Қазақстанда көпір жобалау тәртібі өзгерді. 2026 жылғы тамыздан бастап ұзындығы 100 метр және одан асатын көпірлерді жобалау кезінде BIM технологиясын қолдану міндеттелді. Ал қолданыстағы көпірлердің жай-күйін бағалау үшін лазерлік сканерлеу мен үш өлшемді цифрлық модельдеу әдістері енгізіліп жатыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы «ҚазжолҒЗИ» АҚ мәлімдеді. Институт жол инфрақұрылымын жобалау, техникалық тексеру және пайдалану салаларын цифрландырумен айналысып жатыр. BIM технологиясы қолданылған алғашқы көпір жобасы мемлекеттік сараптамадан өтуде.
100 метрден асатын көпірлерге BIM міндетті болды
2026 жылғы 1 тамыздан бастап Қазақстанда ұзындығы 100 метр және одан асатын көпір құрылыстарын жобалау кезінде ақпараттық модельдеу технологиясын қолдану міндетті талапқа айналды.
Бұл талап Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрінің 2026 жылғы 19 наурыздағы бұйрығында қарастырылған.
BIM технологиясы болашақ нысанның цифрлық ақпараттық моделін жасауға мүмкіндік береді. Онда көпірдің геометриялық өлшемдері, құрылымдық элементтері және инженерлік шешімдері туралы мәліметтер біріктіріледі.
Жобалаушылар үшін мұндай тәсіл құрылыс басталмай тұрып инженерлік шешімдердің өзара сәйкестігін тексеруге мүмкіндік береді. Ал тапсырыс беруші жеке сызбалар мен есептерден бөлек, нысан туралы жинақталған цифрлық ақпарат алады.
Жаңа талап белгіленген ұзындықтағы көпірлерге қатысты.
Алайда цифрлық жобалауға көшу мұнымен шектелмейді.
2028 жылғы 1 қаңтардан бастап BIM технологиясын қолдану I және II санаттағы автомобиль жолдарына да міндетті болады. Ал 2030 жылғы 1 қаңтардан бастап бұл талап жауапкершіліктің үшінші деңгейіндегі нысандарды қоспағанда, барлық құрылыс объектілеріне таралады.
Демек, алдағы жылдары цифрлық модельдеу қолданылатын жол-құрылыс жобаларының ауқымы біртіндеп кеңейеді.
Оралдағы алғашқы BIM көпірі мемлекеттік сараптамадан өтуде
Цифрлық жобалаудың алғашқы нақты нәтижелерінің бірі Орал қаласында жүзеге асырылып жатыр.
«ҚазжолҒЗИ» институты BIM технологиясын пайдаланып, қаладағы кіреберіс жолдары бар көпір өткелінің жұмыс жобасын әзірледі.
Бұл институттың ақпараттық модельдеу негізінде дайындаған алғашқы жобасы.
Қазір жоба құжаттары «Мемсараптама» РМК қарауында.
Оралдағы жоба жаңа талаптардың іс жүзінде қалай қолданылып жатқанын көрсетеді. Дегенмен мемлекеттік сараптаманың аяқталғаны немесе құрылыс жұмыстарының басталғаны туралы әзірге хабарланған жоқ.
Цифрлық жобалауға ортақ талаптар қалыптастыру үшін «ҚазжолҒЗИ» «Автомобиль жолдарында BIM технологиясын пайдалана отырып ақпараттық модельдеу» атты Қазақстан Республикасының ведомстволық ережелер жинағын да әзірледі.
Бұл құжат жол саласында ақпараттық модельдеуді қолданудың нормативтік негізін қалыптастыруға бағытталған.
Көпірлердің жағдайын енді әуеден де, жерден де тексереді
Цифрландыру жаңадан салынатын көпірлермен ғана шектелмейді. Институт қолданыстағы құрылыстарды тексерудің де жаңа әдістерін енгізіп жатыр.
«ҚазжолҒЗИ» мамандары әуеден және жерден лазерлік сканерлеу жүргізіп, LiDAR технологиясы мен фотограмметрияны қолданады.
LiDAR лазерлік өлшеулер арқылы көпірдің геометриялық сипаттамалары туралы кеңістіктік деректер жинауға мүмкіндік береді.
Ал фотограмметрия фотосуреттерді өңдеу арқылы алынған мәліметтермен бұл ақпаратты толықтырады.
Жиналған деректер негізінде көпірдің үш өлшемді цифрлық моделі жасалады.
Мұндай модель инженерлерге құрылымның геометриясын талдауға, конструкциялық ерекшеліктерін анықтауға және техникалық тексеру нәтижелерін нақтылауға көмектеседі.
Алынған ақпарат «ҚазжолҒЗИ» әзірлеген көпірлерді пайдалануды басқару жүйесіне енгізіледі.
Жүйеде әр көпір туралы мәліметтер, бұрын жүргізілген тексерулердің нәтижелері және құрылыстың қазіргі техникалық жағдайына қатысты деректер сақталады.
Бұл көпірдің жай-күйін бағалау кезінде бұрынғы тексеру нәтижелеріне сүйенуге және пайдалану мен жөндеу шараларын жоспарлауға мүмкіндік береді.
Дегенмен лазерлік сканерлеу толыққанды инженерлік диагностикадан бас тартуды білдірмейді. Ол мамандарға техникалық қорытынды жасау үшін қажетті кеңістіктік мәліметтерді толықтырады.
I–V санаттағы жолдарды жөндеуге жаңа үлгілік шешімдер әзірленді
«ҚазжолҒЗИ» автомобиль жолдарын орташа жөндеу кезінде қолданылатын жобалау тәсілдерін де жетілдіріп жатыр.
Институт «Автомобиль жолдарын орташа жөндеу кезіндегі жол төсемелерінің үлгілік конструкциялары» атты ведомстволық ережелер жинағының жобасын әзірледі.
Құжатта I–V санаттағы автомобиль жолдарының төсемесін күшейтуге арналған есептік шешімдер қарастырылған.
Мұндай шешімдер жол жабынының нақты жағдайына және жөнделетін учаскенің ерекшеліктеріне қарай таңдалады.
Жобалаушылар үшін бұл дайын есептік нұсқаларды пайдаланып, оларды белгілі бір жол учаскесінің жағдайына бейімдеу мүмкіндігін береді.
Сонымен бірге барлық жолға бірдей конструкция қолдану көзделмеген. Түпкілікті шешім жол төсемесінің техникалық жағдайы мен пайдалану талаптарына байланысты қабылданады.
Қазақстан мен Польша көпір құрылысының жаңа шешімдерін зерттемек
Институт халықаралық ғылыми-техникалық ынтымақтастықты да кеңейтуді жоспарлап отыр.
«ҚазжолҒЗИ» Польшаның Жолдар мен көпірлер ғылыми-зерттеу институтымен (IBDiM) бірлесіп ғылыми зерттеулер жүргізуді, пилоттық жобаларды іске асыруды және нормативтік-техникалық құжаттар әзірлеуді көздейді.
Ынтымақтастықтың негізгі бағыттарының бірі — көпір құрылыстарына арналған үлгілік конструкцияларды қолдану.
Жаңа инженерлік шешімдерді әзірлеу кезінде Қазақстанның климаттық, геологиялық және пайдалану ерекшеліктері ескеріледі.
Бұл шетелдік технологияларды жергілікті жағдайға бейімдеу үшін қажет. Өйткені белгілі бір табиғи ортаға есептелген конструкцияны басқа климаттық және геологиялық жағдайда қолданбас бұрын оның жарамдылығын тексеру керек.
Әзірге әңгіме жоспарланған зерттеулер мен пилоттық жобалар туралы болып отыр. Жаңа конструкцияларды сынақтан өткізу нәтижелері немесе оларды жаппай енгізу туралы ақпарат жарияланған жоқ.
2028 жылдан бастап өзгеріс автомобиль жолдарын да қамтиды
Қазақстанда цифрлық жобалау кезең-кезеңімен енгізіліп жатыр. Қазір міндетті талап ұзындығы 100 метр және одан асатын көпірлерге қатысты болса, келесі кезеңде ол ірі автомобиль жолдарына таралады.
Бұл бағытта «ҚазжолҒЗИ» бір мезгілде бірнеше міндетті жүзеге асырып жатыр: жобалауға арналған нормативтік құжаттар әзірлеу, BIM технологиясын нақты жобаларда қолдану, көпірлерді цифрлық әдістермен тексеру және олардың техникалық жағдайы туралы деректерді бір жүйеге жинақтау.
Жол саласы үшін келесі маңызды мерзім — 2028 жылғы 1 қаңтар.
Осы күннен бастап I және II санаттағы автомобиль жолдарын жобалау кезінде BIM технологиясын қолдану міндетті болады. Яғни цифрлық модельдеу талабы ірі көпірлерден шығып, автомобиль жолдарының жобаларына да таралады.
