Тараз қант зауытын жаңғыртуға 12,4 млрд теңге жеке инвестиция тартылды. Жамбыл облысында қант өндірісін қалпына келтіру және ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеу бағытында бірнеше ірі жоба жүзеге асырылып жатыр. ҚР Ауыл шаруашылығы вице-министрі Ермек Кенжеханұлы өңірге жұмыс сапары барысында кәсіпорындардың дайындығын тексерді. Бұған дейін Жамбыл облысының ауыл шаруашылығы басқармасы хабарлағандай, Тараз қант зауыты жаңғыртудан кейін қант қызылшасын қабылдай бастады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Өңірде қолданыстағы кәсіпорындарды жаңартумен қатар, жаңа қант зауытын және жүгеріні терең өңдейтін өндіріс орнын салу жоспарланған. Бұл жобалар ауыл шаруашылығы шикізатын дайын өнімге айналдыруға және жергілікті шаруалардың өнім өткізу мүмкіндігін кеңейтуге бағытталған.
Тараз қант зауыты жылына 250 мың тонна қызылша өңдей алады
Жамбыл облысындағы маңызды жобалардың бірі – Тараз қант зауытының жұмысын қайта жандандыру. Кәсіпорынды қалпына келтіру және өндірістік қуаттарын жаңғырту жұмыстары 2025 жылы басталды.
Жобаға 12,4 млрд теңге жеке инвестиция тартылған. Қазіргі уақытта негізгі өндірістік нысандардағы құрылыс-монтаж жұмыстары аяқталып, технологиялық жабдықтар жеткізілген. Қажетті инфрақұрылымды дайындау жұмыстары жалғасуда.
Зауытта қант өндірудің негізгі технологиялық кезеңдеріне арналған жабдықтар қарастырылған:
- Қант қызылшасын қабылдау, жуу және өңдеу.
- Қызылша шырынын тазарту және сүзу.
- Шырынды буландыру және қоюландыру.
- Қантты кристалдандыру.
- Ортадан тепкіш күш арқылы қант кристалдарын бөліп алу.
Мемлекеттік қолдау нәтижесінде кәсіпорынды газбен және электр энергиясымен қамтамасыз ету қуаттарын арттыру мәселелері шешілген. Қазір қант қызылшасы бекітілген кестеге сәйкес қабылданып жатыр.
Жаңғырту толық аяқталғаннан кейін зауыт жылына 250 мың тоннаға дейін қант қызылшасын өңдей алады. Ал тәуліктік өндірістік қуаты 3 мың тонна шикізатты құрайды.
Бұл көрсеткіштер кәсіпорынның жоспарланған өндірістік мүмкіндігін білдіреді. Зауыттың толық қуатқа шығуы жаңғырту жұмыстарының аяқталуына және қажетті шикізатпен қамтамасыз етілуіне байланысты.
Байзақ ауданында тағы бір ірі қант зауыты салынады
Жамбыл облысында қант өндірісін кеңейтуге бағытталған тағы бір ауқымды жоба жоспарланып отыр. Байзақ ауданында жылына 1 млн тоннадан астам қант қызылшасын өңдеуге қабілетті жаңа зауыт салу көзделген.
Бұл кәсіпорын іске қосылған жағдайда өңірдің қант қызылшасын өнеркәсіптік өңдеу мүмкіндігі едәуір артады.
Жаңа зауыттың құрылысы жергілікті шаруалар үшін де маңызды. Қызылша өсірушілерге өнімді өткізу үшін жеткілікті өңдеу қуаты қажет. Әсіресе мол өнім жиналған жылдары шикізатты дер кезінде қабылдау және өңдеу мәселесі өзекті бола түседі.
Дегенмен жаңа кәсіпорын әзірге жоспарлау кезеңінде. Оның нақты іске қосылу мерзімі мен инвестиция көлемі ұсынылған ақпаратта көрсетілмеген.
Жамбыл облысында 450 мың тонна қант қызылшасы күтілуде
Қант өндірісін дамытудағы негізгі міндеттердің бірі – зауыттарды тұрақты шикізатпен қамтамасыз ету.
2026 жылы Жамбыл облысында қант қызылшасы 9,9 мың гектар алқапқа егілді. Алдын ала болжам бойынша, өңірде 450 мың тонна өнім жиналуы мүмкін.
Жекелеген алқаптарда өнімділік гектарына 100 тоннаға дейін жетеді деп күтілуде. Алайда бұл көрсеткішті бүкіл облыстың орташа өнімділігімен шатастырмаған жөн.
Егіс көлемі мен болжамды жалпы түсімді есептегенде, өңір бойынша орташа өнімділік шамамен гектарына 45,5 тоннаны құрайды.
Қант қызылшасы өндірісіндегі негізгі көрсеткіштер:
- Егіс алқабы – 9,9 мың гектар.
- Болжамды жалпы өнім – 450 мың тонна.
- Жекелеген алқаптардағы күтілетін өнімділік – гектарына 100 тоннаға дейін.
- Жаңғыртылған Тараз зауытының жоспарлы қуаты – жылына 250 мың тонна.
- Байзақтағы жаңа зауыттың жоспарлы қуаты – жылына 1 млн тоннадан астам.
Бұл сандар өңірде шикізат өндірісі мен оны өңдеу қуаттарын қатар дамыту қажеттігін көрсетеді. Жаңа кәсіпорындардың тиімді жұмыс істеуі үшін қызылша өсіру көлемін, өнімділікті және жеткізу жүйесін өзара үйлестіру маңызды.
Шу ауданында жүгеріні терең өңдейтін зауыт салынады
Жамбыл облысындағы инвестициялық жобалар қант өндірісімен шектелмейді. Шу ауданында жүгеріні терең өңдейтін жаңа кәсіпорын салу жоспарланып отыр.
Зауыт қалдықсыз технологияларды қолдана отырып, жүгеріден қосылған құны жоғары өнім шығаруға маманданады.
Кәсіпорында мынадай өнім түрлерін өндіру көзделген:
- Аминқышқылдар.
- Крахмал.
- Глюкоза.
Жобаның бірінші кезеңінде жылына 500 мың тоннаға дейін жүгері өңдеу жоспарланған. Кейін кәсіпорынның өндірістік қуатын жылына 3 млн тоннаға дейін ұлғайту көзделіп отыр.
Бұл – бастапқы кезеңмен салыстырғанда өндірістік қуатты алты есеге арттыру жоспары.
Жүгеріні терең өңдеу дәстүрлі шикізат сатудан ерекшеленеді. Мұндай өндіріс ауыл шаруашылығы өнімінен өнеркәсіпте пайдаланылатын компоненттер алуға мүмкіндік береді.
Сондықтан жобаның экономикалық маңызы тек өңделетін жүгері көлемімен емес, өндірілетін дайын өнімнің түрлері мен қосылған құнымен де байланысты.
Қазақстанда 2029 жылға дейін алты ірі зауыт іске қосылмақ
Жамбыл облысындағы жобалар ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеуді дамыту жөніндегі жалпыұлттық жоспардың бір бөлігі саналады.
Қазақстанда осы бағытта алты ірі инвестициялық жобаны жүзеге асыру көзделген. Олардың жиынтық өндірістік қуаты жылына 6 млн тоннаға дейін ауыл шаруашылығы шикізатын өңдеуге мүмкіндік береді.
Жаңа кәсіпорындар негізінен бидай, жүгері және басқа да ауыл шаруашылығы дақылдарын өңдеуге бағытталады.
Барлық нысанды 2029 жылдың соңына дейін пайдалануға беру жоспарланған. Әзірге бұл көрсеткіштер жоспарланған қуат пен іске асыру мерзімдерін білдіреді.
Шикізат сатудан дайын өнім өндіруге көшу
Ауыл шаруашылығы вице-министрі Ермек Кенжеханұлының айтуынша, өңдеу өнеркәсібін дамыту Қазақстанның аграрлық саясатының стратегиялық бағыттарының бірі болып отыр.
«Мемлекет басшысы Қазақстан халқына арнаған Жолдауында ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеуді дамыту қажеттігін ерекше атап өтті. Бұл – тұтас агроөнеркәсіптік кешеннің тиімділігін арттырудағы стратегиялық маңызы зор бағыт. Біздің міндетіміз – ауыл шаруашылығы өнімдерінің басым бөлігі шикізат күйінде сатылатын модельден біртіндеп арылып, қосылған құны жоғары дайын өнім шығаратын заманауи өндіріс орындарын қалыптастыру. Ол үшін инвестиция тарту, жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарды жаңғырту, озық технологияларды енгізу және жаңа өңдеу қуаттарын іске қосу қажет. Мұндай жобалар отандық шаруалардың мүмкіндіктерін арттырып қана қоймай, өнеркәсіп өндірісінің өсуіне, азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуға және қазақстандық өнім экспортының артуына берік негіз қалайды», – деп атап өтті Ермек Кенжеханұлы.
Вице-министр атап өткен бағыттың мәні – ауыл шаруашылығы өнімдерін тек бастапқы шикізат ретінде өткізбей, олардан дайын немесе терең өңделген өнім шығару.
Мысалы, қант қызылшасын өңдеу отандық қант өндірісін дамытуға мүмкіндік берсе, жүгеріден крахмал, глюкоза және аминқышқылдар өндіру ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіп арасындағы байланысты күшейтеді.
Мұндай кәсіпорындар іске қосылған жағдайда шаруалар үшін жаңа өткізу арналары қалыптасып, өңірлерде өндірістік белсенділік артуы мүмкін. Алайда нақты нәтиже жобалардың уақытында жүзеге асуына, шикізат жеткізіліміне және дайын өнімге деген сұранысқа байланысты болады.
Жамбыл облысы үшін бұл жобалардың маңызы қандай?
Жамбыл облысында қант қызылшасын өсіру, оны қабылдау және өнеркәсіптік өңдеу бір-бірімен тығыз байланысты. Сондықтан Тараз зауытын жаңғырту мен Байзақ ауданында жаңа кәсіпорын салу өңірдегі өндірістік тізбекті кеңейтуге бағытталған.
Ал Шу ауданындағы жүгеріні терең өңдеу жобасы ауыл шаруашылығы өнімдерін пайдаланудың жаңа бағытын қалыптастыруы мүмкін.
Қазіргі кезеңдегі басты міндет – қолданыстағы өндірісті толық іске қосу, жаңа инвестициялық жобаларды жүзеге асыру және кәсіпорындарды жеткілікті шикізатпен қамтамасыз ету.
Бұған дейін біз Қазақстандағы Көксу қант зауытының өндірістік қуатын 50%-ға арттыру жоспары туралы жазған едік. Ол кәсіпорында да қант қызылшасын тәулігіне 3 мың тоннаға дейін өңдеуге мүмкіндік беретін жаңғырту жұмыстары жүргізілген.
