10,8 мың адам жұмысқа орналасты. Қазақстанда 2026 жылдың басынан бері мүгедектігі бар азаматтар мемлекеттік қолдау шараларының көмегімен жұмыс тапты. ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің мәліметінше, 1 қазандағы жағдай бойынша мансап орталықтарына 29,5 мың адам жүгінген. Олардың 18,2 мыңы жұмыспен қамтуға бағытталған белсенді шараларға қатысқан, деп хабарлайды DKNews.kz.
Мемлекеттік қолдау бірнеше бағытты қамтиды. Азаматтарға тұрақты жұмыс табуға, мемлекет субсидиялайтын жұмыс орындарына орналасуға, жаңа мамандық меңгеруге және жеке кәсібін ашуға мүмкіндік беріледі.
Дегенмен жарияланған деректер маңызды мәселені де көрсетеді. Жұмысқа орналасқан 10,8 мың адамның 5,1 мыңы тұрақты жұмыс тапқан. Қалғандарының едәуір бөлігі мемлекет қаржыландыратын жұмыспен қамту бағдарламаларына қатысқан.
29,5 мың адам көмек сұрады: қаншасы жұмыс тапты?
2026 жылдың алғашқы тоғыз айында мүгедектігі бар 29,5 мың қазақстандық жұмысқа орналасуға жәрдем алу үшін мансап орталықтарына жүгінді.
Олардың 18,2 мыңы белсенді жұмыспен қамту шараларына тартылды. Нәтижесінде 10,8 мың адам еңбек қызметіне кірісті.
Министрлік мәліметінде жұмысқа орналасқандардың негізгі екі санаты көрсетілген:
- 5,1 мың адам тұрақты жұмыс орындарына орналасты.
- 5,4 мың адам мемлекет субсидиялайтын жұмыс орындарына жіберілді.
Бұл көрсеткіштер дөңгелектеліп берілгендіктен, олардың қосындысы жалпы жарияланған 10,8 мың адаммен дәл сәйкес келмейді.
Тұрақты жұмыспен қамту мен субсидияланатын жұмыстың айырмашылығы бар. Бірінші жағдайда азамат жұмыс берушімен еңбек қатынасын орнатып, тұрақты қызметке орналасады. Екінші жағдайда жұмыс орны мемлекеттік қолдау бағдарламасы аясында қаржыландырылады.
Субсидияланатын жұмыспен қамту азаматтарға еңбек тәжірибесін жинауға және еңбек нарығына бейімделуге мүмкіндік береді. Алайда мұндай бағдарламаларға қатысу кейін міндетті түрде тұрақты жұмысқа орналасуға кепілдік бермейді.
Қоғамдық жұмыс, «Жастар практикасы» және «Күміс жас»
Мемлекет субсидиялайтын жұмыс орындарының ішінде бірнеше бағдарлама бар. Олар азаматтардың жасына, еңбек тәжірибесіне және жұмысқа орналасу мүмкіндіктеріне қарай әртүрлі қолдау ұсынады.
2026 жылдың басынан бері мүгедектігі бар азаматтар мына бағдарламаларға қатысқан:
- 4 264 адам қоғамдық жұмыстарға жіберілді.
- 367 адам әлеуметтік жұмыс орындарына орналасты.
- 495 адам «Жастар практикасы» бағдарламасына қатысты.
- 499 адам «Күміс жас» жобасы арқылы жұмысқа орналасты.
Қоғамдық жұмыстар жұмыс іздеп жүрген азаматтарға уақытша еңбек ету мүмкіндігін береді. Ал әлеуметтік жұмыс орындары жұмыс берушілердің қатысуымен ұйымдастырылады және мемлекет тарапынан қолдау көрсетіледі.
«Жастар практикасы» еңбек жолын енді бастаған азаматтарға кәсіби тәжірибе жинауға бағытталған. «Күміс жас» жобасы еңбек нарығында жұмыс табуда қиындықтарға тап болуы мүмкін жасы үлкен азаматтарды қолдауға арналған.
Бұл бағдарламалардың ортақ мақсаты – азаматтардың еңбек нарығынан тыс қалуына жол бермеу және олардың кәсіби мүмкіндіктерін кеңейту.
50 қызметкері бар компаниялар үшін қандай талап бар?
Қазақстанда мүгедектігі бар азаматтарды жұмыспен қамтудың негізгі тетіктерінің бірі – жұмыс орындарына квота белгілеу.
Әлеуметтік кодекске сәйкес, кемінде 50 жалдамалы қызметкері бар жұмыс берушілер үшін мүгедектігі бар адамдарды жұмысқа орналастыру квотасы белгіленеді.
Оның мөлшері ұйым қызметкерлерінің жалпы санының 2%-ынан 4%-ына дейін құрайды.
Мысалы, есептеуге жататын қызметкерлер саны 100 адам болатын ұйымда 2% квота белгіленсе, бұл екі жұмыс орнына сәйкес келеді. Ал 4% квота белгіленген жағдайда төрт жұмыс орны қарастырылады.
Бұл – талаптың қалай есептелетінін түсіндіретін шартты мысал. Нақты квота жергілікті атқарушы органдардың шешімдеріне және қолданыстағы талаптарға байланысты белгіленеді.
Маңызды ерекшелік бар: ауыр, зиянды және қауіпті еңбек жағдайлары бар жұмыс орындары квотаны есептеген кезде ескерілмейді.
Мұндай тәртіп мүгедектігі бар азаматтардың денсаулығы мен қауіпсіздігін қорғауға бағытталған.
16 706 жұмыс орны қарастырылды: жоспар қалай орындалып жатыр?
2026 жылы Қазақстан бойынша мүгедектігі бар 16 706 адамды жұмысқа орналастыруға арналған квота белгіленді.
Жылдың екінші тоқсанының қорытындысы бойынша осы тетік арқылы шамамен 6,2 мың адам жұмысқа орналасты.
Бұл жылдық квотаның шамамен 37%-ына тең. Алайда көрсеткіш екінші тоқсанның соңындағы жағдайды сипаттайды, сондықтан оны 2026 жылдың толық қорытындысы ретінде қарастыруға болмайды.
Салыстыру үшін, 2025 жылы квота бойынша 16 719 жұмыс орны қарастырылған. Соның 8,1 мыңы қамтылып, орындалу көрсеткіші 48%-ды құрады.
Яғни өткен жылы белгіленген квотаның жартысынан азы орындалған.
Бұл деректер жұмыс орындарын жоспарлау мен азаматтарды нақты жұмысқа орналастыру арасында айырмашылық бар екенін көрсетеді.
Квота белгілеудің өзі азаматтың жұмысқа орналасқанын білдірмейді. Ол үшін жұмыс берушінің нақты бос орны, еңбек жағдайларының қолжетімділігі және үміткердің кәсіби дағдылары сәйкес келуі қажет.
Есту, көру және қозғалу қабілеті бұзылған адамдарға 47 жұмыс орны ашылды
Мүгедектігі бар азаматтарды жұмыспен қамту тек бос жұмыс орнын ұсынумен шектелмейді. Кейбір адамдар үшін жұмыс орнын жеке қажеттіліктеріне қарай бейімдеу қажет.
Осы мақсатта Қазақстанда арнайы жұмыс орындарын құру жұмыстары жүргізіліп жатыр.
2026 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша елімізде 47 арнайы жұмыс орны ашылған.
Олардың бөлінісі мынадай:
- 25 жұмыс орны есту қабілеті бұзылған адамдарға арналған.
- 12 жұмыс орны көру қабілеті бұзылған азаматтарға арналған.
- 10 жұмыс орны тірек-қимыл аппараты бұзылған адамдар үшін құрылған.
Арнайы жұмыс орны қызметкердің жеке қажеттіліктеріне қарай жабдықталуы мүмкін. Мысалы, белгілі бір жағдайда жұмыс кеңістігін бейімдеу, арнайы техникалық құралдарды пайдалану немесе жұмыс процесін өзгеше ұйымдастыру қажет болады.
Мұндағы негізгі мақсат – адамның денсаулық жағдайына байланысты шектеулер оның кәсіби қабілетін пайдалануға кедергі келтірмеуі.
Дегенмен республика бойынша ашылған 47 арнайы жұмыс орнының саны бұл бағыттағы жұмысты одан әрі кеңейтудің маңызды екенін көрсетеді.
Жұмыс берушілерге жалақыны субсидиялау қарастырылған
Мемлекет арнайы жұмыс орындарын ашатын жұмыс берушілерге де қаржылық қолдау көрсетеді.
Осындай тетіктердің бірі – жұмысқа қабылданған мүгедектігі бар азаматтардың жалақысын субсидиялау.
2026 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша мұндай субсидиялар 235 қызметкерге қатысты төленген.
Олардың жұмысқа орналасқан жылдары әртүрлі:
- 19 адам – 2026 жылы.
- 105 адам – 2025 жылы.
- 111 адам – 2024 жылы.
Бұл көрсеткішті тек биыл жұмысқа орналасқан азаматтардың саны ретінде түсіндіруге болмайды. Субсидия алушылардың қатарында алдыңғы жылдары жұмысқа қабылданған қызметкерлер де бар.
Жалақыны субсидиялау жұмыс берушінің қаржылық жүктемесін азайтуға және мүгедектігі бар азаматтардың еңбек нарығына қатысуына қолдау көрсетуге бағытталған.
243 адам жаңа мамандық меңгерді
Жұмыс табудың маңызды шарттарының бірі – еңбек нарығында сұранысқа ие кәсіби дағдылардың болуы.
Сондықтан мемлекеттік қолдау шараларының бір бөлігі мүгедектігі бар азаматтарды кәсіптік оқытуға бағытталған.
2026 жылдың басынан бері 243 адам қысқа мерзімді кәсіптік оқудан өтті.
Мұндай оқыту азаматтарға жаңа мамандық меңгеруге, бұрынғы кәсіби білімін толықтыруға немесе басқа жұмыс бағытына бейімделуге мүмкіндік береді.
Бұл әсіресе денсаулық жағдайына байланысты бұрынғы жұмысын жалғастыра алмайтын немесе еңбек нарығына алғаш рет шығатын адамдар үшін маңызды болуы мүмкін.
Алайда оқудан өту мен нақты жұмысқа орналасу – екі бөлек нәтиже. Жарияланған мәліметте осы 243 адамның қаншасы кейін тұрақты жұмыс тапқаны көрсетілмеген.
«Бастау Бизнес»: 3 639 адам кәсіпкерлік негіздерін үйренді
Мүгедектігі бар азаматтарға ұсынылатын мүмкіндіктердің бірі – жеке кәсіп ашу.
Бұл бағытта «Бастау Бизнес» жобасы арқылы кәсіпкерлік негіздерін оқыту жүргізіледі.
2026 жылдың басынан бері жоба аясында 3 639 адам кәсіпкерлік бойынша білім алған.
Олардың 2 375-і тиісті сертификатқа ие болды.
Сонымен қатар онлайн оқыту бағдарламаларына 2 951 адам қатысты. Оның 2 265-і оқуын сәтті аяқтап, сертификат алды.
Кәсіпкерлікке оқыту азаматтарға өз бизнес-идеясын бағалауға, қаржылық жоспар жасауға және кәсіп жүргізудің негізгі қағидаларын меңгеруге көмектеседі.
Әсіресе жұмыс кестесін, еңбек жағдайын және қызмет бағытын жеке қажеттілігіне қарай ұйымдастырғысы келетін азаматтар үшін кәсіпкерлік қосымша мүмкіндік бола алады.
Дегенмен сертификат алу автоматты түрде грант берілетінін немесе кәсіптің табысты болатынын білдірмейді.
578 адам өз кәсібін ашуға мемлекеттік грант алды
Мемлекет мүгедектігі бар азаматтардың бизнес бастамаларын қаржылай қолдау тетігін де қарастырған.
2026 жылғы 1 қыркүйектегі жағдай бойынша 578 азамат жаңа бизнес-идеяларын жүзеге асыру үшін мемлекеттік грант алған.
Бұл қаражат жеке кәсіп ашуға және кәсіпкерлік әлеуетті дамытуға бағытталған.
Гранттық қолдау азаматтарға жалдамалы жұмыспен шектелмей, өз табыс көзін қалыптастыру мүмкіндігін береді.
Сонымен бірге мемлекеттік грант алу үшін тиісті бағдарлама талаптарына сәйкес келу қажет. Қаржыландыру шарттары мен өтінім беру тәртібі қолданыстағы ережелер арқылы айқындалады.
Жарияланған деректерде 578 гранттың жалпы сомасы және қаржыландырылған бизнес жобалардың салалық бөлінісі көрсетілмеген.
Мүгедектігі бар азаматтар жұмыс іздеуді неден бастауы керек?
Қазақстанда мүгедектігі бар адамдар үшін жұмысқа орналасудың бірнеше жолы қарастырылған.
Азаматтар мансап орталықтарына жүгініп, бос жұмыс орындары туралы ақпарат ала алады. Сондай-ақ мемлекеттік бағдарламаларға қатысу және кәсіптік оқудан өту мүмкіндіктерін қарастыра алады.
Негізгі қолдау бағыттары:
- Мансап орталықтары арқылы лайықты жұмыс іздеу.
- Жұмыс берушілерге белгіленген квота бойынша орналасу.
- Жеке қажеттіліктерге бейімделген арнайы жұмыс орындарына орналасу.
- Мемлекет субсидиялайтын жұмыспен қамту бағдарламаларына қатысу.
- Қысқа мерзімді кәсіптік оқудан өту.
- Кәсіпкерлік негіздерін меңгеру және қайтарымсыз гранттарға өтінім беру.
- Белгіленген талаптарға сәйкес жастарға арналған микрокредиттеу мүмкіндіктерін пайдалану.
Сонымен қатар азаматтар Электрондық еңбек биржасы арқылы бос жұмыс орындарын өз бетінше іздей алады.
Бұл ретте жұмысқа орналасу мүмкіндігі азаматтың біліктілігіне, жұмыс берушінің талаптарына және еңбек жағдайларының сәйкестігіне байланысты болады.
Негізгі мәселе – тұрақты жұмыспен қамтуды арттыру
Қазақстанда мүгедектігі бар адамдарды жұмыспен қамтуға бағытталған бірнеше мемлекеттік тетік қатар жұмыс істейді. Олар жұмысқа орналасудан бастап жаңа мамандық меңгеру мен жеке кәсіп ашуға дейінгі мүмкіндіктерді қамтиды.
2026 жылдың алғашқы тоғыз айындағы 10,8 мың адамды жұмысқа орналастыру көрсеткіші осы шаралардың нақты нәтижесін сипаттайды.
Сонымен бірге деректер жұмыспен қамтудың сапасына да назар аудару қажеттігін көрсетеді. Өйткені жұмысқа орналасқан азаматтардың едәуір бөлігі субсидияланатын бағдарламаларға қатысқан, ал тұрақты жұмыс тапқандар саны 5,1 мың адамды құрайды.
Бұдан бөлек, 2025 жылы жұмыс орындарына белгіленген квотаның 48%-ы ғана орындалған. Бұл жұмыс берушілердің қатысуын кеңейту мен қолжетімді еңбек жағдайларын қалыптастырудың өзектілігін көрсетеді.
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі мүгедектігі бар азаматтардың кәсіби дағдыларын дамыту, еңбек нарығына қатысуын кеңейту және әр адамның жұмыс істеуіне қолайлы жағдай жасау жұмыстарын жалғастырып жатыр.
Бұған дейін біз Қарағандыда мүгедектігі бар адамдарды әлеуметтік бейімдеу орталығы ашылғаны туралы жазған едік. Орталықта жұмысқа орналасуға жәрдемдесу, әлеуметтік және психологиялық қолдау, сондай-ақ құқықтық көмек көрсету бағыттары қамтылған.
