Жұмыс беруші әлеуметтік аударымдарды төлемеуі мүмкін. Ал қызметкер мұны әлеуметтік төлем алуға өтініш берген кезде ғана білуі ықтимал. Қазақстанның Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі аударымдарды қалай тексеруге болатынын және төлемдер түспеген жағдайда қайда жүгіну керектігін түсіндірді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Министрліктің мәліметінше, міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысатын әрбір азамат Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына (МӘСҚ) түскен аударымдар туралы ақпаратты өз бетінше ала алады. Ол үшін мемлекеттік мекемеге барудың қажеті жоқ. Мәліметтер онлайн режимде де қолжетімді.
Әлеуметтік аударымдар болмаса, қандай төлемдерге әсер етеді?
Әлеуметтік аударымдар болашақта азаматқа тағайындалатын бірқатар әлеуметтік төлемнің мөлшеріне тікелей әсер етеді.
Төлем есептелген кезде әлеуметтік аударымдар жүргізілген табыс, азаматтың міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысу ұзақтығы және заңнамада көзделген басқа да көрсеткіштер ескеріледі.
Қазақстанда бұл жүйе бірнеше әлеуметтік тәуекел бойынша төлем алуға мүмкіндік береді:
- Еңбекке қабілеттілігінен айырылған жағдайда;
- Жұмысынан айырылған кезде;
- Жүктілікке және босануға байланысты табысынан айырылғанда;
- Жаңа туған баланы асырап алуға байланысты табысынан айырылғанда;
- Бала бір жарым жасқа толғанға дейін оның күтіміне байланысты табысынан айырылғанда.
Сонымен қатар сақтандыру жүйесіне қатысушы қайтыс болған жағдайда оның асырауында болған отбасы мүшелері заңда белгіленген талаптарға сәйкес асыраушысынан айырылу бойынша әлеуметтік төлем алуға құқылы болуы мүмкін.
Егер жұмыс беруші кейбір айлар үшін әлеуметтік аударымдарды жасамаса, бұл азаматтың сақтандыру жүйесіне қатысу кезеңін есепке алуға және болашақ төлемдерінің мөлшеріне әсер етуі мүмкін.
Жұмыс беруші қызметкер үшін 5% әлеуметтік аударым төлеуге міндетті
Қазақстанда әлеуметтік аударымдардың мөлшерлемесі заңнамаға сәйкес есептеу үшін қабылданатын табыстың 5%-ын құрайды.
Бұл қаражатты жұмыс беруші өз есебінен төлейді. Яғни әлеуметтік аударымдар қызметкердің жалақысынан ұсталмайды.
Төлемдер ай сайын, есепті айдан кейінгі айдың 25-інен кешіктірілмей аударылуға тиіс.
Мысалы, қазан айы үшін әлеуметтік аударымдар 25 қарашадан кешіктірілмей төленуі керек.
Сондықтан соңғы айдың аударымдары жүйеде көрінбесе, алдымен төлем мерзімінің өткен-өтпегенін тексерген жөн.
eGov.kz арқылы әлеуметтік аударымдарды қалай тексеруге болады?
Әлеуметтік аударымдардың түскенін тексерудің ең қолжетімді жолдарының бірі — электрондық үкімет порталы.
Ол үшін eGov.kz порталындағы тиісті мемлекеттік қызметті пайдалануға болады.
Тексеру тәртібі:
- eGov.kz порталынан міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушының әлеуметтік аударымдарының жай-күйі мен қозғалысы туралы ақпарат беру қызметін ашу.
- Мәлімет қажет кезеңді таңдау.
- Электрондық сұрау салу.
- Нәтижені жеке кабинеттен қарау.
Алынған ақпаратта әлеуметтік аударымдардың сомасы мен олардың қай кезеңдер үшін түскені көрсетіледі.
Осы мәліметтер арқылы жұмыс берушінің төлемдерді уақытылы жүргізіп отырғанын тексеруге болады.
Бұдан бөлек, әлеуметтік аударымдар туралы ақпарат кейбір банктердің мобильді қосымшаларындағы «Мемлекеттік қызметтер» бөлімінде де қолжетімді.
Ал онлайн қызметтерді пайдаланғысы келмейтін азаматтар Халыққа қызмет көрсету орталығына (ХҚКО) немесе Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорының филиалына жүгіне алады. Ол үшін жеке басын куәландыратын құжат қажет.
Әлеуметтік аударымдар түспесе, қайда шағымдануға болады?
Егер тексеру барысында белгілі бір айлар үшін әлеуметтік аударымдардың түспегені анықталса, бірден жұмыс беруші заң бұзды деп қорытынды жасауға болмайды.
Алдымен аударым жасалуға тиіс мерзімнің өткеніне көз жеткізу керек.
Егер төлем мерзімі өтіп кетсе, бірақ қаражат әлі түспесе, министрлік жұмыс берушіге немесе кәсіпорынның бухгалтериясына хабарласуға кеңес береді.
Қызметкер төлемдердің қай кезең үшін және қандай мөлшерде жүргізілгенін нақтылай алады.
Ал жұмыс беруші әлеуметтік аударымдарды төлеу жөніндегі міндетін орындамаса, азамат мемлекеттік кірістер органдарына жүгінуге құқылы.
Әлеуметтік аударымдардың толық әрі уақытылы төленуін осы органдар бақылайды.
Неліктен аударым сомасы жалақының дәл 5%-ына тең болмауы мүмкін?
Әлеуметтік аударымдардың мөлшерлемесі 5% болғанымен, бұл олардың әрдайым еңбек шартында көрсетілген жалақының дәл 5%-ына тең болатынын білдірмейді.
Аударымдарды есептеу кезінде заңнамада белгіленген есептеу объектісі қолданылады. Оның мөлшерін айқындаудың арнайы талаптары мен шектеулері бар.
Бұл тәртіп туралы толығырақ Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорының ресми сайтынан білуге болады.
Сондықтан аударым сомасына қатысты күмән туындаса, төлемнің түскенін ғана емес, оның қандай табыс негізінде есептелгенін де анықтау қажет.
Әлеуметтік төлемдерге қатысты қосымша кеңесті МӘСҚ филиалдарынан немесе 1414 нөмірі бойынша Бірыңғай байланыс орталығынан алуға болады.
Әлеуметтік аударымдарды тексеру үшін жұмыссыз қалуды немесе бала күтіміне байланысты демалысқа шығуды күтудің қажеті жоқ. Егер аударымдарда сәйкессіздік анықталса, қызметкер алдын ала мәліметтерді салыстырып, заң бұзушылықтарды жоюды талап ете алады.
