Қазақстан экономикасы айтарлықтай өсті. Соңғы жеті жылда жалпы ішкі өнім шамамен 30%-ға ұлғайды. Елде тұрғын үй құрылысы рекордтық деңгейге жетіп, автомобиль өндірісі жылына 150 мыңнан асты. Алайда осы жетістіктер қарапайым қазақстандықтардың тұрмысынан қаншалықты байқалып жатыр?
2026 жылғы 23 қазанда Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Республика күніне арналған салтанатты жиында елдің экономикалық және әлеуметтік дамуына қатысты негізгі көрсеткіштерді жариялады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл деректерге қаржы сарапшысы Андрей Чеботарёв те назар аударды. Ол өзінің FINANCE.kz Telegram арнасында Қазақстанның экономикалық жетістіктерін талдап, бірқатар көрсеткішті басқа елдердің нәтижелерімен салыстырды.
Әсіресе тұрғын үй құрылысына қатысты мәліметтер қызығушылық тудырады. Өйткені Қазақстан бұл салада халқы әлдеқайда көп мемлекеттерден озып отыр.
Қазақстан экономикасы 30%-ға өсті. Бұл қаншалықты жақсы нәтиже?
2019 жылдан бері Қазақстан экономикасы шамамен үштен бірге ұлғайды. Осы аралықта ел пандемияны, әлемдік нарықтардағы тұрақсыздықты және шикізат бағасының құбылуын бастан өткерді.
Мұндай жағдайда экономиканың өсуі назар аударуға тұрарлық.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың айтуынша, 2019 жылдан бергі экономикалық өсім шамамен 30% болған.
Егер осы көрсеткішті жеті жылға бөліп есептесек, күрделі пайызды ескергендегі орташа жылдық өсім шамамен 3,8% болады.
Қаржы сарапшысы Андрей Чеботарёв дамушы экономика үшін мұны жақсы нәтиже деп бағалайды.
Оның пікірінше, Қазақстанды көрші мемлекеттермен салыстырғанда экономикалардың бастапқы деңгейін де ескеру керек.
Өйткені экономикасы шағын елдер жоғары пайыздық өсімді жылдамырақ көрсете алады. Бірақ бұл олардың экономикалық ауқымы Қазақстаннан үлкен дегенді білдірмейді.
Президент келтірген тағы бір дерекке сәйкес, Қазақстанның жалпы ішкі өнімі 350 миллиард долларға жақындап, ел ТМД мемлекеттері арасында екінші орынға шыққан.
Жан басына шаққандағы ЖІӨ 15 мың доллардан асты
Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанда жан басына шаққандағы жалпы ішкі өнім алғаш рет 15 мың доллардан асқанын мәлімдеді.
Орталық Азия үшін бұл елеулі көрсеткіш.
Алайда Андрей Чеботарёв мұндағы бір ерекшелікке назар аударады.
15 мың доллар — АҚШ долларымен есептелген номиналды ЖІӨ.
Ал сатып алу қабілетінің паритеті бойынша көрсеткіш әлдеқайда жоғары. Сарапшының шамамен бағалауынша, ол 35–40 мың доллар аралығында.
Сатып алу қабілетінің паритеті елдер арасындағы тауарлар мен қызметтер бағасының айырмашылығын ескереді. Бұл экономикалардың нақты ауқымын салыстыруға мүмкіндік береді.
Дегенмен жан басына шаққандағы ЖІӨ қазақстандықтардың әрқайсысы жылына осынша табыс табады деген сөз емес.
Халықтың әл-ауқатын бағалау үшін нақты жалақыны, инфляцияны, отбасылық шығындарды және баспана бағасын да ескеру қажет.
Қазақстан тұрғын үй құрылысы бойынша Ресейден озып отыр
Президент жариялаған ең қызықты көрсеткіштердің бірі тұрғын үй құрылысына қатысты болды.
2025 жылы Қазақстанда 20 миллион шаршы метрден астам тұрғын үй пайдалануға берілді.
Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, бұл көрсеткіш шамамен 20,1 миллион шаршы метрге жеткен. Бір жыл ішінде тұрғын үй құрылысының көлемі 5,1%-ға артқан.
Бұл — Қазақстан үшін рекорд.
Бірақ ең қызығы құрылыс көлемін халық санына шаққанда байқалады.
Андрей Чеботарёвтің есептеуінше, Қазақстанда жыл сайын әр тұрғынға шамамен бір шаршы метр жаңа баспана салынады.
Сарапшы келтірген салыстырмалы көрсеткіштер мынадай:
- Қазақстан — бір адамға шамамен 1 шаршы метр.
- Ресей — 0,6 шаршы метр.
- Өзбекстан — 0,43 шаршы метр.
- Еуропалық одақ елдері — орта есеппен 0,4–0,5 шаршы метр.
- АҚШ — шамамен 0,4 шаршы метр.
Бұл — сарапшы келтірген шамаланған көрсеткіштер. Елдердегі тұрғын үйді есепке алу әдістемесі әртүрлі болуы мүмкін.
Соған қарамастан Қазақстандағы құрылыс қарқынының жоғары екені байқалады.
Ұлттық статистика бюросының дерегінше, 2025 жылы елдегі көппәтерлі үйлерде 185,8 мың пәтер пайдалануға берілген. Ал салынған тұрғын үйлердің жалпы ауданының шамамен 90%-ы жеке құрылыс салушылардың үлесіне тиесілі.
Дегенмен құрылыстың рекордтық көлемі пәтер бағасы міндетті түрде арзандайды дегенді білдірмейді.
Баспана сатып алушылар үшін оның бағасы, отбасының табысы, бастапқы жарна және ипотека шарттары әлдеқайда маңызды.
Қазақстан жылына 150 мыңнан астам автомобиль шығарады
Қазақстан экономикасындағы тағы бір өзгеріс өңдеу өнеркәсібіне байланысты.
Президенттің айтуынша, елде теміржол техникасы мен оған қажетті бөлшектер өндірісі дамып келеді.
Бүгінде қазақстандық кәсіпорындар рельс, шпал, теміржол вагоны және электровоз шығарады.
Автомобиль өнеркәсібінің өндірістік қуаты да артып жатыр.
Президент келтірген дерек бойынша, Қазақстан зауыттарында жыл сайын 150 мыңнан астам жеңіл және жүк көлігі өндіріледі.
Андрей Чеботарёв отандық автомобиль өнеркәсібінің даму жолына ерекше назар аударды.
Сарапшының пікірінше, Қазақстан бастапқыдағы қарапайым құрастырудан өндірістің күрделірек кезеңдеріне біртіндеп көшіп келеді.
Экономика үшін мұның маңызы зор. Өндіріс неғұрлым терең жергіліктендірілсе, ел ішіндегі кәсіпорындарға, бөлшек өндірушілерге және білікті мамандарға сұраныс соғұрлым артуы мүмкін.
Алайда шығарылған көліктердің жалпы саны олардың қанша бөлшегі Қазақстанда жасалғанын көрсетпейді.
Өнеркәсіптің нақты үлесін бағалау үшін жергіліктендіру деңгейі мен ел ішінде қалыптасатын қосылған құн туралы деректер қажет.
Жеті миллион баланың шотына 2,5 миллиард доллар аударылған
Экономикалық көрсеткіштермен қатар Президент әлеуметтік саладағы нәтижелерге де тоқталды.
Қасым-Жомарт Тоқаевтың айтуынша, «Ұлттық қор — балаларға» бағдарламасы аясында жеті миллион баланың шотына жалпы 2,5 миллиард доллар аударылған.
Бұл әр балаға бірден берілетін төлем емес, бағдарлама шеңберінде жинақталған қаражаттың жиынтық көлемі.
Бағдарлама ережелеріне сәйкес, кәмелетке толған азаматтар бұл ақшаны білім алуға немесе тұрғын үй жағдайын жақсартуға пайдалана алады.
Білім беру саласына қатысты көрсеткіштер де жарияланды.
Соңғы жеті жылда Қазақстанда 1 483 балабақша ашылып, 1 342 мектеп салынған.
Жоғары білім алуға 655 мыңнан астам грант бөлініп, оған жалпы 1,5 триллион теңге бағытталған.
Сонымен қатар 2019 жылдан бері елде 1 259 медициналық нысан салынғаны айтылды.
Бұл сандар мемлекеттік инвестициялардың ауқымын көрсетеді. Ал олардың нақты нәтижесі мектептердегі білім сапасына, медициналық қызметтің қолжетімділігіне және өңірлердегі инфрақұрылым жағдайына байланысты.
Қазақстандықтардың өмір сүру ұзақтығы 76 жасқа жақындады
Президент елдің әлеуметтік дамуындағы тағы бір көрсеткішті атады.
Оның айтуынша, Қазақстанда күтілетін өмір сүру ұзақтығы 76 жасқа жуықтаған.
Қасым-Жомарт Тоқаев Дүниежүзілік банктің деректеріне сүйене отырып, Қазақстан бұл көрсеткіш бойынша өз өңірінде бірінші орында тұрғанын мәлімдеді.
Өмір сүру ұзақтығы халықтың денсаулығы мен тұрмыс жағдайындағы өзгерістерді бағалауға мүмкіндік беретін маңызды көрсеткіштердің бірі саналады.
Бірақ ел бойынша орташа мән өңірлер арасындағы айырмашылықтарды толық ашпайды.
Медициналық көмектің қолжетімділігі, аурулардың алдын алу және азаматтардың дені сау күйде қанша жыл өмір сүретіні де халықтың әл-ауқатын бағалауда ескерілуі тиіс.
Қазақстан әлемдегі ықпалды мемлекеттер арасында 34-орын алды
Президент халықаралық рейтингтерге де тоқталды.
Қасым-Жомарт Тоқаевтың айтуынша, Қазақстан ықпалды мемлекеттер тізімінде 34-орынға көтерілген.
Алайда келтірілген мәліметте рейтингті әзірлеу әдістемесі толық нақтыланбағандықтан, бұл нәтижені өзге халықаралық индекстермен тікелей салыстыру дұрыс болмас еді.
Мемлекет басшысы инвестицияларға қатысты да бірнеше көрсеткіш жариялады.
Оның айтуынша, соңғы жеті жылда Қазақстанға 155 миллиард доллар шетелдік инвестиция тартылған.
Ал 2026 жылдың басынан бері жалпы құны 60 миллиард доллар болатын 355 коммерциялық келісім жасалған.
Мұнда бір айырмашылық бар: келісімге қол қойылған сома мен экономикаға нақты түскен инвестиция көлемі бірдей емес.
Инвестициялық жобалардың шынайы нәтижесі олардың қаншасының іске асатынына, қанша жұмыс орны ашылатынына және ел ішінде қандай қосылған құн қалыптасатынына байланысты болады.
Экономика өссе, неге халық оның әсерін бірден сезінбейді?
Соңғы жеті жылда Қазақстан экономикасының ауқымы ұлғайды. Елде тұрғын үй құрылысы рекорд орнатып, өнеркәсіп өндірісі кеңейіп, әлеуметтік инфрақұрылымға қомақты қаражат бағытталды.
Дегенмен жалпы экономикалық өсім мен әр отбасының әл-ауқаты бірдей қарқынмен өзгермейді.
ЖІӨ өскен кезде баспана, азық-түлік және қызмет көрсету бағасы да қымбаттауы мүмкін. Сол сияқты өндіріс көлемінің артуы барлық сала қызметкерлерінің жалақысы бірдей өседі деген сөз емес.
Андрей Чеботарёв Қазақстандағы өзгерістерді бағалағанда тек соңғы бір жылмен шектелмеуді ұсынады.
Ол қазіргі жағдайды екі, бес және он жыл бұрынғы кезеңдермен салыстыру қажет деп санайды.
Мұндай салыстыру арқылы инфрақұрылымның, құрылыс саласының және өнеркәсіптің қалай өзгергенін байқауға болады.
Алайда халықтың нақты тұрмыс деңгейін анықтау үшін экономикалық рекордтар жеткіліксіз.
Мысалы, Ұлттық статистика бюросының деректеріне сәйкес, 2025 жылы Қазақстанда бір адамға шаққандағы тұрғын үймен қамтамасыз етілу деңгейі 25,1 шаршы метр болған. Бір жылда бұл көрсеткіш 0,6 шаршы метрге өскен.
Демек, құрылыс қарқыны жоғары болғанымен, тұрғындардың баспанамен қамтамасыз етілуі біртіндеп жақсарып келеді.
Бұған дейін Қазақстандағы тұрғын үй құрылысының рекордтық көрсеткіштері туралы жазған едік. Ал экономикалық өсім туралы жаңа деректер тағы бір мәселені алға шығарады: елдегі өндіріс пен инвестиция ұлғайған сайын қазақстандықтардың нақты табысы мен баспана сатып алу мүмкіндігі қаншалықты жылдам жақсарады?
