Орталық Азиядағы ең қымбат 20 компанияның 13-і Қазақстанға тиесілі. Оның үстіне, 2026 жылғы қазан айына арналған рейтингтің алғашқы жеті орнын түгелдей қазақстандық компаниялар иеленген. Көш басында мұнай-газ және уран өндіруші алпауыттармен қатар, банктер, финтех және жасанды интеллект саласындағы компаниялар бар. Салыстыру кезінде Қазақстан қор биржасының (KASE) деректері де пайдаланылғанымен, ұсынылған рейтинг ресми биржалық индекс болып саналмайды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жарияланған инфографикада Қазақстан мен Өзбекстанның 20 компаниясы қамтылған. Олардың құны АҚШ долларымен көрсетілген. Алғашқы үш орынға «ҚазМұнайГаз», Kaspi.kz және «Қазатомөнеркәсіп» жайғасқан.
Қазақстандық компаниялар алғашқы жеті орынды иеленді
Рейтингтің көшін «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы бастап тұр. Инфографикада оның құны 48,44 млрд доллар деп бағаланған. Бұл екінші орындағы компанияның көрсеткішінен екі еседен астам жоғары.
Екінші орында 18,22 млрд долларлық бағамен Kaspi.kz орналасқан. Үшінші сатыға 16,40 млрд доллар көрсеткішімен әлемдегі ірі уран өндірушілердің бірі «Қазатомөнеркәсіп» көтерілген.
Орталық Азиядағы ең қымбат жеті компанияның тізімі мынадай:
- «ҚазМұнайГаз» — 48,44 млрд доллар.
- Kaspi.kz — 18,22 млрд доллар.
- «Қазатомөнеркәсіп» — 16,40 млрд доллар.
- Freedom Holding — 11,24 млрд доллар.
- Halyk Bank — 9,03 млрд доллар.
- Solidcore — 5,72 млрд доллар.
- Higgsfield — 5,40 млрд доллар.
Осы жеті компанияның жиынтық бағасы 114,45 млрд долларға жетеді. Оның басым бөлігі алғашқы үштікке тиесілі.
Мұнайдан жасанды интеллектке дейін: экономика өзгеріп жатыр
Бұл рейтингтің басты ерекшелігі — қазақстандық компаниялардың саны ғана емес, олардың әртүрлі салаларда жұмыс істеуі.
«ҚазМұнайГаз» бен «Қазатомөнеркәсіп» Қазақстан экономикасының дәстүрлі тірегі саналатын мұнай-газ және уран өндірісін білдіреді. Алайда олардың қатарында қаржы, цифрлық технологиялар және инвестициялық қызмет саласындағы компаниялар да бар.
Kaspi.kz төлемдер, қаржылық қызметтер және электрондық коммерцияны біріктіретін цифрлық экожүйені дамытып келеді. Freedom Holding қаржы және инвестиция нарығында жұмыс істейді. Ал Halyk Bank Қазақстандағы ең ірі банктердің бірі болып саналады.
Рейтингтегі ерекше компаниялардың бірі — Higgsfield. Ол генеративті жасанды интеллект технологиялары мен бейнеконтент жасау құралдарын әзірлейді.
Higgsfield-тің өңірдегі ең қымбат компаниялардың қатарына енуі Орталық Азияда халықаралық инвесторлардың назарын аударатын технологиялық бизнестің қалыптасып келе жатқанын көрсетеді.
Дегенмен маңызды айырмашылық бар: жеке технологиялық компанияның инвестициялық мәміле барысында белгіленген бағасы қор биржасында саудаланатын компанияның нарықтық капиталдандыруымен бірдей көрсеткіш емес.
Қазақстанның тағы қандай компаниялары рейтингке енді?
Алғашқы жетіліктен бөлек, рейтингте Қазақстанның тағы алты компаниясы бар:
- ForteBank — 2,20 млрд доллар.
- Bank CenterCredit (BCC) — 1,93 млрд доллар.
- Kcell — 1,41 млрд доллар.
- «ҚазТрансОйл» — 1,12 млрд доллар.
- «Қазақтелеком» — 1,08 млрд доллар.
- KEGOC — 880 млн доллар.
Осылайша, қазақстандық компаниялар тізімде мұнай-газ, уран өндірісі, банк ісі, телекоммуникация, энергетика және технология салаларын қамтып отыр.
Инфографикадағы бағаларға сүйенсек, рейтингке енген 13 қазақстандық компанияның жиынтық құны 123,07 млрд долларды құрайды.
Өзбекстанның жеті компаниясы: көш басында Uzum
Рейтингтің қалған жеті орны Өзбекстан компанияларына тиесілі. Олардың арасында ең жоғары бағаға Uzum цифрлық экожүйесі ие болған — 2,30 млрд доллар.
Өзбекстандық компаниялардың толық тізімі:
- Uzum — 2,30 млрд доллар.
- Ipoteka Bank — 1,64 млрд доллар.
- Uztelecom — 1,33 млрд доллар.
- UzAuto Motors — 1,27 млрд доллар.
- Hamkorbank — 1,09 млрд доллар.
- Ipak Yuli — 1,08 млрд доллар.
- SQB — 980 млн доллар.
Бұл жеті компанияның жиынтық бағасы 9,69 млрд долларды құрайды. Олар цифрлық қызметтер, банк секторы, телекоммуникация және автомобиль өндірісі салаларында жұмыс істейді.
Ұсынылған жиырмалық аясында қазақстандық компаниялардың жиынтық бағасы өзбекстандық қатысушылардың көрсеткішінен 12 еседен астам жоғары.
Алайда бұл айырмашылықты екі елдегі бүкіл бизнестің құнын салыстыру деп қабылдауға болмайды. Әңгіме тек инфографикаға енгізілген компаниялар туралы болып отыр.
Бұл рейтинг Қазақстан экономикасы туралы не айтады?
Ең маңызды өзгеріс — Қазақстандағы ірі бизнестің біртіндеп шикізат секторынан тыс бағыттарда да күшейіп келе жатқаны.
Ең жоғары бағаланған компаниялардың қатарында банктер, инвестициялық холдингтер, цифрлық платформалар мен жасанды интеллект жобалары бар. Бұл елдегі корпоративтік сектордың әртараптанып келе жатқанын аңғартады.
Сонымен бірге шикізат компаниялары әлі де негізгі орынға ие. Мәселен, бір ғана «ҚазМұнайГаздың» бағасы рейтингтегі 13 қазақстандық компанияның жиынтық құнының шамамен 39%-ын құрайды.
Сондықтан осы тізімге қарап Қазақстан экономикасы толық әртараптанды деп айтуға ерте.
Дегенмен Kaspi.kz, Freedom Holding және Higgsfield секілді компаниялардың мұнай-газ және тау-кен өндірісі алпауыттарымен қатар орналасуы елде жаңа экономикалық бағыттардың қалыптасып жатқанын көрсетеді.
Рейтингтегі миллиардтаған доллар қаншалықты нақты?
Инфографикада дереккөздер ретінде Қазақстан қор биржасы KASE, Astana International Exchange (AIX), Өзбекстанның Openinfo корпоративтік ақпарат порталы, АҚШ-тың Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы (SEC), сондай-ақ компаниялардың өздері көрсетілген.
Алайда барлық 20 компанияның құнын бірыңғай әдістемемен есептегенін растайтын ресми құжат ұсынылмаған.
Бұл — маңызды жайт. Өйткені қор биржасында саудаланатын компанияның нарықтық капиталдандыруы, жеке стартаптың инвестициялық раунд кезіндегі бағасы және қарыз міндеттемелерін ескеретін бизнес құны әртүрлі әдістермен анықталады.
Оның үстіне, жария компаниялардың капиталдандыруы акция бағасы мен валюта бағамына байланысты күн сайын өзгеруі мүмкін.
Сондықтан көрсетілген сомаларды 2026 жылғы қазан айындағы инфографикада берілген бағалар ретінде қарастырған дұрыс. Олар барлық компанияның құны бірдей қағидамен есептелген ресми рейтинг екенін білдірмейді.
Қазақстан алда, бірақ өңірдегі бәсеке күшейіп келеді
Ұсынылған рейтинг Қазақстанның ірі компаниялар саны мен олардың жиынтық бағасы бойынша басымдығын көрсетеді. Сонымен қатар Өзбекстанның цифрлық және қаржы компаниялары да өңірдегі ірі бизнес қатарына қосылып жатыр.
Қазақстан үшін маңызды мүмкіндік — халықаралық нарыққа тек шикізатпен емес, қаржылық қызметтермен, цифрлық өнімдермен және технологиялық шешімдермен шығатын компанияларды дамыту.
Бұған дейін біз Орталық Азиядағы венчурлік инвестициялар көлемінің өсуі және Higgsfield пен Uzum компанияларының өңірлік технологиялық нарықтағы рөлі туралы жазған едік. 2025 жылы өңірге тартылған венчурлік қаржы 320 млн долларға жетіп, жаңа технологиялық бизнестің дамуына серпін берген.
