Қазақстан су тасқыны мен құрғақшылықты болжауда суперкомпьютерді пайдалануды жоспарлап отыр. ҚР Су ресурстары және ирригация министрлігі мен әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті су қауіпсіздігі саласындағы ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойды. Су ресурстары және ирригация министрлігінің бастамасы аясында ғылыми зерттеулерді, гидрологиялық модельдеуді және су ресурстарын басқаруға арналған цифрлық технологияларды дамыту көзделген, деп хабарлайды DKNews.kz.
Құжатқа қол қою рәсіміне министр Нұржан Нұржігітов пен ҚазҰУ басқарма төрағасы – ректоры Жансейіт Түймебаев қатысты. Ынтымақтастықтың басты мақсаты – ғылыми және технологиялық әлеуетті біріктіріп, Қазақстанның су қауіпсіздігін нығайту.
Су тасқыны мен құрғақшылықты болжауға суперкомпьютер көмектеседі
Келісімдердің маңызды бағыттарының бірі – Қазақстанның ұлттық гидрологиялық болжау жүйесін жетілдіру.
Осы мақсатта ҚазҰУ мен министрлікке қарасты «Су ресурстарының ақпараттық-талдау орталығы» КЕАҚ арасында жеке ғылыми-техникалық ынтымақтастық туралы келісім жасалды.
Құжатқа университет ректоры Жансейіт Түймебаев пен орталықтың басқарма төрағасы Қайратғали Хайрулла қол қойды.
Тараптар TALSIM-NG гидрологиялық моделін және Delft-FEWS платформасын ҚазҰУ-дың Farabi Supercomputer Center суперкомпьютерлік орталығының есептеу қуаттары арқылы іске қосуды, бейімдеуді және сүйемелдеуді көздеп отыр.
Бұл технологиялар өзендердегі су ағынын модельдеуге, гидрологиялық деректерді өңдеуге және су тасқыны мен құрғақшылық қаупін бағалауға арналған.
Болжамдар қандай мерзімге жасалады?
Ынтымақтастық аясында гидрологиялық болжамдардың бірнеше түрін жетілдіру жоспарланған:
- Қысқа мерзімді болжамдар – су деңгейі мен ағынындағы жақын уақыттағы өзгерістерді бағалау.
- Орта мерзімді болжамдар – су нысандарындағы ықтимал өзгерістерді алдын ала талдау.
- Маусымдық болжамдар – су ресурстарының ұзақтау кезеңдегі жағдайын бағалау және құрғақшылық тәуекелдерін анықтау.
Мұндай модельдер су шаруашылығы ұйымдары мен мемлекеттік органдарға ықтимал қауіптерге ертерек дайындалуға көмектесе алады.
Алайда келісімге қол қойылуы жаңа болжау жүйесінің толық іске қосылғанын білдірмейді. Модельдерді енгізу, бейімдеу және жетілдіру жұмыстары алдағы ынтымақтастық аясында жүргізіледі.
Қазақстан өзендерінің цифрлық егіздері жасалмақ
Жобаның тағы бір бағыты – су нысандарының цифрлық егіздерін әзірлеу.
Цифрлық егіз – нақты өзеннің, су қоймасының немесе басқа су нысанының деректерге негізделген виртуалды моделі. Оның көмегімен әртүрлі жағдайларды есептеп, су деңгейі мен ағынының ықтимал өзгерістерін талдауға болады.
ҚазҰУ ғалымдары мен Су ресурстарының ақпараттық-талдау орталығы осы бағытта Farabi Supercomputer Center кешенінің есептеу мүмкіндіктерін пайдалануды жоспарлап отыр.
Сонымен қатар Қазақстан өзендері мен басқа да су нысандарында бірлескен далалық зерттеулер жүргізу қарастырылған. Жиналған мәліметтер гидрологиялық модельдерді жетілдіруге негіз бола алады.
Министрлік пен ҚазҰУ тағы қандай жобаларды жүзеге асырмақ?
Ынтымақтастық тек суперкомпьютерлік есептеулермен шектелмейді. Меморандум су шаруашылығындағы ғылыми зерттеулер мен мамандар даярлауды да қамтиды.
Негізгі бағыттар:
- Су ресурстарын қорғау және тиімді пайдалану бойынша бірлескен ғылыми жобалар жүргізу.
- Су саласына қажетті мамандар даярлау.
- Студенттердің өндірістік практикасы мен тағылымдамаларын ұйымдастыру.
- Ғылыми деректермен, ақпаратпен және тәжірибемен алмасу.
- Бірлескен семинарлар, тренингтер мен ғылыми мектептер өткізу.
- Гранттық және донорлық қаржыландыру арқылы инновациялық жобаларды дамыту.
Осылайша, университеттің ғылыми инфрақұрылымын су шаруашылығының нақты міндеттерін шешуге тарту көзделген.
Нұржан Нұржігітов су қауіпсіздігінің маңызын атап өтті
ҚазҰУ-ға сапары барысында министр Нұржан Нұржігітов университет студенттерімен және профессор-оқытушылар құрамымен кездесті.
Ол су ресурстарын сақтау, табиғи экожүйелерді қорғау және төтенше жағдайлардың алдын алу мәселелеріне тоқталды.
«Су қауіпсіздігі - жекелеген саланың ғана мәселесі емес. Бұл - елдің дамуы мен азаматтардың өмір сүру сапасына тікелей қатысты мәселе. Біз су экожүйелерін сақтауды, төтенше жағдайлардың алдын алуды және алдағы жылдарға арналған сенімді басқару жүйесін қалыптастыруды қатар жүзеге асыруымыз керек. Сондықтан бүгін қол қойылған меморандум мен келісім жай ғана ресми құжаттар емес. Олар нақты жұмыс бағыттарын қамтиды. Атап айтқанда, суды тазарту және қайта пайдалану, трансшекаралық су ресурстары, сондай-ақ құрғақшылық жағдайындағы су, энергетика, азық-түлік және экожүйелер арасындағы өзара байланыс мәселелері бойынша зерттеулер жүргізу көзделген. Студенттер, магистранттар мен докторанттар үшін бұл ынтымақтастық нақты мүмкіндіктерге жол ашады. Министрлік жыл сайын су саласындағы өзекті міндеттерге қатысты зерттеу тақырыптарын ұсынып, қажетті деректер мен материалдарды алуға жәрдемдеседі», - деді Нұржан Нұржігітов.
Министрдің айтуынша, ведомство жыл сайын ғылыми зерттеулерге арналған өзекті тақырыптарды ұсынып, университет мамандарына қажетті деректер мен материалдарға қол жеткізуге көмектеседі.
Farabi Supercomputer Center қандай мүмкіндіктер ұсынады?
Сапар барысында Нұржан Нұржігітов ҚазҰУ-дың ғылыми және инновациялық инфрақұрылымымен танысты.
Министр Farabi Supercomputer Center орталығын, жоғары технологиялық жобалар мен стартаптарды дамытуға арналған Farabi HUB платформасын, сондай-ақ қашықтан зондтау технологиялары бойынша Қазақстан-Қытай зертханасын аралады.
Бұл инфрақұрылым күрделі есептеулер жүргізуге, үлкен көлемдегі деректерді өңдеуге және табиғи үдерістерді модельдеуге мүмкіндік береді.
Су шаруашылығы үшін мұндай есептеу қуаттарын пайдалану өзендер мен су қоймаларындағы өзгерістерді әртүрлі сценарий бойынша бағалауға көмектесуі мүмкін.
Жаңа ынтымақтастық Қазақстанға не береді?
Су ресурстарын басқаруда болжамның сапасы маңызды рөл атқарады. Су тасқыны қаупін ертерек анықтау қорғаныс шараларын жоспарлауға, ал құрғақшылық туралы болжамдар су қорын бөлу шешімдерін негіздеуге көмектеседі.
Министрлік пен ҚазҰУ арасындағы келісім осы міндеттерді шешуге ғылыми әлеует пен заманауи есептеу технологияларын тартуға бағытталған.
Жобалардың нақты нәтижесі гидрологиялық модельдердің енгізілуіне, деректер сапасына және оларды су шаруашылығындағы практикалық шешімдерде қолдануға байланысты болады.
Бұған дейін біз Қазақстанда су тасқынын басқаруға арналған инновациялық болжау жүйелері енгізіліп жатқаны туралы жазған едік. Сол бастамалардың қатарында Delft-FEWS платформасын пайдалану да бар. ҚазҰУ-мен жаңа келісім осы технологияларды суперкомпьютерлік есептеулермен ұштастыруды көздейді.
