Түркістанның сан ғасырлық тарихы екі томға жинақталды. Республика күні қарсаңында Астанадағы Қазақстан Республикасының Ұлттық академиялық кітапханасында «Түркістан» энциклопедиясының таныстырылымы өтті. Түркі мәдениеті және мұрасы қоры ұйымдастырған шарада бес жыл бойы 300-ден астам ғалым мен зерттеуші еңбек еткен іргелі ғылыми басылым көпшілікке ұсынылды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жаңа энциклопедияның басты ерекшелігі – Түркістанның тарихын жеке қаланың шежіресімен шектемей, түркі халықтарының ортақ мәдениеті мен өркениеттік дамуымен байланыстыра қарастыруы.
Екі томдықты әзірлеу барысында 4 мыңнан астам тарихи атау мен ұғым зерттеліп, қайта өңделген. Бұл – тарихи деректерді жүйелеуге және түркі дүниесінің ортақ мұрасын ғылыми тұрғыдан зерделеуге бағытталған ауқымды жұмыс.
300-ден астам ғалым бес жыл еңбек етті
«Түркістан» энциклопедиясын дайындау жұмыстары 2021–2025 жылдары жүргізілді. Осы кезеңде жобаға 300-ден астам ғалым мен зерттеуші қатысты.
Басылымды әзірлеу барысында 4 мыңнан астам тарихи атау мен ұғым зерттеліп, қайта өңделді. Мұндай жұмыс тарихи мәліметтерді жинаумен қатар, олардың мазмұнын салыстыруды, ғылыми тұрғыдан жүйелеуді және оқырманға түсінікті түрде ұсынуды талап етеді.
Жобаның жетекшісі әрі бас редакторы – тарих ғылымдарының докторы, академик Дархан Қыдырәлі. Жауапты редакторы – филология ғылымдарының кандидаты Тұрдықұл Шаңбай.
Ғылыми ұжымның көпжылдық еңбегі нәтижесінде Түркістанның тарихи дамуын, түркі халықтарының мәдени байланыстарын және ортақ рухани мұрасын қамтитын екі томдық еңбек жарық көрді.
Энциклопедияда қандай тақырыптар қамтылған?
Басылым Түркістанның сан ғасырлық тарихына, түркі халықтарының мәдени мұрасына және өркениеттік дамуына арналған.
Жобаның негізгі мақсаты – тарихи деректерді бір арнаға тоғыстырып, оларды сақтау, жүйелеу және ғылыми айналымда пайдалануға жағдай жасау.
Энциклопедияның мазмұны бірнеше өзара байланысты бағытты қамтиды:
- Түркістанның тарихи қалыптасуы мен даму кезеңдері.
- Түркі халықтарының ортақ мәдени және рухани мұрасы.
- Түркі өркениетінің тарихи дамуы.
- Тарихи атаулар мен ұғымдарды ғылыми тұрғыдан жүйелеу.
- Түркі дүниесіне қатысты деректерді зерттеу және сақтау.
Энциклопедиялық басылымның маңызы – әртүрлі дереккөздерде кездесетін тарихи мәліметтерді жүйеленген ғылыми еңбек түрінде ұсынуында.
Бұл зерттеушілерге белгілі бір тарихи атау немесе ұғым туралы мәлімет іздеуді жеңілдетіп, өзара байланысты тақырыптарды салыстыра қарастыруға мүмкіндік береді.
Неліктен Түркістан тарихы бүкіл түркі дүниесі үшін маңызды?
Түркістан – Қазақстан тарихында ғана емес, түркі халықтарының рухани және мәдени кеңістігінде де ерекше орын алатын қала.
Оның тарихи маңызы Қожа Ахмет Ясауи мұрасымен, ортағасырлық қала мәдениетімен және қазақ мемлекеттілігінің тарихымен тығыз байланысты.
Түркістан ғасырлар бойы діни, мәдени және қоғамдық өмірдің маңызды орталықтарының бірі болды. Сондықтан қаланың тарихын зерттеу арқылы кеңірек тарихи байланыстарды түсінуге болады.
Жаңа энциклопедия осы тұрғыдан Түркістанды түркі дүниесінің ортақ тарихи жадымен байланыстыратын ғылыми еңбек ретінде ұсынылды.
Басылымның құндылығы тек бұрыннан белгілі деректерді жинақтауында емес. Тарихи ұғымдарды жүйелеу әртүрлі кезеңдер мен мәдени құбылыстар арасындағы сабақтастықты зерттеуге де негіз бола алады.
Президент атынан марапаттар табысталды
Энциклопедияның таныстырылымы барысында ғылыми және мәдени мұраны зерттеуге үлес қосқан азаматтар марапатталды.
Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі Мәлік Отарбаев Мемлекет басшысының атынан Тұрдықұл Шаңбай мен Жандос Бәделұлына Қазақстан Республикасы Президентінің Алғысын және төсбелгісін табыстады.
Бұл марапаттар энциклопедияны әзірлеу аясында атқарылған ғылыми және ұйымдастырушылық еңбектің маңызын айқындады.
Дархан Қыдырәлі мен Әділ Ахметовке құрметті атақ берілді
Іс-шарада Түркі мәдениеті және мұрасы қорының президенті Ақтоты Райымқұлова да бірқатар марапат табыстады.
Академиктер Дархан Қыдырәлі мен Әділ Ахметовке «Түркі мәдениеті мен мұрасының амбассадоры» құрметті атағы берілді.
Сондай-ақ энциклопедияның жауапты редакторы Тұрдықұл Шаңбай мен Turkistan.az ақпараттық порталының бас редакторы Ақыл Жамал қордың алғыс хаттарымен марапатталды.
Бұл марапаттар түркі халықтарының ортақ мәдени мұрасын зерттеу, сақтау және насихаттау бағытындағы еңбекті қолдауға арналған.
Таныстырылымға бес түркітілдес елдің дипломаттары қатысты
Ұлттық академиялық кітапханада өткен жиын халықаралық сипат алды.
Оған мемлекет және қоғам қайраткерлері, ғалымдар, зиялы қауым өкілдері, түркітілдес бес елдің дипломатиялық миссиялары мен халықаралық ұйымдардың өкілдері қатысты.
Қатысушылар энциклопедияның түркі халықтарына ортақ тарихи-мәдени мұраны зерттеу мен сақтау ісіндегі маңызын атап өтті.
Бес елдің дипломатиялық өкілдерінің қатысуы басылымның халықаралық мәдени ынтымақтастық үшін де мәні бар екенін көрсетті.
Өйткені ортақ тарихи мұраны зерттеу бір мемлекеттің ғылыми қауымдастығымен шектелмейді. Түркі халықтарының тарихында өзара ықпалдастық, мәдени байланыстар және ортақ рухани құндылықтар маңызды орын алады.
Түркі мәдениеті және мұрасы қоры қандай жұмыс атқарады?
Іс-шараны ұйымдастырған Түркі мәдениеті және мұрасы қоры түркі халықтарының мәдени құндылықтарын зерттеу, сақтау және халықаралық деңгейде таныстыру бағытында жұмыс жүргізеді.
Қордың қызметі ғылыми зерттеулерді қолдауды, тарихи мұраны қорғауды, мәдени жобаларды жүзеге асыруды және мемлекеттер арасындағы ынтымақтастықты дамытуды қамтиды.
Осындай бастамалар тарихи деректерді ғылыми айналымға енгізумен қатар, мәдени мұраға деген қоғамдық қызығушылықты арттыруға да ықпал етеді.
«Түркістан» энциклопедиясының таныстырылымы осы бағыттағы жұмыстардың бірі болды.
Жаңа басылымның ғылым мен білім үшін маңызы қандай?
Екі томдық энциклопедия тарихшылар, мәдениеттанушылар, филологтер және түркітану саласының зерттеушілері үшін маңызды ғылыми дереккөз бола алады.
Мұндай еңбектер жоғары оқу орындарында, ғылыми орталықтарда және кітапханаларда тарихи тақырыптарды зерделеу кезінде пайдаланылуы мүмкін.
Әсіресе 4 мыңнан астам атау мен ұғымның бір басылымда жүйеленуі зерттеушілерге тарихи мәліметтерді іздеу және салыстыру тұрғысынан пайдалы.
Сонымен қатар энциклопедия жас зерттеушілердің Түркістан тарихына және түркі халықтарының ортақ мұрасына қызығушылығын арттыруға ықпал етуі мүмкін.
Дегенмен басылымның таралымы, сатылымға шығу тәртібі немесе электронды нұсқасының қолжетімділігі туралы мәлімет ұсынылған жоқ.
Түркістанның тарихи мұрасын сақтау жұмыстары жалғасып жатыр
«Түркістан» энциклопедиясының жарық көруі тарихи мұраны сақтаудың ғылыми бағытын көрсетеді. Ал тарихи ескерткіштерді қорғау мен қалпына келтіру осы жұмыстың практикалық бөлігі болып саналады.
Ғылыми зерттеулер мен реставрациялық жұмыстардың ортақ мақсаты – тарихи құндылықтарды келешек ұрпаққа жеткізу.
Екі томдық басылым осы міндетке тарихи білімді жүйелеу арқылы үлес қосады. Ал оның ғылыми ортада пайдаланылуы Түркістан мен түркі өркениетіне қатысты зерттеулердің одан әрі дамуына байланысты болады.
Бұған дейін біз Түркістандағы бірегей тарихи ескерткішті сақтау үшін Қожа Ахмет Ясауи кесенесінің маңындағы көне қалашықтың қорған қабырғасында жүргізіліп жатқан ғылыми-реставрациялық жұмыстар туралы жазған едік. Бұл жұмыстар мен жаңа энциклопедиялық басылым Түркістанның тарихи мұрасын зерттеу және сақтау ісінің әртүрлі бағыттарын көрсетеді.
