Ұлттық компаниялардағы жемқорлық күдігі президент деңгейінде қаралады. Қасым-Жомарт Тоқаев 13 қарашада Қауіпсіздік Кеңесінің шұғыл отырысын өткізіп, «Самұрық-Қазына» мен «Қазақстан темір жолы» басшыларының ұсталуына қатысты мемлекеттің ұстанымын жариялайды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы 12 қарашада Президенттің баспасөз хатшысы Айбек Смадияр хабарлады. Жиынның ресми күн тәртібі көлік-логистика саласын дамытуға арналғанымен, басты назар стратегиялық кәсіпорындарды басқарудағы заңдылыққа, ашықтыққа және басшылардың жеке жауапкершілігіне аударылады.
Екі ұлттық компанияның басшысы 11 қарашада ұсталды
Ұлттық қауіпсіздік комитетінің мәліметінше, 2026 жылғы 11 қарашада «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қорының басқарма төрағасы Нұрлан Жақыпов пен «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясының басқарма төрағасы Елжас Отыншиев ұсталған.
ҰҚК-нің Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл қызметі оларды және өзге де тұлғаларды сыбайлас жемқорлық қылмысын жасады деген күдікпен ұстағанын 12 қарашада ресми растады.
Қазір істің барлық мән-жайын анықтауға бағытталған тергеу әрекеттері жүргізіліп жатыр. ҰҚК-нің ресми хабарламасында күдіктің нақты қандай әрекеттерге қатысты екені, болжамды шығын көлемі және іске қатысы бар басқа адамдардың кім екені көрсетілмеген.
Ведомство Қылмыстық-процестік кодекстің 201-бабына сәйкес сотқа дейінгі тергеудің өзге мәліметтері жарияланбайтынын жеткізді.
Күдіктілердің кінәсі сотта дәлелденген жоқ. Сондықтан олардың ұсталуы қылмыс жасағаны анықталды дегенді білдірмейді.
Тоқаев ұлттық компания басшыларының жеке жауапкершілігін көтереді
13 қарашадағы шұғыл отырыста Президенттің қандай ұстаным білдіретіні әзірге жарияланған жоқ. Алайда талқыланатын негізгі бағыттар белгілі.
Мемлекет басшысы «Заң мен Тәртіп» қағидатын сақтау, ұлттық компаниялардың бірінші басшыларының жеке жауапкершілігі және стратегиялық кәсіпорындар қызметінің ашықтығын қамтамасыз ету мәселелеріне назар аударады.
Жиынның ерекшелігі де осында: бір мезгілде екі ірі ұлттық құрылым басшысының ұсталуы тек қылмыстық тергеу аясында емес, мемлекеттік басқару және көлік-логистика саласын дамыту мәселелерімен бірге қаралмақ.
Бұл жағдайда кәсіпорындардың күнделікті жұмысын тұрақты жүргізу мен басшылық деңгейіндегі шешімдердің заңдылығын қамтамасыз ету мәселелері қатар өзектілікке ие болады.
ҚТЖ-дағы жағдай көлік-логистика саласы үшін неліктен маңызды?
«Қазақстан темір жолы» еліміздің теміржол инфрақұрылымы мен тасымал жүйесінде негізгі орын алады. Компанияның қызметі жүк жөнелтушілерге, транзиттік тасымалға және Қазақстанның халықаралық көлік бағыттарына тікелей байланысты.
Ал «Самұрық-Қазына» энергетика, көлік, телекоммуникация және инфрақұрылым салаларындағы ірі активтерді басқарады. ҚТЖ да қордың құрамына кіреді.
Сондықтан екі ұйым басшылығына қатысты қылмыстық тергеу корпоративтік басқарудың сенімділігі туралы мәселені алға шығарды.
Бизнес үшін негізгі практикалық мәселе — ұлттық компаниялардың келісімшарттар бойынша міндеттемелерді орындауы және тасымал процестерінің үздіксіздігі.
«Самұрық-Қазына» тергеу органдарымен ынтымақтасып жатқанын, портфельдік компаниялары қалыпты жұмыс істеп тұрғанын хабарлады. Сондай-ақ инвесторлар, кредиторлар, халықаралық қаржы институттары және іскерлік серіктестер алдындағы міндеттемелер қолданыстағы келісімдерге сәйкес орындалатынын мәлімдеді.
13 қарашадағы отырыста қандай мәселелер шешілуі мүмкін?
Қауіпсіздік Кеңесінің отырысы қарсаңында нақты кадрлық шешімдер немесе ұлттық компанияларды басқару тәртібіне өзгерістер енгізу жөніндегі ұсыныстар жарияланған жоқ.
Белгілісі — Президент стратегиялық кәсіпорындардағы заңдылық пен ашықтық мәселесін көтереді. Ал қабылданатын шешімдер туралы ақпарат отырыстан кейін белгілі болуы мүмкін.
Бұған дейін, 2025 жылғы 14 мамырда, Қауіпсіздік Кеңесінің көлік-логистика саласына арналған отырысында Тоқаев қордаланған мәселелер мен белгіленген міндеттердің орындалмауын сынға алған болатын.
Енді саланың даму мәселелері ұлттық компаниялар басшыларына қатысты қылмыстық тергеу жағдайында қайта қаралмақ.
Қоғам мен бизнес үшін әзірге екі мәселе ашық: тергеу барысында қандай деректер анықталады және стратегиялық компаниялардың ашықтығын қамтамасыз ету үшін қандай нақты шаралар қабылданады?
Бұған дейін біз «Самұрық-Қазына» мен ҚТЖ басшыларының ұсталуына байланысты жарияланған мәлімдеме туралы да жазған едік.
