Қазақстанда құны шамамен 1,8 миллиард доллар болатын жаңа мыс балқыту зауытының құрылысы басталды. 2026 жылғы 20 қазанда Президент Қасым-Жомарт Тоқаев телекөпір арқылы Абай облысындағы Ақтоғай мыс балқыту зауытының құрылысын бастауға рұқсат берді. Ақорданың ресми хабарламасына сәйкес, кәсіпорын жылына 300 мың тонна катодты мыс өндіруге есептелген, жоба аясында мыңнан астам жұмыс орны ашылады, ал алғашқы дайын өнімді 2030 жылы алу жоспарланып отыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жобаның басты ерекшелігі – Қазақстанда өндірілген мыс концентратын ел ішінде өңдеп, одан дайын металл шығару. Бұл шикізатты өндіруден бастап жоғары қосылған құны бар өнім алуға дейінгі өндірістік тізбекті толықтыруға мүмкіндік береді.
Мемлекет басшысының айтуынша, жаңа зауыт іске қосылғаннан кейін Қазақстан жоғары сапалы тазартылған мыс өндіретін әлемдегі жетекші он елдің қатарына кіре алады.
Ақтоғайда қандай зауыт салынады?
Жаңа металлургиялық кәсіпорын Абай облысындағы Ақтоғай кен орнында салынады.
Жобаны KAZ Minerals тобы жүзеге асырады. Қытайлық NFC компаниясы инженерлік серіктес ретінде қатысады.
Кешеннің өндірістік қуаты жылына 300 мың тонна катодты мыс шығаруға есептелген. Бұл – кәсіпорын толық қуатына шыққаннан кейін қол жеткізу көзделген көрсеткіш.
Зауытта тек мыс қана емес, алтын, күміс, күкірт қышқылы және басқа да ілеспе өнімдер өндіру жоспарланған.
Кәсіпорын өзінің шикізат базасына сүйенеді. Ақтоғай кен орнында алынған мыс концентраты жаңа металлургиялық кешенде өңделіп, дайын өнімге айналады.
Осылайша, жоба қолданыстағы тау-кен өндірісін терең өңдеу қуаттарымен толықтырады.
Бұл Қазақстан үшін маңызды, өйткені пайдалы қазбаларды өндіру көлемі жоғары болғанымен, шикізатты ел ішінде барынша терең өңдеу экономикалық саясаттың негізгі міндеттерінің бірі болып отыр.
Тоқаев жаңа зауыттың ел экономикасы үшін маңызын түсіндірді
Салтанатты рәсімде Қасым-Жомарт Тоқаев тау-кен металлургиясының стратегиялық маңызына тоқталды.
Президент бұл бағыттағы міндеттерді былтырғы халыққа Жолдауында да көтергенін еске салды.
Мемлекет басшысы жаңа зауыт құрылысын елдің өнеркәсіптік әлеуетін арттыруға бағытталған жұмыстың нақты нәтижесі деп бағалады.
«Жалпы, тау-кен металлургиясы мемлекетіміз үшін стратегиялық маңызы зор сала екені белгілі. Мен былтыр халыққа Жолдауымда осы мәселеге арнайы тоқталдым, нақты міндеттерді айқындадым. Сондықтан жаңа зауыттың құрылысын осы бағытта істеліп жатқан белсенді жұмыстың нәтижесі деп айтуға болады. Баршаңызға мәлім, бүгінде Қазақстан дамудың даңғыл жолына түсіп, тарихи өрлеу дәуіріне сеніммен қадам басты. Біз біртұтас әрі жасампаз жұрт болып аса ауқымды реформаларды табысты жүзеге асырып жатырмыз. Ең бастысы, жарқын болашағымызға бағдар болатын Конституциямызды қабылдадық. Конституцияда ұлтымыздың мызғымас құндылықтары мен қағидаттары толық көрініс тапты. Азаматтардың әл-ауқатын арттыру стратегиялық міндет ретінде айқындалды. Осындай өндірістік жобалар, ең алдымен, еліміздің игілігін арттыруды көздейді, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.»
Бұл мәлімдемеде өндірістік жобалардың экономикалық өсіммен қатар халықтың әл-ауқатына да ықпал етуі қажеттігі атап өтілді.
Ірі өнеркәсіптік кәсіпорындардың тиімділігі өндірілген өнім көлемімен ғана өлшенбейді. Жаңа жұмыс орындарының ашылуы, отандық жеткізушілердің қатысуы, салық түсімдері және технологиялық құзыреттердің дамуы да маңызды.
Қазақстанда жыл сайын 160 миллион тонна кен өндіріледі
Президент Қазақстанның минералдық-шикізат әлеуетіне қатысты бірнеше маңызды көрсеткішті жариялады.
Мемлекет басшысының мәліметінше, елімізде 9,5 мыңнан астам пайдалы қазба кен орны бар.
Жыл сайын шамамен 160 миллион тонна кен өндіріледі. Мыс концентратының өндірісі 3,5 миллион тоннаға жуықтайды.
Бұл деректер Қазақстандағы тау-кен өнеркәсібінің ауқымын көрсетеді.
Алайда кен өндіру мен дайын металл шығару – өндірістік тізбектің әртүрлі кезеңдері.
Кен байыту барысында мыс концентраты алынады. Одан әрі металлургиялық өңдеу жүргізіліп, тазартылған металл өндіріледі.
Өңдеу тереңдеген сайын өндірісте қосымша технологиялық операциялар пайда болады. Олар инженерлік қызметтерге, жабдықтарға, энергетикалық инфрақұрылымға және білікті мамандарға сұраныс қалыптастырады.
Ақтоғайдағы жаңа кәсіпорын осы өндірістік тізбекті Қазақстан аумағында кеңейтуге бағытталған.
Қазақстан мыс өндіруден әлемдік ондыққа кіре ала ма?
Қасым-Жомарт Тоқаев жаңа кәсіпорын іске қосылғаннан кейін Қазақстанның халықаралық металлургия нарығындағы орны нығаятынын айтты.
Президенттің мәлімдеуінше, зауыттың жобалық қуаты ішкі нарықтың сұранысын толық қамтамасыз етуге жеткілікті болады.
«Жалпы, еліміздегі өңдеу өнеркәсібінің даму қарқыны жақсы деп айтуға болады. Былтыр өңдеу саласындағы жалпы өнім көлемі 60 миллиард долларға жетті. Соңғы үш жылда еліміздің барлық аймағында 540 индустриялық жоба іске қосылды. Соның арқасында 50 мың тұрақты жұмыс орны пайда болды. Бүгін де бәріміз тағы бір өндірістің басталуына куә болып отырмыз. Бұл – ел экономикасына серпін беретін маңызды оқиға. Жаңа кәсіпорын жылына 300 мың катодты мыс шығарады. Бұл ішкі нарықтың сұранысын толық қамтамасыз етуге жетеді. Осы зауыт іске қосылған соң Қазақстан жоғары сапалы тазартылған мыс өндіретін жетекші елдердің ондығына кіре алады. Бұдан бөлек, аталған кәсіпорында алтын және күкірт қышқылы өндірілмек. Бір сөзбен, бұл ауқымды жоба отандық металлургия саласының дамуына қомақты үлес қосатыны сөзсіз, – деді Мемлекет басшысы.»
Мұнда екі маңызды жайт бар.
Біріншіден, жылына 300 мың тонна – зауыттың жоспарланған өндірістік қуаты. Кәсіпорынның алғашқы іске қосылған күнінен бастап дәл осындай көлемде өнім шығаратыны айтылып отырған жоқ.
Екіншіден, әлемдік жетекші ондыққа кіру туралы мәлімдеме зауыттың болашақтағы іске қосылуымен байланысты.
Нақты нәтижелер кәсіпорынның белгіленген мерзімде пайдалануға берілуіне, өндірістік қуатты игеруіне және әлемдік нарықтағы көрсеткіштердің өзгеруіне тәуелді болады.
Алғашқы катодты мыс 2030 жылы шығарылады
Ақорданың мәліметінше, жаңа кәсіпорында алғашқы мыс катодын 2030 жылы алу жоспарланған.
Бұл мерзім жобаның маңызды өндірістік межесі саналады.
Оған дейін құрылыс жұмыстарын жүргізу, технологиялық жабдықтарды орнату, инженерлік жүйелерді дайындау және өндірістік желілерді іске қосуға әзірлеу қажет.
Мыс балқыту кешені күрделі технологиялық нысан болғандықтан, өндірістің тұрақтылығы көптеген жүйенің өзара үйлесімді жұмысына байланысты.
Олардың қатарында шикізатты қабылдау және өңдеу, металлургиялық процестерді басқару, энергиямен жабдықтау, өндірістік қауіпсіздік, газдарды тазарту және дайын өнімді шығару жүйелері бар.
Зауыттың болашақтағы экономикалық тиімділігі де осы жүйелердің сенімділігіне тәуелді болады.
Сондықтан құрылыс мерзімін сақтау ғана емес, технологиялық шешімдердің сапасы мен ұзақ мерзімді пайдалану мүмкіндіктері де ерекше мәнге ие.
Абай облысында мыңнан астам жаңа жұмыс орны ашылады
Жоба аясында 1 мыңнан астам жаңа жұмыс орнын құру көзделген.
Бұл Абай облысының еңбек нарығы үшін маңызды мүмкіндік.
Жаңа кәсіпорынға металлургтер, инженерлер, энергетиктер, автоматтандыру мамандары, жабдықтарды жөндеу және қызмет көрсету қызметкерлері, өндірістік қауіпсіздік саласының мамандары қажет болуы мүмкін.
Мұндай өндірісте қызметкерлердің біліктілігі технологиялық процестердің тұрақтылығы мен қауіпсіздігіне тікелей әсер етеді.
Сондықтан кадр даярлау мәселесі зауыт құрылысының өзімен қатар қарастырылуы тиіс.
Кәсіпорынның іске қосылуы өңірдегі қызмет көрсету және өндірістік кооперация салаларына да қосымша сұраныс қалыптастыруы ықтимал.
Алайда жергілікті бизнес үшін нақты экономикалық мүмкіндік қандай болатыны болашақ сатып алу саясатына және мердігерлік жұмыстардың құрылымына байланысты.
Тоқаев жұмысшылардың әлеуметтік құқықтарын қорғауды тапсырды
Президент кәсіпорын акционерлерінің алдында өндірістік көрсеткіштермен қатар әлеуметтік жауапкершілікке қатысты да маңызды міндеттер тұрғанын айтты.
Мемлекет басшысы еңбек ұжымдарымен тұрақты байланыс орнатудың қажеттігін атап өтті.
«Әсіресе, жұмысшылардың заңды әлеуметтік қажеттіліктерін қамтамасыз ету қажет. «Халық үніне құлақ асатын мемлекеттің» басты мәні де – осы. Үкімет, жергілікті билік өкілдері еңбек ұжымдарымен тығыз байланыс орнатып, белсенді жұмыс істеуі керек. Бұл жұмыс «Заң мен тәртіп» тұжырымдамасына сәйкес жүргізілуге тиіс, – деді Мемлекет басшысы.»
Бұл тапсырма жаңа өндірістің әлеуметтік маңызына назар аударады.
Ірі өнеркәсіптік нысандарда еңбек жағдайы, қауіпсіздік талаптары, әлеуметтік кепілдіктер және қызметкерлермен тиімді байланыс орнату мәселелері ерекше өзекті.
Жұмыс беруші мен еңбек ұжымы арасындағы тұрақты диалог өндірістік тәуекелдерді төмендетуге және қызметкерлердің заңды мүдделерін қорғауға ықпал ете алады.
Президент бұл бағыттағы жұмысқа Үкімет пен жергілікті атқарушы органдардың да қатысуы қажеттігін жеткізді.
Жаңа зауытта жасанды интеллект қолданылуы мүмкін
Мемлекет басшысы өнеркәсіп саласына цифрлық технологиялар мен жасанды интеллектіні кеңінен енгізу мәселесін де көтерді.
Президент заманауи технологиялар өндірістің өнімділігін арттырып қана қоймай, еңбек қауіпсіздігін күшейтуге және апаттардың алдын алуға көмектесетінін айтты.
«Озық шешімдер кәсіпорынның өнімділігін арттырып, еңбек қауіпсіздігін күшейтуге, апаттардың алдын алуға мүмкіндік береді. Жақында өткен AI & Digital Bridge форумында мен Үкіметтің алдына нақты міндет қойдым. Зауыт салу барысында осы мәселені ескерген жөн. Ең алдымен құрылыс жұмысын сапалы жүргізіп, уақтылы аяқтау қажет. Осы бірегей жобаны жүзеге асыруға белсене атсалысып жатқан барша азаматқа, қытайлық серіктестерімізге шынайы ризашылығымды білдіремін. Ақтоғай мыс өңдеу кешені Қазақстанның өнеркәсіптегі әлеуетін арттыра түсуге зор үлес қосады деп сенемін, – деп түйіндеді сөзін Президент.»
Металлургияда цифрлық технологияларды қолданудың бірнеше ықтимал бағыты бар.
Олар технологиялық параметрлерді үздіксіз бақылау, жабдықтардың техникалық жағдайын талдау, энергия тұтынуды басқару, өндірістік процестерді оңтайландыру және қауіпті жағдайларды ерте анықтау міндеттерін қамтуы мүмкін.
Мұндай жүйелер өндірістің тұрақтылығын арттыруға және жабдықтардың жоспардан тыс тоқтау қаупін азайтуға көмектеседі.
Дегенмен Ақтоғай зауытында нақты қандай жасанды интеллект жүйелері пайдаланылатыны ресми хабарламада көрсетілмеген.
Әзірге Мемлекет басшысы цифрлық шешімдерді жобаны іске асыру барысында ескеру қажеттігін тапсырды.
KAZ Minerals пен Қытайдың NFC компаниясы бірлесіп жұмыс істейді
Жобаның негізгі инвесторы және іске асырушысы – KAZ Minerals тобы.
Инженерлік серіктес ретінде Қытайдың NFC компаниясы қатысады.
Телекөпір барысында Абай облысының әкімі Берік Уәли, KAZ Minerals тобы директорлар кеңесінің төрағасы Олег Новачук және China Nonferrous Metal Mining Group директорлар кеңесінің төрағасы Вэнь Ган сөз сөйледі.
Мұндай ауқымды өндірісті салу күрделі инженерлік шешімдерді, технологиялық жабдықтарды және өндірістік инфрақұрылымды үйлестіруді талап етеді.
Халықаралық серіктестік осы міндеттерді орындауға қажетті тәжірибе мен техникалық мүмкіндіктерді біріктіруге бағытталған.
Қазақстан үшін жобаның маңызды нәтижелерінің бірі отандық мамандардың жаңа өндірістік технологиялармен жұмыс істеу тәжірибесін жинақтауы болмақ.
Бұл тәжірибе болашақта елдегі басқа да металлургиялық жобаларды дамыту кезінде пайдалы болуы мүмкін.
Неліктен мыс концентратын Қазақстанда өңдеу маңызды?
Ақтоғай жобасының экономикалық мәнін түсіну үшін мыс өндірісінің негізгі кезеңдеріне назар аудару қажет.
Алдымен кен орнынан құрамында мыс бар тау жыныстары өндіріледі.
Кейін кен байыту фабрикасында өңделіп, мыс концентраты алынады.
Одан кейін концентрат металлургиялық процестер арқылы тазартылған металға айналады.
Егер соңғы кезең ел ішінде жүзеге асырылса, дайын өнімге дейінгі өндірістік тізбектің үлкен бөлігі Қазақстанда қалыптасады.
Бұл өңдеу өнеркәсібіндегі қосылған құнды арттыруға, технологиялық құзыреттерді дамытуға және өндірістік кооперацияны кеңейтуге мүмкіндік береді.
Сонымен қатар дайын катодты мыс электр техникасы, кабель өндірісі, энергетика және басқа да өнеркәсіптік бағыттар үшін маңызды шикізат саналады.
Осы тұрғыдан алғанда, Ақтоғайдағы жаңа зауыт тек тау-кен өндірісінің жалғасы емес, Қазақстандағы өңдеу өнеркәсібінің әлеуетін арттыруға бағытталған жоба болып отыр.
Зауыт алтын, күміс және күкірт қышқылын да өндіреді
Жаңа кәсіпорынның өндірістік бағдарламасында катодты мыстан бөлек, ілеспе өнімдер шығару да қарастырылған.
Ақорданың мәліметінше, зауытта алтын мен күміс өндіріледі.
Президент өз сөзінде күкірт қышқылының өндірілетінін де атап өтті.
Металлургиялық процестер барысында алынатын ілеспе өнімдерді тиімді пайдалану өндірістің экономикалық нәтижесіне әсер етуі мүмкін.
Мысалы, күкірт қышқылы өнеркәсіптің бірқатар саласында қолданылатын химиялық өнім саналады.
Сонымен бірге оны өндіру тиісті технологиялық және экологиялық талаптардың сақталуын қажет етеді.
Алтын мен күміс өндірісі де кешеннің өнім түрлерін кеңейтуге мүмкіндік береді.
Алайда аталған ілеспе өнімдердің жылдық өндіріс көлемі әзірге жарияланған жоқ.
Экология және өндірістік қауіпсіздік мәселесі де маңызды
Ірі металлургиялық кәсіпорындардың құрылысы өндірістік қуатпен қатар экологиялық және технологиялық қауіпсіздік мәселелерін де алдыңғы қатарға шығарады.
Мыс балқыту өндірісінде газдарды тазарту, өндірістік қалдықтарды басқару, су ресурстарын пайдалану және энергия тиімділігі маңызды рөл атқарады.
Сондықтан жаңа кешеннің ұзақ мерзімді тиімділігі экологиялық талаптарды орындаумен де байланысты болады.
Президент құрылыс сапасына және белгіленген мерзімдердің сақталуына ерекше назар аударды.
Бұл міндеттер болашақ кәсіпорынның сенімді әрі қауіпсіз жұмыс істеуі үшін маңызды.
Жобаның нақты экологиялық көрсеткіштері мен қолданылатын тазарту технологиялары туралы толық ақпарат ресми хабарламада келтірілмеген.
Қазақстанның өңдеу өнеркәсібі қалай дамып жатыр?
Мемлекет басшысы Ақтоғайдағы жаңа зауыт құрылысын елдегі индустриялық жобалардың жалғасы ретінде сипаттады.
Президент келтірген мәліметке сәйкес, өткен жылы Қазақстанның өңдеу өнеркәсібіндегі жалпы өнім көлемі 60 миллиард долларға жеткен.
Соңғы үш жыл ішінде елдің барлық өңірінде 540 индустриялық жоба іске қосылған.
Олардың нәтижесінде шамамен 50 мың тұрақты жұмыс орны ашылған.
Бұл көрсеткіштер өңдеу өнеркәсібін кеңейту мемлекеттік экономикалық саясаттың маңызды бағыттарының бірі екенін көрсетеді.
Ақтоғай мыс балқыту зауыты осы бағыттағы ірі инвестициялық жобалардың қатарына қосылады.
Оның ерекшелігі – қолданыстағы шикізат базасын пайдалана отырып, металлургиялық өңдеудің жаңа кезеңін дамыту.
Ақтоғай жобасы Абай облысына не береді?
Абай облысы үшін жаңа зауыттың құрылысы бірнеше бағытта маңызды болуы мүмкін.
Біріншіден, өңірде жаңа өндірістік қуаттар пайда болады.
Екіншіден, мыңнан астам жұмыс орны ашу жоспарланған.
Үшіншіден, күрделі металлургиялық өндіріс жергілікті мамандардың біліктілігін арттыруға және инженерлік тәжірибені дамытуға мүмкіндік береді.
Төртіншіден, ірі өнеркәсіптік кешен қызмет көрсету, жабдықтау және логистика салаларындағы кәсіпорындар үшін қосымша нарық қалыптастыруы ықтимал.
Алайда бұл мүмкіндіктердің нақты ауқымы құрылыс барысына, өндірістің іске қосылуына және жергілікті компаниялардың жобаға қатысу деңгейіне байланысты болады.
2030 жылға дейінгі басты міндет қандай?
Ақтоғай мыс балқыту зауытының құрылысын бастау – жобаның алғашқы маңызды кезеңі.
Алдағы жылдары инвесторлар мен инженерлік серіктестер құрылыс жұмыстарын жүргізіп, технологиялық жабдықтарды орнатып, кәсіпорынды іске қосуға дайындауы қажет.
Президент бұл ретте құрылыс сапасын, мерзімдерді, жұмысшылардың әлеуметтік құқықтарын және заманауи технологияларды қолдану мәселелерін ерекше атап өтті.
Жобаның табысты жүзеге асуы Қазақстанның мыс өндірісіндегі орнын нығайтып, ел ішінде жоғары қосылған құны бар өнім шығаруға қосымша мүмкіндік береді.
Алғашқы катодты мысты 2030 жылы алу жоспарланғандықтан, осы мерзім жаңа өндірістің дамуындағы негізгі бағдарлардың бірі болады.
Бұған дейін Қазақстандағы екі жаңа байыту фабрикасының жылына 10,5 миллион тонна кен өңдеуге арналған технологиялары әзірленгені туралы жазған едік. Ақтоғайдағы жаңа металлургиялық кешен осы саланың келесі маңызды бағытын көрсетеді: кен өндірумен және байытумен шектелмей, дайын металл шығаруды кеңейту.
