Қазақстанда жұмысқа орналасу қиындай түсті. Елде бір бос жұмыс орнына орта есеппен 21 түйіндемеден келеді. Ал кейбір салаларда бұл көрсеткіш 40-тан асып кеткен. Соған қарамастан, мемлекеттік еңбек биржасындағы жұмыс іздеушілердің жартысына жуығы 200 мың теңгеге дейінгі жалақыға келісуге дайын, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Enbek.kz электрондық еңбек биржасындағы түйіндемелерге жүргізілген талдау мен hh.kz платформасының 2026 жылдың үшінші тоқсанындағы еңбек нарығына қатысты зерттеуінде айтылған. Деректер қазақстандықтардың жалақыға қатысты үміті, кәсіби біліктілігі және еңбек нарығындағы бәсеке арасында айтарлықтай алшақтық бар екенін көрсетеді.
Қазақстанда бір бос орынға 21 түйіндемеден келеді
2026 жылдың үшінші тоқсанының қорытындысы бойынша hh.kz платформасындағы бәсекелестік индексі 21-ге жетті. Бір жыл ішінде бұл көрсеткіш 46,9%-ға өскен.
Индекс платформадағы белсенді түйіндемелер санының бос жұмыс орындарына арақатынасын білдіреді. Бұл әр жұмыс берушіге міндетті түрде 21 адам өтініш береді деген сөз емес. Дегенмен көрсеткіш жұмыс іздеушілер арасындағы бәсекенің қаншалықты күшейгенін аңғартады.
Әсіресе бірнеше кәсіби бағытта жұмыс табу қиындаған.
Қауіпсіздік саласында бәсекелестік индексі 40,6-ға, өнер, ойын-сауық және бұқаралық ақпарат құралдары саласында 40,4-ке жеткен. Ал IT саласында бұл көрсеткіш 28,6 болып, бір жылда 61,2%-ға артқан.
Қаржы және бухгалтерия саласында жағдай салыстырмалы түрде жеңілірек болғанымен, мұнда да индекс 12,7-ні құрайды.
hh.kz жіктемесі бойынша индекс 12-ден асса, бұл еңбек нарығындағы бәсекенің аса жоғары деңгейін білдіреді.
Осы уақытта платформадағы белсенді түйіндемелер саны 2,5 миллионға жеткен. Бұл өткен жылдың үшінші тоқсанымен салыстырғанда 22,6%-ға көп.
Жұмыс берушілер үшін мұндай жағдай үміткерлер арасынан таңдау мүмкіндігін кеңейтеді. Ал жұмыс іздеп жүрген азаматтарға, керісінше, бір орынға таласатын адамдар санының көбейгенін білдіреді.
Қазақстандықтардың жартысына жуығы 200 мың теңгеге жұмыс істеуге дайын
Мемлекеттік электрондық еңбек биржасының деректері еңбек нарығындағы тағы бір ерекшелікті ашып берді. Ол — жұмыс іздеушілердің жалақыға қатысты талабы.
2026 жылғы 9 қарашадағы мәлімет бойынша Enbek.kz порталында 181,6 мың түйіндеме жарияланған.
Үміткерлердің қалаған жалақысы мынадай:
- 44,3% — 200 мың теңгеге дейін;
- 22%-дан астамы — 200–300 мың теңге;
- шамамен 22% — 300–500 мың теңге;
- 11% — 500 мың теңгеден жоғары.
Демек, түйіндемелердің шамамен үштен екісінде 300 мың теңгеден аспайтын жалақы көрсетілген.
Алайда бұл сандар жұмыс берушілер нақты қанша төлейтінін емес, үміткерлердің қандай табыс алғысы келетінін білдіреді.
Ең төмен жалақыға келісуге дайын азаматтар көбіне арнайы біліктілік талап етілмейтін жұмыс түрлерін іздейді.
Мұндай мамандықтар бойынша түйіндеме жариялағандардың 36,5%-ы 100 мың теңгеге дейінгі жалақыға келісуге дайын. Тағы жартысына жуығы 100–200 мың теңге аралығындағы табысты қалайды.
Ал басшылық қызметке үміткерлердің жағдайы мүлде басқа. Олардың жартысынан көбі 500 мың теңгеден жоғары жалақы алғысы келеді.
IT саласында жалақы жоғары, бірақ жұмысқа орналасу қиындаған
Ақпараттық технологиялар саласында ерекше жағдай қалыптасқан.
Enbek.kz деректеріне сәйкес, IT мамандарының 47,9%-ы кемінде 300 мың теңге жалақы күтеді. Қаржы және экономика бағытында мұндай үміткерлердің үлесі 50,9%-ға жеткен.
Бірақ жоғары жалақыға үміттену жұмысқа орналасудың оңай екенін білдірмейді.
hh.kz платформасында IT саласындағы бәсекелестік индексі 28,6-ға дейін көтерілген. Оның жылдық өсімі 61,2% болып, ең жоғары көрсеткіштердің біріне айналды.
Бұл әсіресе еңбек жолын енді бастаған мамандар үшін маңызды. Дипломның немесе белгілі бір бағдарламалау тілін меңгерудің өзі жұмысқа тез орналасуға кепіл бола алмайды.
Жұмыс берушілерге де үміткерлердің арасынан нақты тәжірибесі мен кәсіби дағдылары бар мамандарды таңдау қажет.
Дипломы бар, бірақ мамандығына сай жұмыс таба алмай жүргендер көп
Enbek.kz платформасында тіркелген жұмыс іздеушілердің басым бөлігінің жоғары білімі бар.
Жоғары оқу орнын бітірген азаматтар 71,7 мың түйіндеме жариялаған. Бұл жалпы көрсеткіштің 39,5%-ын құрайды.
Тағы 42,8 мың адамның арнаулы орта білімі бар. Ал 60,6 мың үміткердің, яғни 33,4%-ының кәсіби білімі жоқ.
Талдау барысында кейбір азаматтардың іздеп жүрген жұмысы олардың білімі мен бұрынғы тәжірибесіне мүлде сәйкес келмейтіні анықталған.
Мәселен, мектеп аттестаты ғана бар бульдозер машинисі қаржы нарығын реттеу, бақылау және қадағалау саласында экономист болып жұмыс істегісі келген.
Ал жоғары білімі жоқ қарапайым жұмысшы археолог қызметіне үміткер болған.
Жалақыға қатысты талаптар арасында да тосын мысалдар кездескен.
Іс жүргізуші болып жұмыс істеген азамат 3D-аниматор қызметіне орналасып, айына 5 миллион теңге табыс тапқысы келген. Тағы бір үміткер коллектор қызметінен Web-әзірлеуші мамандығына ауысып, 6,5 миллион теңге жалақы алуды жоспарлаған.
Әрине, адам мамандығын өзгертіп, жаңа салада табысқа жете алады. Алайда мұндай түйіндемелер үміткердің қалаған қызметіне қажетті кәсіби дағдылары бар-жоғын анықтауға мүмкіндік бермейді.
Зерттеу авторлары тіпті қарапайым жұмыс орындарына үміткерлердің сегіз таңбалы жалақы көрсеткенін де байқаған. Мұндай мәліметтер еңбек нарығындағы нақты жалақы талаптары туралы түсінікті бұрмалауы мүмкін.
PhD дәрежесі бар маман 500 мың теңгеге жұмыс іздеп жүр
Электрондық еңбек биржасында бұған қарама-қарсы жағдайлар да кездеседі.
Астанада тұратын 29 жастағы әйелдің екі жоғары медициналық білімі бар. Оның бірін Жапониядағы университеттен алған.
PhD ғылыми дәрежесі бар маман медициналық деректерді төрт бағдарламалау тілі арқылы биостатистикалық талдай алады. Сондай-ақ сүйек метастаздарының медициналық кескіндерін бағалау үшін жасанды интеллект пен машиналық оқыту технологияларын қолдану тәжірибесіне ие.
Соған қарамастан, ол қазір жедел жәрдем фельдшері болып жұмыс істейді.
Маман ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жобалардың (R&D) менеджері қызметіне орналасқысы келеді. Қалаған жалақысы — 500 мың теңге.
Тағы бір мысал — жоғары оқу орнынан кейінгі білімі бар физика мұғалімі. Ол медициналық физик мамандығы бойынша жұмыс тауып, кемінде 300 мың теңге алғысы келеді.
Бұл жағдайлар күрделі кәсіби біліктілігі бар азаматтардың да жалақыға қатысты күтулері әртүрлі болатынын көрсетеді.
Дегенмен жекелеген түйіндемелерге қарап, жұмыс берушілер мұндай мамандардың еңбегін төмен бағалайды деп кесіп айтуға болмайды. Ол үшін үміткерлердің талаптарын нақты бос орындардағы жалақы ұсыныстарымен салыстыру қажет.
Білім беру саласында үміткерлердің 84%-ы 200 мың теңгеге келіседі
Enbek.kz порталындағы түйіндемелердің кәсіби бағыттар бойынша бөлінісі де назар аудартады.
Ең көп түйіндеме арнайы біліктілікті қажет етпейтін мамандықтар санатында тіркелген — 29,1 мың.
Екінші орында білім беру және тәрбие саласы тұр. Бұл бағытта 21,1 мың адам жұмыс іздейді.
Одан кейінгі орындарда:
- қаржы және экономика — 12,9 мың;
- сауда және қойма шаруашылығы — 11 мың;
- өндіріс — 10,9 мың;
- көлік және логистика — 10,3 мың.
Білім беру саласында жұмыс іздейтін азаматтардың 84,1%-ы 200 мың теңгеге дейінгі жалақыны көрсеткен.
Бұл — зерттеудегі ең үлкен айырмашылықтардың бірі.
Басшылық қызметке үміткерлердің жартысынан көбі 500 мың теңгеден жоғары табыс күтсе, білім беру саласында жұмыс іздеушілердің басым көпшілігі әлдеқайда төмен жалақыны қанағат тұтады.
Алматы мен Астанада жұмыс іздеушілер көп
Қазақстан өңірлерінде де еңбек биржасын пайдалану деңгейі біркелкі емес.
Enbek.kz порталында ең көп түйіндеме Алматы тұрғындарына тиесілі — 23,4 мың.
Екінші орында Астана тұр. Елорда тұрғындары 17 мың түйіндеме жариялаған.
Үшінші орында 13,7 мың түйіндемемен Алматы облысы орналасқан.
Ал Ұлытау облысында небәрі 1,6 мың түйіндеме тіркелген.
Зерттеуде бұл мәліметтер Ұлттық статистика бюросының жұмыссыздық жөніндегі деректерімен салыстырылған.
2026 жылдың екінші тоқсанында Қазақстанда 444,6 мың жұмыссыз азамат тіркелген.
Enbek.kz порталындағы түйіндемелер саны осы көрсеткіштің 40,8%-ына тең.
Алайда мұны барлық жұмыссыздардың дәл 40,8%-ы мемлекеттік биржаны пайдаланады деп түсінуге болмайды. Өйткені түйіндемені жұмысы бар адамдар да жариялай алады. Оның үстіне екі көрсеткіш әртүрлі кезеңдерге қатысты.
Өңірлер арасындағы айырмашылық та айтарлықтай.
Батыс Қазақстан облысында түйіндемелер санының жұмыссыздар санына арақатынасы 63,3%-ға, Атырау облысында 58,8%-ға жеткен.
Ал Солтүстік Қазақстан облысында бұл көрсеткіш небәрі 23,1%, Түркістан облысында 24,2%, Қостанай облысында 26,2% болған.
Бұл мемлекеттік электрондық еңбек биржасының ел өңірлерінде әртүрлі деңгейде қолданылатынын көрсетеді.
Түйіндеме көбейгенімен, бос жұмыс орындары азайған
Еңбек нарығындағы бәсекенің күшеюіне қатысты тағы бір көрсеткіш бар.
hh.kz деректеріне сәйкес, 2026 жылдың үшінші тоқсанында платформада 119 мыңнан астам белсенді бос жұмыс орны жарияланған.
Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 16,5%-ға аз.
Ал белсенді түйіндемелер саны, керісінше, 22,6%-ға өскен.
Яғни бір мезгілде екі үрдіс байқалады: жұмыс берушілер ұсынатын бос орындар азайып, жұмыс іздеушілердің белсенділігі артып жатыр.
Дегенмен 2,5 миллион белсенді түйіндеме Қазақстанда сонша адам жұмыссыз жүр дегенді білдірмейді.
Өйткені жаңа жұмыс іздейтіндердің арасында қазіргі қызметін ауыстырғысы келетін азаматтар да бар.
Белсенділік жағынан Алматы көш бастап тұр. hh.kz платформасындағы барлық түйіндеменің 33,5%-ы осы қалаға тиесілі.
Астанада белсенді түйіндемелер саны бір жыл ішінде 27,6%-ға өскен.
Шымкентте өсім 23,3%, Қарағандыда 17,7% болған.
Екі рекрутинг платформасының аудиториясы да әртүрлі.
Enbek.kz көбіне жұмысшы мамандықтары мен жаппай жұмысқа қабылдау бағыттарында кеңінен қолданылса, hh.kz кәсіби салалардың ауқымды бөлігін қамтиды.
Сондықтан бүкіл Қазақстандағы еңбек нарығының жағдайын тек бір платформаның көрсеткіштерімен бағалау дұрыс емес.
40 адам бір орынға таласатын нарықта жалақы талабы қандай болуы керек?
Жүргізілген талдау Қазақстан еңбек нарығындағы бір-біріне қарама-қайшы жағдайларды көрсетті.
Бір жағынан, кейбір үміткерлер тиісті кәсіби тәжірибесі болмаса да, айына бірнеше миллион теңге алуды қалайды.
Екінші жағынан, күрделі ғылыми білімі мен сирек кездесетін кәсіби дағдылары бар мамандар 300–500 мың теңге жалақыға жұмыс іздеп жүр.
Ал жұмыс берушілер ұсынатын бос орындар саны қысқарып жатқанда, үміткерлердің қатары көбейген.
Бұл жағдай жұмыс іздеушілер үшін кәсіби тәжірибесін, нақты дағдыларын және жалақыға қатысты талаптарын дұрыс бағалаудың маңызын арттырады.
Өйткені Қазақстанның кейбір салаларында бір бос жұмыс орнына қазірдің өзінде 40-тан астам түйіндеме келеді.
