Қазақстанда міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесі арқылы екі бағыт бойынша 574 млрд теңге төленді. Оның 338 млрд теңгесі еңбекке қабілеттілігінен айырылған азаматтарға, ал 236 млрд теңгесі асыраушысынан айырылған отбасыларға бағытталған. Бұл төлемдер 2005 жылғы 1 қаңтардан бері жұмыс істеп келе жатқан міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесі аясында жүзеге асырылды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жүйенің басты мақсаты – әлеуметтік тәуекелге тап болған жұмыс істейтін азаматтар мен олардың отбасыларына мемлекет кепілдік берген жәрдемақылардан бөлек қосымша қаржылық қолдау көрсету.
Әлеуметтік сақтандыру қалай жұмыс істейді?
Қазақстанда міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесі 20 жылдан астам уақыт бойы жұмыс істеп келеді. Осы кезеңде әлеуметтік төлемдердің мөлшері мен оларды тағайындау тәртібі жетілдіріліп, мемлекеттік қызметтерді электронды және проактивті форматта көрсету енгізілді.
Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры (МӘСҚ) еңбекке қабілеттілігінен айырылған, асыраушысынан айырылған және жұмыссыз қалған азаматтарға әлеуметтік төлемдер тағайындайды. Сонымен қатар қор ана мен баланы әлеуметтік қорғауға қатысады.
Міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесінен төлем алу құқығы азаматтың жүйеге қатысуына және ол үшін әлеуметтік аударымдардың төленуіне байланысты қалыптасады.
Маңызды ерекшелік: МӘСҚ төлемдері мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақыларды алмастырмайды, оларды толықтырады. Сондықтан тиісті талаптарға сай келетін азамат бір мезгілде республикалық бюджеттен жәрдемақы және қордан қосымша әлеуметтік төлем ала алады.
97,6 мың адамға 45,3 млрд теңге төленді
2026 жылдың алғашқы тоғыз айында еңбекке қабілеттілігінен айырылуына байланысты 97,6 мың адамға жалпы сомасы 45,3 млрд теңге әлеуметтік төлем берілді.
Ал міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесі іске қосылғаннан бері осы бағыттағы төлемдердің жиынтық көлемі 338 млрд теңгеге жеткен.
Бұл төлемнің басты ерекшелігі – оның ұзақ мерзімге тағайындалуы. Азаматқа белгіленген еңбекке қабілеттілігінен айырылу дәрежесі сақталған кезеңде, зейнет жасына жеткенге дейін төленеді.
Оның үстіне азаматтың еңбек қызметін жалғастыруы әлеуметтік төлем алу құқығын тоқтатпайды. Яғни адам жұмыс істеп жүрсе де, белгіленген талаптарға сәйкес қордан қаржылық қолдау ала алады.
68,5 мың отбасы әлеуметтік төлем алып отыр
Міндетті әлеуметтік сақтандырудың тағы бір маңызды бағыты – асыраушысынан айырылған отбасыларды қолдау.
Қазіргі уақытта МӘСҚ-дан осындай әлеуметтік төлемді 68,5 мың отбасы алып отыр. Оларға төлем жасауға 33,3 млрд теңге бөлінген.
Жүйе жұмыс істей бастағаннан бері асыраушысынан айырылуына байланысты төлемдерге 236 млрд теңге бағытталды.
Бұл қолдау қайтыс болған адамның асырауында болған отбасы мүшелеріне тағайындалады. Төлем асырауындағы балалар кәмелет жасына толғанға дейін, ал күндізгі бөлімде оқуын жалғастырған жағдайда 23 жасқа дейін беріледі.
Осылайша, азаматтың еңбек еткен жылдарында қалыптасқан әлеуметтік сақтандыру құқығы оның өмірден өтуімен тоқтап қалмайды. Белгіленген шарттар орындалса, бұл құқық отбасы мүшелеріне қаржылық қолдау көрсетуге негіз болады.
Мемлекеттік жәрдемақы мен қор төлемінің айырмашылығы қандай?
Қазақстандағы әлеуметтік қорғау жүйесі екі тетікке сүйенеді: республикалық бюджет есебінен берілетін мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақылар және міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушыларға арналған қосымша төлемдер.
Мемлекеттік жәрдемақылар заңнамада белгіленген талаптар бойынша тағайындалады. Ал МӘСҚ төлемдері азаматтың жүйеге қатысуына, ол үшін төленген әлеуметтік аударымдарға және тиісті әлеуметтік тәуекелдің туындауына байланысты есептеледі.
Сондықтан ресми еңбек қызметі мен әлеуметтік аударымдардың уақытылы төленуі азаматтың болашақтағы әлеуметтік қорғалуына тікелей әсер етеді.
20 жылдан астам уақыттағы нәтиже
Міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесінің дамуы әлеуметтік қолдаудың тек бір реттік көмекпен шектелмейтінін көрсетеді. Еңбекке қабілеттілігінен немесе асыраушысынан айырылған жағдайда төлемдер бірнеше жыл бойы жалғасуы мүмкін.
Екі бағыт бойынша жүйе іске қосылғаннан бергі төлемдердің жиынтық көлемі 574 млрд теңгені құрайды. Бұл сомаға жұмыссыздыққа, жүктілік пен босануға және бала күтіміне байланысты басқа әлеуметтік төлемдер кірмейді.
Осылайша, міндетті әлеуметтік сақтандыру азаматтардың еңбек қызметі кезінде ғана емес, өмірлік қиын жағдайлар туындағанда да қаржылық қолдау алуына мүмкіндік беретін әлеуметтік қорғау тетігіне айналды.
Бұған дейін біз Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры есебінен 354 мыңнан астам адамның әлеуметтік қолдау алғаны туралы жазған болатынбыз. Материалда жұмысынан айырылған азаматтарға әлеуметтік төлем тағайындау тәртібі және оны онлайн әрі проактивті форматта алу мүмкіндіктері түсіндірілген.
