Қазақстандық темекі шетелге көптеп экспортталып жатыр. 2026 жылдың сегіз айында сыртқы нарыққа жөнелтілген темекі көлемі соңғы бірнеше жылда алғаш рет ел ішіндегі сатылымнан асып түсті. Ал қазақстандық тұтынушылар үшін темекі бағасы қымбаттауын жалғастыруда, деп хабарлайды DKNews.kz.
Ұлттық статистика бюросының (ҰСБ) мәліметінше, 2026 жылғы қаңтар–тамыз аралығында Қазақстан 11,1 млрд дана темекі мен папиросты экспорттаған. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда үш есеге жуық көп. Ал ішкі нарықта 10,7 млрд дана өнім сатылған. Бір жыл ішінде бұл көрсеткіш 18,8%-ға төмендеген.
Соның нәтижесінде отандық темекі өнеркәсібінде ерекше жағдай қалыптасты: өнімді пайдаланудың жалпы көлемінде экспорттың үлесі 50,9%-ға жетсе, ішкі нарықтың үлесі 49,1%-ды құрады.
Темекі экспорты үш есеге жуық өсті, ал ішкі сатылым азайды
Қазақстандағы темекі фабрикалары шетелдік сатып алушыларға көбірек өнім жөнелте бастады. Өндіріс қарқыны артқанымен, ел ішіндегі сатылым көлемі керісінше төмендеп келеді.
2026 жылдың сегіз айында экспорт пен ішкі нарықтағы сатылым арасындағы айырмашылық шамамен 400 млн дана темекіні құрады.
Нарықтағы өзгерісті тағы бір көрсеткіш аңғартады. Қазақстандық кәсіпорындар темекі мен папирос ресурстарының 89,8%-ын қамтамасыз еткен. Ал импорттың үлесі небәрі 10,2% болған.
Бұл ішкі нарыққа да, экспортқа да шығарылатын өнімнің басым бөлігі Қазақстандағы фабрикаларда өндірілетінін көрсетеді. Дайын темекі өнімдерінің импортына тәуелділік салыстырмалы түрде төмен.
Өндірушілер үшін шетелдік тапсырыс берушілердің маңызы артып келеді. Ал ішкі нарықта жағдай басқаша: сатылым көлемі азайғанымен, баға өсуін тоқтатар емес.
Қазақстанда темекі 12,7%-ға қымбаттады
Еліміздегі фабрикалар темекіні бұрынғыдан көбірек шығарып жатыр. Алайда өндірістің өсуі дүкен сөрелеріндегі бағаның төмендеуіне әкелген жоқ.
Ұлттық статистика бюросының жедел деректеріне сәйкес, 2026 жылғы қаңтар–қазан аралығында темекі бағасы 12,7%-ға өскен.
Әсіресе екі айда қымбаттау айқын байқалды. Ақпанда баға бірден 4,7%-ға, ал тамызда тағы 3,3%-ға көтерілді.
Қалған айларда өсім салыстырмалы түрде баяу болғанымен, он айдың қорытындысында баға екі таңбалы көрсеткішке жетті.
Бұл Қазақстанның темекі нарығы үшін таңсық жағдай емес. Соңғы жылдары темекі өнімдері жыл сайын 13–19% аралығында қымбаттап келген.
Дегенмен ішкі сатылымның азаюын темекі шегетін адамдар саны дәл осындай мөлшерде қысқарды деп түсіндіруге болмайды. Статистика сатылған өнім көлемін көрсетеді, ал тұтынушылардың нақты санын анықтамайды.
Қырғызстан қазақстандық темекінің ең ірі сатып алушысына айналды
Қазақстанда өндірілген темекінің негізгі шетелдік сатып алушысы — Қырғызстан.
Кеден статистикасына сәйкес, 2026 жылғы қаңтар–тамызда Қазақстан шетелге 6,4 мың тонна темекі, сигара, сигарилла және осы санаттағы басқа да өнімдерді экспорттаған. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңінен 77,6%-ға көп.
Қазақстандық темекінің негізгі экспорттық бағыттары:
- Қырғызстан — 2,7 мың тонна немесе жалпы көлемнің шамамен 42%-ы.
- Армения — 1,1 мың тонна.
- Моңғолия — 940 тонна.
- Өзбекстан — 894 тонна.
- Ресей — 356 тонна.
Өзбекстан Қазақстаннан темекі сатып алуды 2,7 есеге арттырған. Ресейге жөнелтілген өнім көлемі он есеге жуық өскенімен, оның абсолюттік көрсеткіші Қырғызстаннан едәуір төмен.
Экспорт географиясы қазақстандық кәсіпорындардың Орталық Азия елдерімен ғана шектелмей, өңірден тыс нарықтарға да өнім шығарып жатқанын көрсетеді.
Қазақстандағы сатылым азайып жатқан тұста кейбір шетелдік нарықтарға жеткізілімнің бірнеше есе өсуі ерекше назар аудартады.
Темекі экспорты Қазақстанға 225 млн доллар табыс әкелді
Шетелге жеткізілетін өнім көлемінің артуы экспорттан түсетін кіріске де әсер етті.
2026 жылғы қаңтар–тамызда Қазақстан жалпы құны 225,1 млн доллар болатын темекі өнімдерін экспорттаған. Бұл 2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда екі есе көп.
Аталған көрсеткіш 2020 жылдан бергі толық жылдық нәтижелермен салыстырғанда да рекордтық деңгейге жеткен.
Алайда бұл соманың барлығы дайын темекі өнімдерінің экспортына тиесілі емес. Оған темекі шикізаты, өндірістік қалдықтар, темекі алмастырғыштары және саланың басқа да тауарлары кіреді.
Ал темекі, сигара және сигарилла экспортының құны 164,5 млн доллар болған. Бір жылда осы санаттағы экспорттық түсім 83,4%-ға артқан.
Дайын темекі өнімдері саланың жалпы экспорттық құнының 73,1%-ын қамтамасыз еткен.
Отандық өндірушілер үшін бұл елеулі көрсеткіш. Өйткені экспорттық кірістің негізгі бөлігі шикізаттан емес, дайын өнімді сатудан түсіп отыр.
Қазақстан тоғыз айда 22,2 млрд дана темекі өндірді
Экспорт көлемінің күрт ұлғаюына өндірістің қарқынды өсуі мүмкіндік берді.
Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2026 жылғы қаңтар–қыркүйекте қазақстандық фабрикалар 22,2 млрд дана темекі мен папирос шығарған. Бұл өткен жылдың тоғыз айындағы көрсеткіштен 27,4%-ға жоғары.
Өндірістегі өсім екінші жыл қатарынан жалғасып келеді. 2025 жылы шығарылған өнім көлемі 36,2%-ға артқан болатын.
Кәсіпорындар өндірістік жабдықтарды да белсендірек пайдалана бастаған. 2025 жылы орташа жылдық өндірістік қуаттарды пайдалану деңгейі 69,8%-дан 75,1%-ға дейін көтерілген.
Алайда бұл өсімнің назар аударарлық тұсы бар.
2026 жылдың тоғыз айында өндірілген темекінің нақты көлемі 27,4%-ға артса, ақшалай көрсеткіші небәрі 6,8%-ға өскен.
Яғни фабрикалар әлдеқайда көп өнім шығарып жатқанымен, өндірістің құндық көрсеткіші сол қарқынға ілесе алмай отыр.
Мұндай айырмашылыққа өндіріс құрылымының өзгеруі, шығындар және басқа да экономикалық факторлар ықпал етуі мүмкін. Бірақ қолда бар деректер олардың әрқайсысының нақты әсерін анықтауға жеткіліксіз.
Қазақстандық фабрикалардың шетелдік сұранысқа тәуелділігі артып келеді
Сатылым құрылымының өзгеруі Қазақстанның темекі өнеркәсібі үшін экспорттың ішкі нарықпен бірдей маңызды бағытқа айналғанын көрсетеді.
Шетелден түсетін тапсырыстар көбейген жағдайда кәсіпорындар Қазақстандағы сатылым қысқарса да, өндіріс көлемін арттыра алады.
Сонымен бірге саланың сыртқы нарықтарға тәуелділігі күшейеді. Қырғызстан, Армения, Моңғолия немесе Өзбекстан тарапынан сұраныс өзгерсе, бұл қазақстандық фабрикалардың экспорттық жеткізіліміне бұрынғыдан көбірек әсер етуі мүмкін.
Ал отандық тұтынушылар үшін өндірістегі рекорд әзірге бағаның арзандауына әсер еткен жоқ.
Бұған дейін біз Қазақстанда өндірілген темекі мен папиростың жартысынан астамы экспортқа жіберіле бастағаны туралы жазған едік. Сол кезде алғашқы жартыжылдықтың статистикасы өндіріс көлемінің ұлғайып, саланың сыртқы нарықтарға бет бұрғанын көрсеткен болатын.
Енді сегіз айдың нәтижесі бұл үрдістің жалғасқанын дәлелдейді. Экспорт көлемі 11,1 млрд данаға жетіп, ішкі нарықтағы сатылымнан асып түсті.
Ал жылдың алғашқы он айында Қазақстанда темекі бағасы 12,7%-ға қымбаттады. Демек, өндіріс пен экспорт рекорд жаңартқанымен, тұтынушылар үшін жа
