Қазақстан халықаралық автомобиль жүк тасымалының бірыңғай ережелеріне қосылуға дайындалып жатыр. Құрылтай «Жүктерді халықаралық жолмен тасымалдау шарты туралы конвенцияны (ЖТШК) ратификациялау туралы» заңды екі оқылымда қабылдады. БҰҰ-ның халықаралық шарттар тізілімінде көрсетілген конвенция 1956 жылғы 19 мамырда Женевада қабылданған. Құжат халықаралық жүк тасымалына қатысушылардың құқықтары мен міндеттерін ортақ ережелер негізінде реттеуге бағытталған, деп хабарлайды DKNews.kz.
Заңның қабылдануы қазақстандық тасымалдаушылар үшін маңызды құқықтық өзгерістерге жол ашады. Конвенция халықаралық автомобиль тасымалы шарттарын жасасу мен орындау тәртібін, тасымалдаушының жауапкершілігін және тараптар арасындағы дауларды реттеу қағидаларын белгілейді.
Қазақстан қандай халықаралық конвенцияға қосылады?
Жүктерді халықаралық жолмен тасымалдау шарты туралы конвенция халықаралық тәжірибеде CMR атауымен белгілі.
Оның негізгі мақсаты – әртүрлі мемлекеттердің аумағында жүзеге асырылатын автомобиль жүк тасымалдарына ортақ құқықтық талаптар белгілеу.
Конвенция жүк жөнелтуші, тасымалдаушы және жүк алушы арасындағы қатынастарды реттейді. Бұл халықаралық тасымал кезінде тараптардың міндеттерін нақтылауға және құқықтық түсінбеушіліктерді азайтуға мүмкіндік береді.
Ұсынылған мәліметке сәйкес, конвенцияға 58 мемлекет, оның ішінде Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы барлық ел қосылған.
Жүк тасымалдаушылар үшін қандай ережелер өзгереді?
Конвенция халықаралық автомобиль тасымалына қатысушылар үшін бірқатар маңызды талаптарды біріздендіреді.
Атап айтқанда, құжат мына мәселелерді реттейді:
- Тасымалдау шартын жасасу. Халықаралық жүк тасымалы бойынша шарттық қатынастардың ортақ қағидалары белгіленеді.
- Шарт талаптарын орындау. Тасымалдаушы мен жүк жөнелтушінің міндеттері нақтыланады.
- Тасымалдаушының жауапкершілігі. Жүктің жоғалуы, бүлінуі немесе жеткізу мерзімінің бұзылуы кезіндегі жауапкершілік тәртібі айқындалады.
- Шағымдар мен талаптар. Тасымалға байланысты талап қою және хабарлама жіберу мерзімдері реттеледі.
- Дауларды шешу. Халықаралық тасымалға қатысушылар арасындағы құқықтық қатынастарды реттеудің ортақ негізі қалыптасады.
Бұл талаптар қазақстандық және шетелдік компаниялардың халықаралық тасымал кезінде бірдей құқықтық қағидаларды қолдануына жағдай жасайды.
Жүк жоғалса немесе бүлінсе, кім жауап береді?
Конвенцияның маңызды бөліктерінің бірі – тасымалдаушының жауапкершілігін реттеу.
Халықаралық жүк тасымалы кезінде жүктің жоғалуы, бүлінуі немесе белгіленген мерзімнен кеш жеткізілуі тараптар арасында дау туғызуы мүмкін.
CMR конвенциясы мұндай жағдайларда жауапкершіліктің қандай негіздерде туындайтынын және оның шектерін белгілейді.
Алайда тасымалдаушы кез келген жағдайда автоматты түрде толық жауап береді деген сөз емес. Конвенцияда жауапкершіліктен босататын мән-жайлар мен өтемақыны есептеу тәртібі де қарастырылған.
Ортақ құқықтық ережелер тасымалдаушыларға өз міндеттемелерін алдын ала бағалауға, ал жүк иелеріне өз құқықтарын қорғау тетіктерін түсінуге мүмкіндік береді.
Қазақстандық көлік компанияларына қандай пайдасы бар?
Қазақстанның халықаралық жүк тасымалы жүйесіндегі орны оның Еуропа мен Азия арасындағы географиялық орналасуымен байланысты.
Ел аумағы арқылы өтетін халықаралық автомобиль бағыттарында әртүрлі мемлекеттердің тасымалдаушылары жұмыс істейді. Сондықтан шарттарды рәсімдеу мен жауапкершілікті айқындауда ортақ талаптардың болуы маңызды.
Конвенцияға қосылу отандық компанияларға халықаралық серіктестермен біріздендірілген құқықтық ортада жұмыс істеуге мүмкіндік береді.
Бұл әсіресе бірнеше мемлекет арқылы жүк тасымалдайтын кәсіпорындар үшін өзекті. Ортақ ережелер шарттық қатынастардағы құқықтық белгісіздікті азайтуға ықпал етуі мүмкін.
Сонымен бірге конвенцияны ратификациялау тасымал құнының автоматты түрде төмендеуін немесе жүк жеткізу мерзімінің бірден қысқаруын білдірмейді. Мұндай нәтижелер көлік инфрақұрылымына, шекарадағы рәсімдерге және тасымалдың нақты ұйымдастырылуына да байланысты.
CMR конвенциясы мен электрондық жүкқұжаттың байланысы қандай?
Қазақстан халықаралық автомобиль тасымалын құқықтық реттеумен қатар, құжат айналымын цифрландыруға да назар аударып отыр.
Құрылтай Жүктерді халықаралық жолмен тасымалдау шарты туралы конвенцияға электрондық жүкқұжатқа қатысты қосымша хаттаманы да ратификациялады.
Бұл хаттама 2008 жылғы 20 ақпанда Женевада қабылданған және халықаралық тәжірибеде e-CMR жүйесінің құқықтық негізі ретінде қолданылады.
Екі құжаттың міндеттері өзара байланысты:
- CMR конвенциясы халықаралық автомобиль жүк тасымалы шарттарының құқықтық ережелерін белгілейді.
- e-CMR қосымша хаттамасы жүкқұжаттарды электрондық түрде рәсімдеуге құқықтық мүмкіндік береді.
Осылайша, негізгі конвенция халықаралық тасымалдағы тараптардың құқықтары мен міндеттерін реттесе, қосымша хаттама құжат айналымын цифрлық форматқа көшіруге жағдай жасайды.
Электрондық жүкқұжаттарды қолдану қағаз құжаттарды дайындау, өңдеу және сақтау шығындарын қысқартуға мүмкіндік беруі мүмкін.
Қазақстанның транзиттік әлеуетіне әсері қандай болады?
Халықаралық тасымал ережелерін біріздендіру Қазақстанның көлік-логистика саласындағы ынтымақтастығын кеңейтуге бағытталған.
Конвенцияға қосылу оған қатысушы мемлекеттермен құқықтық өзара іс-қимылды нығайтып, халықаралық автомобиль тасымалдарын ұйымдастыруға ортақ негіз қалыптастырады.
Бұл еуразиялық көлік дәліздерін дамыту үшін де маңызды. Өйткені халықаралық жүк ағындарының тиімді қозғалысы тек жол инфрақұрылымына ғана емес, тасымалдау шарттарының айқын әрі түсінікті болуына да байланысты.
Дегенмен Құрылтайдың заңды екі оқылымда қабылдауы конвенцияның Қазақстан үшін барлық құқықтық рәсімдер аяқталған сәттен бастап күшіне енгенін білдірмейді. Халықаралық шарттың қолданылуы тиісті ұлттық және халықаралық рәсімдерге сәйкес жүзеге асырылады.
Нәтижесінде Қазақстан халықаралық автомобиль жүк тасымалын реттеудің ортақ жүйесіне қосылу арқылы отандық және шетелдік тасымалдаушылар үшін құқықтық талаптарды үйлестіруді көздеп отыр.
