Қарыз компанияның жабылуына әкелуі мүмкін. Қазақстанда кәсіпорын кредиторлар алдындағы міндеттемелерін орындай алмағаны үшін өзін бірден банкрот деп жариялай алмайды. Ол үшін заңда белгіленген негіздер, қаржылық құжаттар және сот шешімі қажет, деп хабарлайды DKNews.kz.
Маңғыстау облысы бойынша Мемлекеттік кірістер департаменті заңды тұлғалар қандай жағдайда банкрот деп танылатынын, сотқа кімдер жүгіне алатынын және компанияның мүлкі мен қарызы не болатынын түсіндірді.
Бұл тәртіп 2014 жылғы 7 наурызда қабылданған «Оңалту және банкроттық туралы» Қазақстан Республикасының Заңымен реттеледі.
Компания қандай жағдайда банкрот деп танылады?
Қарыздың болуы компанияны бірден банкрот деп тануға негіз бола алмайды. Заң бойынша борышкердің сотқа жүгінуіне негіз болатын басты жағдай — төлем қабілетсіздігінің тұрақты сипат алуы.
Компанияның міндеттемелері оның мүлкінің құнынан асып кетсе, төлем қабілетсіздігі тұрақты деп есептелуі мүмкін.
Бұл жағдай екі кезең бойынша бағаланады: сотқа өтініш берілген күнге және сол күнтізбелік жылдың басына.
Егер кәсіпорын бірінші тоқсанда сотқа жүгінсе, бұған қоса өткен жылдың басындағы қаржылық жағдайы да ескеріледі.
Демек, есепшотта уақытша ақша тапшылығының болуы мен компанияның тұрақты төлем қабілетсіздігі бірдей ұғым емес. Сот кәсіпорынның өз міндеттемелерін қолда бар активтері есебінен орындай алатынын анықтауы керек.
Қазақстанда банкроттық рәсімі ерікті немесе мәжбүрлі түрде басталуы мүмкін.
Бірінші жағдайда сотқа компанияның өзі жүгінеді. Екінші жағдайда кредиторлар немесе заңда көрсетілген басқа да уәкілетті тұлғалар бастама көтереді.
Компанияны тарату туралы шешім қабылданса, сотқа жүгіну міндет болуы мүмкін
Кей жағдайда кәсіпорынның банкроттық рәсімін бастау-бастамау жөнінде таңдау мүмкіндігі болмайды.
Егер заңды тұлғаны тарату туралы шешім қабылданып, оның мүлкі кредиторлар алдындағы барлық берешекті өтеуге жетпейтіні анықталса, тарату комиссиясы сотқа банкроттық туралы өтініш беруге міндетті.
Мұндай жағдайда компанияны әдеттегі тәртіппен тарату банкроттық рәсімін алмастыра алмайды.
Ал кәсіпорын өз еркімен банкроттыққа өтініш бергенде, тиісті шешімді құрылтай құжаттарына сәйкес өкілеттік берілген орган, мүлік иесі немесе құрылтайшы қабылдайды.
Кредиторлар да ЖШС-нің банкроттығын талап ете алады
Банкроттық рәсімін бастау құқығы тек борышкерге ғана берілмеген.
Егер компания ақшалай міндеттемесін орындамаса, кредитор сотқа жүгіне алады. Алайда берешек заңды күшіне енген сот актісімен, ақшаны өндіріп алу туралы атқарушылық құжатпен расталуы немесе борышкердің өзі қарызын мойындауы қажет.
Салық берешегіне қатысты бөлек талап қарастырылған.
Салық және кеден төлемдері бойынша кредитор банкроттық рәсімін қарызды мәжбүрлеп өндіріп алудың заңда көзделген барлық шаралары қолданылғаннан кейін ғана бастай алады.
Яғни компанияның салық бойынша қарызы бар екені оның бірден банкроттық рәсіміне өтетінін білдірмейді.
Банкроттыққа өтініш беру үшін қандай құжаттар қажет?
Сотқа жүгінер алдында кәсіпорын өзінің қаржылық жағдайын растайтын құжаттарды дайындауы тиіс.
Өтініште компанияның кредиторлар алдындағы міндеттемелерін не себепті орындай алмайтыны көрсетіледі. Сонымен қатар мүлік, банк шоттарындағы қаражат, дебиторлық берешек және басқа міндеттемелер туралы мәлімет ұсынылады.
Қажетті құжаттардың қатарында:
- Сотқа жүгіну туралы уәкілетті органның немесе мүлік иесінің шешімі.
- Мемлекеттік баж төленгенін растайтын құжат.
- Заңда белгіленген кезеңдерге арналған қаржылық есептілік.
- Тұрақты төлем қабілетсіздігін растайтын құжаттар.
- Кредиторлар мен дебиторлардың берешек сомалары көрсетілген тізімі.
- Компанияның құрылтай құжаттарының көшірмелері.
- Уақытша басқарушының өкілеттіктерін жүзеге асыруға құқығы бар тұлғамен жасалған келісім.
Өтінішті қағаз түрінде де, электрондық құжат нысанында да беруге болады.
Сонымен бірге борышкер өтініш пен оған қоса тіркелген құжаттардың көшірмелерін уәкілетті органға жіберуге міндетті.
Заңды тұлғалардың банкроттығына қатысты істерді мамандандырылған ауданаралық экономикалық соттар қарайды.
Сот банкрот деп таныса, басшылық компанияны басқару құқығынан айырылады
Банкроттықтың кәсіпорын үшін ең елеулі салдарының бірі — басқару құқығының басқа тұлғаға өтуі.
Егер сот компанияны банкрот деп танып, банкроттық рәсімін қозғай отырып тарату туралы шешім қабылдаса, кәсіпорынды басқару құқығы уақытша басқарушыға беріледі.
Сот шешім қабылдағанда борышкердің қаржылық тұрақтылығы туралы қорытындыны ескереді.
Компанияның лауазымды тұлғалары құжаттар мен мүлікті белгіленген мерзімде тапсыруы қажет:
- Үш жұмыс күні ішінде — құрылтай құжаттары, мөрлер мен мөртабандар.
- Он жұмыс күні ішінде — бухгалтерлік және басқа есепке алу құжаттары, мүлікке құқық белгілейтін құжаттар.
- Жиырма жұмыс күні ішінде — материалдық және өзге де құндылықтар.
Сот шешімінде банкроттың мүлкіне салынған шектеулер мен ауыртпалықтарды заңда белгіленген тәртіппен алып тастау да көзделеді.
Алайда бұл меншік иелері мүлікке қайтадан еркін билік ете алады деген сөз емес. Компанияның активтері банкроттық рәсімі аясында кредиторлармен есеп айырысуға пайдаланылады.
Банкроттық туралы ақпарат екі тілде жарияланады
Компания банкрот деп танылғаннан кейін бұл туралы ресми ақпарат жариялануы тиіс.
Уақытша басқарушы сот шешімінен кейін екі жұмыс күнінен кешіктірмей тиісті хабарландыруды уәкілетті органға жібереді.
Хабарландыру қазақ және орыс тілдерінде жарияланады.
Онда сот, борышкер және компанияның мемлекеттік тіркелуі туралы мәліметтер көрсетіледі. Бұл кредиторларға банкроттық рәсімінің басталғаны жөнінде ресми ақпарат алуға мүмкіндік береді.
Компанияның мүлкі мен қарызы не болады?
Сот шешімінен кейін банкроттық рәсімі басталады.
Оның барысында кәсіпорынның мүліктік массасы қалыптастырылып, активтері сатылады. Түскен қаражат кредиторлардың талаптарын заңда белгіленген кезектілікпен қанағаттандыруға жұмсалады.
Бірақ компанияның банкрот деп танылуы оның мемлекеттік тізілімнен бірден шығарылатынын білдірмейді.
Заңда көзделген рәсімдер аяқталып, заңды тұлғалардың мемлекеттік тізіліміне тиісті жазба енгізілгеннен кейін ғана кәсіпорынның таратылуы аяқталды деп есептеледі.
Бизнес үшін тағы бір құқықтық тәуекел бар. Ол — әдейі банкроттыққа ұшырату.
Қазақстан заңнамасында компанияны қасақана төлем қабілетсіздігіне жеткізгені үшін тиісті негіздер болған жағдайда жауапкершілік қарастырылған.
Сондықтан банкроттықты қарыздан құтылудың оңай жолы ретінде пайдалану әрекеті қосымша құқықтық салдарға әкелуі мүмкін.
Ал жеке кәсіпкер ретінде тіркелмеген азаматтарға бөлек тәртіп қолданылады. Ол «Қазақстан Республикасы азаматтарының төлем қабілеттілігін қалпына келтіру және банкроттығы туралы» Заңмен реттеледі. Бұл заң соттан тыс және сот арқылы банкроттық рәсімдерін, сондай-ақ төлем қабілеттілігін қалпына келтіру тетігін қарастырады.
Кәсіпорын иелері үшін банкроттыққа дейінгі қаржылық жағдайды дұрыс бағалау ерекше мәнге ие. Себебі сот компанияның қазіргі қарызына ғана емес, заңда көрсетілген кезеңдердегі активтері мен міндеттемелерінің арақатынасына да назар аударады.
