоба қайта тексерілмеген.
Нәтижесінде ауа өткізгіштер шатыр фермаларының арасына сыймай қалған.
Тағы бір жағдайда эвакуациялық есіктерге тапсырыс беру кезінде олардың ашылу бұрышы ескерілмеген.
Соның салдарынан нақты өту жолының ені жобада белгіленген көрсеткіштен аз болып шыққан. Дайын есіктер партиясын қайта жасауға тура келген.
Мұндай жағдайлар бастапқыда ұсақ техникалық сәйкессіздік болып көрінгенімен, құрылыс мерзіміне, жабдықтарды жеткізуге және жалпы бюджетке әсер етуі мүмкін.
Standart жобалау бюросының бас директоры Александр Бутримов жобалаудың қаржылық маңызын былай түсіндірді.
«Қойма – қаржы құралы. Нысанның конструкцияларын салу құнын ғана емес, оны иеленудің жиынтық құнын, яғни, пайдаланылатын бүкіл циклі кезіндегі шығындарын да есептеу қажет. Жобалау – қателікті салдарсыз түзетуге болатын жалғыз кезең. Құрылыс кезінде оны перфоратормен түзетеді, ал ғимарат пайдалануға берілгеннен кейін сот арқылы шешуге тура келеді», – деп түсіндірді Standart жобалау бюросының бас директоры Александр Бутримов.
Бұл мысалдар жобалауға жұмсалатын шығынды қысқарту әрдайым тиімді шешім бола бермейтінін көрсетеді.
Керісінше, сапалы техникалық тапсырма мен жобаның барлық бөлімдерін алдын ала үйлестіру құрылыс барысында туындайтын қосымша шығындардың алдын алуға көмектеседі.
Энергия үнемдейтін панельдер шығынды 20–40%-ға азайта ала ма?
Қойманың экономикалық тиімділігіне әсер ететін тағы бір фактор – құрылыс материалдарын дұрыс таңдау.
«Техностиль» компаниялар тобы әртүрлі жылу оқшаулағыш материалдары қолданылатын сэндвич-панельдердің сипаттамаларын салыстырды.
Компания деректеріне сәйкес, қалыңдығы 100 миллиметр болатын пенополиизоцианурат негізіндегі PIR-панельдердің жылу-техникалық қасиеттері қалыңдығы 150 миллиметр минералды мақталы панельдермен шамалас.
Бірдей қалыңдықта PIR-панельдердің салмағы аздау, бұл монтаж жұмыстарын жеңілдетуі мүмкін.
Энергия тиімділігі жоғары қабырға және шатыр материалдары қыс мезгілінде жылуды сақтауға, ал жазда ғимараттың шамадан тыс қызуын шектеуге көмектеседі.
«Техностиль» ұсынған мәлімет бойынша, мұндай шешімдер стандартты конструкциялармен салыстырғанда жылу жоғалтуды немесе ғимараттың қызуын 20–40%-ға азайтуға мүмкіндік береді.
Ірі қойма кешендері үшін бұл жыл сайын ондаған миллион теңге үнемдеуге жол ашуы мүмкін.
Дегенмен нақты экономикалық нәтиже ғимараттың ауданына, климаттық жағдайға, температуралық режимге, энергия тарифтеріне және пайдаланылған материалдардың сипаттамаларына байланысты.
Сондықтан құрылыс материалдарын таңдағанда олардың бастапқы бағасымен қатар, ұзақ мерзімдегі пайдалану тиімділігін де есептеу қажет.
Қойма салмай тұрып, тауар қозғалысын есептеу керек
Заманауи қойманың тиімділігі оның ішіндегі логистикалық процестердің қалай ұйымдастырылғанына тікелей байланысты.
Платформалар, мезониндер және стеллаж жүйелерін өндіруші AVETO компаниясы қойманы жобалау кезінде ескерілуі тиіс маңызды талаптарды таныстырды.
Олардың қатарында жүктерді қабылдау және өңдеу алаңдары, техника жүретін жолдардың ені, еденге түсетін жүктеме, сақтау жүйелерінің орналасуы және болашақта автоматтандыру мүмкіндіктері бар.
Мамандар қойма жобасын ғимараттың сыртқы пішінінен емес, болашақтағы жұмыс процестерін талдаудан бастауды ұсынады.
Алдымен жүк ағымының көлемі, тауарлардың ерекшелігі, қабылдау мен жөнелту операциялары, сақтау мерзімдері және бизнестің өсу жоспарлары анықталуы тиіс.
Одан кейін ғимараттың параметрлері тексеріліп, жоспарлау мен инженерлік жүйелерге қойылатын талаптар қалыптастырылады.
Жабдықтарды сатып алу туралы шешім осы жұмыстар аяқталғаннан кейін қабылданады.
Мұндай тәсіл қойманы кезең-кезеңімен жабдықтауға және болашақта технологиялық жаңғыртуға мүмкіндік береді.
Құрылыстан үнемдеу пайдалану кезінде шығынға айналуы мүмкін
Қойма құрылысының бастапқы құнын азайту әрқашан тиімді нәтиже бермейді.
Егер ғимараттың жоспарлануы нақты логистикалық операцияларға сәйкес келмесе, компания тауарды өңдеуге көбірек уақыт пен ресурс жұмсауы мүмкін.
Мысалы, стеллаждардың қолайсыз орналасуы жүктерді тасымалдау қашықтығын арттырады. Ал техника жүретін жолдардың жеткіліксіз ені операциялардың жылдамдығын төмендетуі ықтимал.
Еденнің көтергіш қабілеті немесе инженерлік жүйелердің мүмкіндігі алдын ала дұрыс есептелмесе, болашақта автоматтандырылған жабдықтарды орнату да қиындайды.
Нәтижесінде құрылыс кезінде үнемделген қаражат қойманы пайдалану барысында қосымша шығын түрінде қайта пайда болуы мүмкін.
Сондықтан инвесторлар мен жалға алушылар үшін қойманың толық өмірлік цикліне жұмсалатын қаражатты есептеу маңызды.
Hoff: әрбір артық қозғалыс тауардың бүліну қаупін арттырады
Қойма тиімділігінің практикалық жағын Hoff компаниясының өкілдері түсіндірді.
Жиһаз логистикасында тауардың өлшемі, салмағы және бүліну қаупі ерекше мәнге ие. Сондықтан қойма ішіндегі әрбір операция мұқият жоспарлануы қажет.
Hoff компаниясының көлік және тауар қозғалысы департаментінің директоры Артем Шевченко қоймаға қойылатын талаптарды нақты жұмыс процестеріне сәйкестендірудің маңызын атап өтті.
«Біз үшін қойманың тиімділігі тауардың қабылдаудан жөнелтуге дейінгі жолда қаншалықты жылдам әрі бүлінбей өтуімен анықталады. Жиһаз логистикасында әр артық қозғалту тауардың бүліну қаупін арттырады. Сондықтан алдымен қойманың қалай жұмыс істейтінін және қандай операцияларды автоматтандыруды жоспарлап отырғанымызды анықтап, ғимаратқа қойылатын талаптарды осы мақсаттарға сай қалыптастыру қажет. Әйтпесе, құрылыс кезіндегі үнем пайдалану барысында тұрақты қосымша шығындарға әкелуі мүмкін», – деп атап өтті Hoff компаниясы көлік және тауар қозғалысы департаментінің директоры Артем Шевченко.
Бұл қағида жиһаз қоймаларымен ғана шектелмейді.
Электрондық сауда, азық-түлік дистрибуциясы және өнеркәсіптік логистика салаларында да тауар қозғалысын дұрыс ұйымдастыру қойманың жалпы тиімділігіне әсер етеді.
Жылдам өңдеу, қауіпсіз сақтау, жабдықтардың сенімділігі және операцияларды автоматтандыру мүмкіндігі бизнес үшін негізгі бәсекелік артықшылықтардың біріне айналып келеді.
Қойма құрылысының қымбаттауы инвесторларға қалай әсер етеді?
Құрылыс құнының өсуі қойма жылжымайтын мүлкі нарығындағы инвестициялық шешімдерді күрделендіреді.
Бір жағынан, Қазақстанда сапалы логистикалық инфрақұрылымды дамыту қажеттілігі сақталып отыр. Әсіресе температуралық режимі бар қоймаларға сұраныс жоғары.
Екінші жағынан, жаңа нысандарға жұмсалатын бастапқы капитал көлемі артып, жобалардың қаржылық тұрақтылығына қойылатын талап күшейіп келеді.
Инвесторлар үшін қойманың орналасқан жері, жалға алушылардың сенімділігі, инженерлік жабдықталуы және болашақ пайдалану шығындары бұрынғыдан маңызды бола түсті.
Құрылыс бюджетінің ұлғаюы жобаның өзін-өзі ақтау мерзіміне де ықпал етуі мүмкін.
Сондықтан девелоперлер жаңа қойма салу туралы шешім қабылдамас бұрын сұранысты, ықтимал жалдау кірісін және операциялық шығындарды жан-жақты бағалауға мәжбүр.
Қазақстанның қойма нарығын енді не күтіп тұр?
CAWS 2026 саммитінде жарияланған деректер Қазақстандағы қойма инфрақұрылымының дамуы жаңа экономикалық талаптарға бейімделіп жатқанын көрсетеді.
А класты құрғақ қойма салу құны бес жылда шамамен 60%-ға өсті. Ал температуралық режимі бар мамандандырылған нысандардың құны бір шаршы метрге 1170 долларға дейін жетті.
Сонымен бірге Астана мен Шымкентте арнайы қойма алаңдарының тапшылығы сақталуда.
Мұндай жағдайда жаңа жобалардың табысы тек құрылыс көлеміне емес, инженерлік шешімдердің сапасына, энергия тиімділігіне, қойма ішіндегі процестерді ұйымдастыруға және болашақ жалға алушылардың нақты қажеттіліктеріне байланысты болады.
Сала қатысушылары үшін басты міндет – ғимаратты мүмкіндігінше арзан салу емес, оның ұзақ мерзім бойы тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз ету.
Бұған дейін Қазақстанда қоймаларды автоматтандыру, бос алаңдардың көбеюі және логистикалық шығындарды қысқарту мәселелері туралы жазған едік. Жаңа зерттеу құрылыс құны қымбаттаған сайын жобалау сапасы мен пайдалану тиімділігінің маңызы арта түсетінін көрсетеді.
