Қазақстанда астықты токенизациялау және болашақ оқиғаларға байланысты биржалық сауда құралдары дамып жатыр. 23 қазанда «Астана» халықаралық қаржы орталығында (АХҚО) жаңа қаржы өнімдеріне арналған AIFC Community: New Financial Products in Action кездесуі өтті. АХҚО-ның ресми мәліметіне сәйкес, ITS серіктестігімен ұйымдастырылған іс-шара цифрлық активтерді, нақты активтерді токенизациялауды және жаңа қаржы құралдарын реттелетін нарықта қолдануды талқылауға арналды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Кездесудің басты ерекшелігі – қатысушылар тек болашақ технологияларды емес, нарыққа енгізіліп жатқан нақты өнімдерді талқылады. Олардың қатарында ITS биржасының Prediction Market құралы мен Commodity Chain компаниясының астықты токенизациялау жобасы бар.
Бұл Қазақстанның қаржы нарығы үшін маңызды өзгерісті көрсетеді: цифрлық технологиялар енді тек криптовалюталармен шектелмей, ауыл шаруашылығы өнімдері мен туынды қаржы құралдарына да қолданылып жатыр.
АХҚО жаңа қаржы өнімдерін дамытуға басымдық берді
AIFC Community бастамасы қаржы орталығында тіркелген компаниялар, реттеушілер және іскерлік қоғамдастық арасындағы байланысты нығайтуға бағытталған.
23 қазандағы кездесуге Қазақстанның қаржы секторының өкілдері, финтех компаниялары, заңгерлер және цифрлық активтер нарығының қатысушылары жиналды.
Негізгі мәселе – жаңа қаржы өнімдерін идея деңгейінен нақты нарықтық құралға айналдыру.
АХҚО Әкімшілігінің инновациялар жөніндегі бас директоры Талғат Аманбаев жаңа технологиялардың дамуы нарық қатысушылары арасындағы ынтымақтастыққа тікелей байланысты екенін атап өтті.
«Қаржы нарығын дамыту тек жаңа өнімдер мен технологияларды ғана емес, оның барлық қатысушылары арасындағы тығыз өзара әрекеттесуді де талап етеді. AIFC Community аясында АХҚО мен онда тіркелген компаниялар және кәсіби қоғамдастық арасындағы ашық диалог жаңа қаржылық шешімдердің пайда болуына, бірлескен жобаларды дамытуға және инновацияларды енгізу үшін қажетті инфрақұрылымды қалыптастыруға ықпал етеді. Нәтижесінде бұл инвестициялар тарту мүмкіндіктерін кеңейтіп, Қазақстанның қаржы нарығын одан әрі дамытуға қолдау көрсетеді», – деп атап өтті.
Оның айтуынша, жаңа қаржы өнімдерін енгізу үшін технологиялық шешіммен қатар құқықтық негіз, нарықтық инфрақұрылым және қатысушылар арасындағы сенім қажет.
Prediction Market: болашақ оқиғаларға сауда жасау қалай жұмыс істейді?
Іс-шараның практикалық бөлімінде ITS операциялық директоры Сергей Данов Prediction Market құралын іске қосу тәжірибесімен бөлісті.
Prediction Market – белгілі бір болашақ оқиғаның орын алуына байланысты жасалатын биржалық келісімшарттар нарығы.
Кәдімгі акция саудасында инвестор компания құнының өзгеруіне назар аударса, бұл құралда нақты оқиғаның нәтижесі маңызды.
Мысалы, нарық қатысушылары орталық банктің пайыздық мөлшерлемесі белгілі бір деңгейден аса ма, криптовалюта бағасы белгіленген шекке жете ме немесе нақты оқиға жүзеге аса ма деген сценарийлер бойынша позиция аша алады.
Мұндай келісімшарттардың бағасы нарық қатысушыларының оқиғаның орын алу ықтималдығына қатысты бағасын көрсетеді. Алайда бұл баға болашақ нәтижеге кепілдік бермейді.
ITS платформасында Prediction Market 2026 жылғы 8 қыркүйекте іске қосылған. Алғашқы келісімшарттар Bitcoin, SpaceX, Қазақстан Ұлттық банкінің базалық мөлшерлемесі және АҚШ Федералдық резерв жүйесінің пайыздық мөлшерлемесіне қатысты сценарийлерді қамтыды.
Сергей Данов жаңа өнімнің биржалық сауда мүмкіндіктерін кеңейтуге бағытталғанын жеткізді.
«Prediction Market-тің іске қосылуы — ITS үшін оқиғаларға арналған опциондар нарығын дамытудағы алғашқы үлкен қадам. Бұл құрал нарық қатысушыларына болашақ оқиғалардың нәтижелеріне сауда жасауға және олардың ықтималдығына қатысты өз бағасын нарықтық баға арқылы білдіруге мүмкіндік береді. Біз бұл құралдың биржалық өнімдер желісін кеңейтуге де, Қазақстандағы деривативтер нарығын одан әрі дамытуға да әлеуеті бар деп есептейміз. АХҚО экожүйесінде жұмыс істеу ITS-ке жаңа қаржы құралдарын дамытуға және өңірдің қаржы нарығын дамытуға өз үлесін қосуға мүмкіндік береді».
Жаңа құрал барлық инвесторға бірдей қолжетімді емес
Prediction Market дәстүрлі депозит немесе облигация сияқты тұрақты табыс ұсынатын құрал емес.
Оның нәтижесі алдын ала белгіленген оқиғаның орындалуына байланысты. Егер инвестор таңдаған сценарий жүзеге аспаса, келісімшарт бойынша салынған қаражаттың толық жоғалу қаупі бар.
Сондықтан мұндай өнімдерге қолжетімділік пен инвесторларды қорғау мәселесі ерекше маңызды.
ITS-тің оқиғаларға арналған опциондары AFSA реттеушісінің FinTech Lab режимінде іске қосылған. Бұл өнім кәсіби клиенттерге және белгіленген талаптарға сәйкес келетін жартылай кәсіби клиенттерге арналған.
Демек жаңа құралдың пайда болуы Қазақстандағы кез келген азамат оны ешқандай шектеусіз сатып ала алады дегенді білдірмейді.
Қазақстанда астықты токенизациялау жобасы дамып жатыр
Кездесудегі тағы бір маңызды тақырып – ауыл шаруашылығы өнімдерін цифрлық қаржы құралдарына айналдыру.
Commodity Chain компаниясының бас атқарушы директоры Анвар Ниетқалиев астықты токенизациялау жобасының іске асырылу тәжірибесін таныстырды.
2026 жылғы маусымда AFSA реттеушісі АХҚО қатысушысы Commodity Chain Ltd. компаниясына токенизацияланған нақты активтердің айналымына байланысты қызмет жүргізуге лицензия берген.
Жобаның алғашқы бағыты – жаңғыртылған элеваторларда сақталатын астықты қоса алғанда, ауыл шаруашылығы өнімдерін токенизациялау.
Бұл технология ауыл шаруашылығы өнімдерімен байланысты құқықтарды цифрлық түрде тіркеуге және оларды арнайы инфрақұрылым арқылы айналымға шығаруға мүмкіндік беруге бағытталған.
Астықты токенизациялау деген не?
Токенизация – нақты активке немесе оған байланысты құқыққа цифрлық токен арқылы өкілдік беру тәсілі.
Мысалы, элеваторда сақталған астыққа қатысты белгілі бір құқық цифрлық жүйеде тіркеліп, токен түрінде көрсетілуі мүмкін.
Бірақ токеннің болуы оның иесі автоматты түрде астықтың меншік иесіне айналады дегенді білдірмейді. Құқықтардың нақты көлемі токеннің заңдық құрылымына, келісімшарттарға және қолданылатын реттеу талаптарына байланысты.
Астықты токенизациялау жүйесінде бірнеше маңызды элемент болуы қажет:
- Нақты астық қорының бар екенін және көлемін растау.
- Өнім сақталатын элеватор мен сақтау шарттары туралы сенімді ақпарат.
- Токен иесінің құқықтарын заңдық тұрғыдан айқындау.
- Цифрлық операциялардың есебін жүргізу және бақылау.
- Токенді өтеу немесе оған байланысты құқықты іске асыру тәртібі.
Бұл талаптар орындалған жағдайда токенизация активтермен операцияларды цифрландыруға және нарық қатысушылары үшін ақпараттың қолжетімділігін арттыруға көмектесе алады.
Алайда технологияның тиімділігі нақты активтердің сенімді есебіне, сақтау инфрақұрылымына және құқықтық қорғауға байланысты болады.
Астық нарығы үшін қандай мүмкіндік ашылады?
Қазақстан – ірі астық өндіруші және экспорттаушы елдердің бірі. Сондықтан ауыл шаруашылығы өнімдерін цифрлық қаржы құралдарымен байланыстыру ел экономикасы үшін практикалық қызығушылық тудырады.
Токенизация астықпен байланысты операцияларды ұйымдастырудың жаңа тәсілдерін қалыптастыруға мүмкіндік беруі мүмкін.
Мәселен, цифрлық жүйелер актив туралы ақпаратты тіркеуді, құқықтардың қозғалысын бақылауды және қатысушылар арасындағы операцияларды рәсімдеуді жеңілдетуге бағытталады.
Сонымен бірге бұл технология астықтың сапасы, көлемі, сақталуы және жеткізілуіне байланысты дәстүрлі тәуекелдерді өздігінен жоймайды.
Сондықтан жобаның нақты нарықтық нәтижесін бағалау үшін қанша астық токенизацияланғанын, қандай операциялар жүргізілгенін және нарық қатысушыларының қаншалықты белсенді екенін білу маңызды.
Ұсынылған ақпаратта айналымға шығарылған токендердің көлемі немесе нақты сауда көрсеткіштері келтірілмеген.
AFSA жаңа қаржы өнімдерін қалай бақылайды?
АХҚО Қаржылық қызметтерді реттеу жөніндегі комитетінің (AFSA) Қаржы технологиялары бөлімінің директоры Алтай Слямов қаржылық инновацияларды реттеу тәсілдерін таныстырды.
Оның баяндамасы «Реттеушілік перспективалар: инновациялардан реттелетін нарыққа дейін» тақырыбына арналды.
AFSA АХҚО юрисдикциясындағы қаржылық қызметтерді реттейді. Ал жаңа өнімдер мен бизнес-модельдерді сынауға AIFC FinTech Lab арнайы реттеушілік ортасы мүмкіндік береді.
FinTech Lab шеңберінде әртүрлі инновациялық жобалар тексеріледі. Олардың қатарында:
- Цифрлық активтер қызметтерін жеткізушілер.
- Токенизацияланған активтердің айналымына арналған платформалар.
- Стейблкоин эмитенттері.
- Жаңа туынды қаржы құралдарын ұсынатын компаниялар.
- Басқа инновациялық қаржылық қызмет жеткізушілері.
Мұндай реттеушілік ортаның ерекшелігі – жаңа өнімді бірден бүкіл нарыққа шығармай, белгіленген шарттармен сынақтан өткізу мүмкіндігі.
Бұл компанияларға технологиялық және коммерциялық болжамдарын тексеруге, ал реттеушіге ықтимал тәуекелдерді бағалауға көмектеседі.
FinTech Lab неге маңызды?
Қаржы технологиялары дәстүрлі реттеу нормаларына қарағанда жылдамырақ дамуы мүмкін.
Мысалы, жаңа цифрлық актив немесе қаржы өнімі пайда болғанда оның құқықтық мәртебесі, клиенттердің құқықтары және нарықтағы айналым тәртібі бірден айқын бола бермейді.
FinTech Lab осындай өнімдерді бақыланатын жағдайда сынауға арналған.
Алтай Слямовтың таныстырылымында зертхана қолданыстағы АХҚО құқығымен әлі толық қамтылмаған жобалар үшін де ашық екені айтылды.
Бұл жаңа бизнес-модельдерге қатысты тәжірибе жинақтауға және қажет болған жағдайда реттеу тәсілдерін жетілдіруге мүмкіндік береді.
Дегенмен реттеушілік құмсалғышқа қабылдану компанияның өнімі толық қауіпсіз немесе табысты деген кепілдік емес. Мұндай режимнің мақсаты – инновацияларды нақты шектеулер мен бақылау жағдайында сынау.
Токен иелерінің құқықтары неге басты мәселеге айналды?
Кездесуде нақты активтерді токенизациялаудың құқықтық аспектілеріне ерекше назар аударылды.
«Ашық сұхбат: нарықты дамытуға арналған жаңа құралдар» пікірталасында қатысушылар цифрлық токендердің заңдық мәртебесін, олардың иелерінің құқықтарын және жаңа өнімдерді нарыққа шығару кезіндегі кедергілерді талқылады.
Бұл мәселелердің маңызы зор. Өйткені цифрлық токеннің техникалық тұрғыдан жұмыс істеуі оның иесіне қандай құқық берілетінін автоматты түрде анықтамайды.
Мысалы, токен нақты активке меншік құқығын, талап ету құқығын немесе басқа қаржылық міндеттемені білдіруі мүмкін. Әрбір жағдайда инвестордың құқықтары әртүрлі болады.
Сондықтан жаңа өнімдерді дамыту кезінде технологиялық инфрақұрылыммен қатар келісімшарттардың анықтығы, ақпаратты ашу талаптары және клиенттерді қорғау тетіктері маңызды.
Пікірталасқа Nevo A директоры Жанель Бекмұханбетова, Aequitas Law Firm аға заңгері Кирилл Грешников және Қазақстанның финтех, жасанды интеллект және криптоиндустрия қауымдастығының негізін қалаушылардың бірі Азамат Майбалаев қатысты.
Талқылауды Талғат Аманбаев жүргізді.
Қазақстанның қаржы нарығы үшін не өзгереді?
АХҚО-да таныстырылған жобалар қаржы нарығының бірнеше бағытта өзгеріп жатқанын көрсетеді.
Біріншіден, цифрлық технологиялар дәстүрлі қаржы құралдарының шеңберінен шығып, нақты тауарлармен байланысты активтерге қолданыла бастады.
Екіншіден, биржалық өнімдер желісі кеңейіп жатыр. ITS-тің Prediction Market құралы болашақ оқиғаларға байланысты тәуекелдер мен күтулерді нарықтық бағалау мүмкіндігін ұсынады.
Үшіншіден, жаңа өнімдерді енгізу реттеушімен тығыз байланыста жүргізіліп жатыр. Бұл инновацияларды дамыту мен нарық қатысушыларының құқықтарын қорғау арасындағы теңгерімді сақтауға бағытталған.
Дегенмен жаңа қаржы құралдарының пайда болуы олардың бірден жаппай қолданысқа енетінін білдірмейді.
Нарықтың дамуы инвесторлардың сұранысына, технологиялардың сенімділігіне, құқықтық инфрақұрылымға және нақты коммерциялық нәтижелерге байланысты болады.
АХҚО қаржылық инновацияларды нақты нарыққа шығаруды көздейді
AIFC Community: New Financial Products in Action кездесуі Қазақстандағы цифрлық қаржы құралдарының дамуын практикалық тұрғыдан талқылауға мүмкіндік берді.
ITS оқиғаларға арналған опциондарды іске қосу тәжірибесін таныстырса, Commodity Chain нақты активтерді, соның ішінде астықты токенизациялау бағытын көрсетті.
Ал AFSA өкілдері жаңа өнімдердің реттелетін ортада қалай сынақтан өтетінін түсіндірді.
Бұл мысалдар АХҚО экожүйесінде инновациялық қаржы өнімдерін әзірлеу, құқықтық тұрғыдан реттеу және нарыққа енгізу жұмыстары қатар жүріп жатқанын көрсетеді.
Алдағы кезеңдегі негізгі мәселе – осы құралдардың нақты нарықтық сұранысқа қаншалықты жауап беретіні және инвесторлар мен бизнеске қандай практикалық нәтиже беретіні.
Бұған дейін біз ITS алаңында Ұлттық банк мөлшерлемесіне, Bitcoin мен SpaceX-ке байланысты болжамдар нарығы қалай жұмыс істейтінін және оған кімдер қатыса алатынын түсіндірген едік. Жаңа кездесуде осы құралды іске қосу тәжірибесі АХҚО-дағы басқа қаржылық инновациялармен бірге талқыланды.
