43 мың азамат ақылы қызметке қатысты схемаға тап болған. Қазақстанның 18 өңірінде «Экспресс Займ» микроқаржы ұйымының клиенттеріне қатысты жаппай алаяқтық дерегі анықталды. Қаржылық мониторинг агенттігінің мәліметінше, қарыз алушылармен ақылы кеңес беру қызметіне байланысты 181 мыңнан астам шарт жасалған, деп хабарлайды DKNews.kz.
Заңсыз әрекетті ҚМА-ның Қызылорда облысы бойынша департаменті Ұлттық қауіпсіздік комитетінің өңірлік департаментімен бірлесіп, прокуратураның үйлестіруімен әшкерелеген. Тергеу нұсқасына сәйкес, азаматтар микрокредит алу немесе қарыз мерзімін ұзарту үшін қосымша қызмет ақысын төлеуге мәжбүр болған.
Қарыз алу үшін қосымша ақша төлеуге мәжбүрлеген
Тергеу деректеріне сәйкес, 2024 жылдың тамызында «Экспресс Займ» микроқаржы ұйымы ақылы кеңес беру қызметін енгізген. Оның құны берілетін микрокредит сомасына қарай есептеліп, қарыз алушының негізгі берешегіне қосылған.
Клиенттерге бұл қызметтің ақысын төлемейінше несие ала алмайтыны немесе қолданыстағы қарызды өтеу мерзімін ұзарта алмайтыны айтылған.
Алайда тергеу мәліметінше, ұйым қызметкерлері азаматтарға ақылы кеңес беруден бас тартуға болатынын хабарламаған.
Осылайша қарыз алушылар қосымша қызметті міндетті талап деп қабылдаған. Ал оның құны азаматтардың жалпы берешегін ұлғайтқан.
Қолына аз ақша алған, бірақ толық соманы қайтарған
Агенттік анықтаған схеманың басты ерекшелігі – клиенттерге нақты берілген қаражат пен олардың қайтаруға міндеттелген қарыз сомасының арасында айырмашылық болған.
Ақылы кеңес беру қызметінің құны негізгі берешекке қосылғандықтан, азаматтар қолына тиесілі сомадан аз ақша алған. Соған қарамастан, олар қарызды есептелген сыйақысымен бірге толық өтеуге міндеттелген.
Мәселе мұнымен шектелмеген. Қарызды қайтару мерзімі ұзартылған сайын ақылы кеңес беру қызметі қайта рәсімделіп отырған.
Бұл бір клиенттің қосымша қызмет үшін бірнеше рет төлем жасауына әкелуі мүмкін болған.
43 мың адаммен 181 мыңнан астам шарт жасалған
Тергеу барысында анықталған деректер схеманың ауқымын көрсетеді.
- 18 өңір – алаяқтық әрекеттер анықталған аумақ.
- 43 мың азамат – ақылы кеңес беру қызметіне қатысты шарттар жасалған қарыз алушылар.
- 181 мыңнан астам шарт – қосымша қызмет көрсету бойынша рәсімделген келісімдер.
- 2024 жылдың тамызы – ұйымның ақылы кеңес беру қызметін енгізген кезеңі.
Бұл деректер бір қарыз алушыға бірнеше шарт рәсімделгенін көрсетеді. 181 мың шартты 43 мың азаматқа бөлгенде, орта есеппен бір адамға төрттен астам келісімнен келеді.
Алайда әр клиенттің нақты қанша рет қосымша ақы төлегені және барлық азаматқа келтірілген шығынның жалпы сомасы әзірге жарияланған жоқ.
Микроқаржы ұйымы басшысының орынбасары үйқамаққа алынды
Қаржылық мониторинг агенттігінің хабарлауынша, «Экспресс Займ» микроқаржы ұйымы директорының орынбасарына қатысты үйқамақ түріндегі бұлтартпау шарасы қолданылған.
Қазіргі уақытта тергеу жалғасып жатыр. Іске қатысы бар өзге тұлғалар, олардың процессуалдық мәртебесі және келтірілген залалды өтеу мәселелері туралы қосымша ақпарат берілмеді.
Қылмыстық-процестік кодекстің 201-бабына сәйкес, тергеудің өзге мәліметтері жария етілмейді. Күдікті тұлғалардың кінәсі соттың заңды күшіне енген үкімімен ғана анықталады.
Микрокредит алушылар нені ескеруі керек?
Бұл іс микрокредит рәсімдеу кезінде қосымша қызметтердің шарттарын мұқият тексерудің маңызын көрсетеді. Әсіресе қарыз сомасына енгізілетін комиссиялар, кеңес беру ақысы және мерзімді ұзарту төлемдері қарыз алушының нақты шығынына әсер етуі мүмкін.
Микрокредит шартын жасасар алдында бірнеше мәселеге назар аударған жөн:
- Қарыз алушының қолына нақты қанша ақша түсетінін анықтау.
- Шартта көрсетілген жалпы берешек пен сыйақы мөлшерін тексеру.
- Қосымша ақылы қызметтердің міндетті немесе ерікті екенін нақтылау.
- Қарыз мерзімін ұзартқанда қандай төлемдер қайта есептелетінін білу.
- Келісімшарт пен төлем құжаттарының көшірмелерін сақтау.
Қарыздың нақты құнын түсіну үшін тек ай сайынғы төлемге емес, қайтарылатын жалпы сомаға да назар аудару қажет.
Бұл оқиға неге маңызды?
«Экспресс Займ» ісінде тергеу назар аударған негізгі мәселе – қосымша қызметтің құны ғана емес, клиенттерге оның шарттары қалай түсіндірілгені.
Егер қарыз алушы ерікті қызметті міндетті деп қабылдаса, ол өзіне қажет емес төлемге келісуі мүмкін. Ал мұндай шығын негізгі берешекке қосылған жағдайда қарыздың жалпы құны артады.
Қазақстанда микроқаржы ұйымдарының қызметіне қатысты мұндай істер бұған дейін де тіркелген. Мәселен, бұрын біз 327 мыңнан астам азамат зардап шеккен микроқаржы ұйымдарына қатысты тергеу туралы жазған едік. Ол іс бойынша келтірілген шығын көлемі 30 млрд теңгеге жеткені хабарланған.
